1. Heiðinn frá eg kóngur
fyrir hauðri réði,
löndum og lýðum,
sá er Logi heitir.
Honum hefir kvonfáng
að kjörum geingið;
borin var sú brúður
bezt, er hann átti.
2. Fríðust á foldu,
þá er firðar vissu
í lát og lyndi
og í lofi manna;
handyrða hverra
horskari gætti;
sú var skrauta ná
sköpuð í máta.
3. Dags var sú dóttir,
dýrborin nauma,
ástþekk öllum
innan landa,
kóngur unni
klénri allmikið,
þó bar öðlíngi
ángur til handa,
naut ekki gullskorðar
gramur leingi.
4. Sótt kom mikil
í sal þeirra,
þá var Álfhildi
afnáms trega,
hófu þeir dóttur Dags
dýra úr görðum
út hóglega,
en öndu hún týndi.
5. En hún góðborin
grét í skemmu,
mey þjóðkonúngs,
móður dauða.
Hirð harmaði
og hilmis dóttir
og döglíngur sjálfur
dýrasta brúði.
6. Greindu síðan
grams herkarlar,
sögðust búnir
til brottferðar,
og leita sér annars
lánardrottins,
nema fljóð feingi,
það er fyrir geingi.
7. »Það mun mörgum
manni þykja,
að kostum mun eg vandur
eptir konu mína;
þó vil eg ekki
andnes byggi,
opt eru auðbúar
auðnulitlir.
8. Upp hefir alið
eina dóttur
Gunnar konúngur
á Gautlandi.
Sú ber kænsku
yfir konur aðrar
og að áliti;
þá vildag mey
hafa mér til handa«.
9. »Mær er ýngri
en menn vilja,
ei mun döglíngur
þér dóttur gefa.
Beðið hafa hennar
buðlúngs synir,
og er viti borin
brúður að neita«.
10. »Hann mun hafa
hugað mér konu,
ef þér teljið ei
tormerki að slíku;
ráðið þér sjálfir,
sagður er minn vilji,
þó skuluð þér Hlaðbjört
hitta ena fyrstu«.
11. Dró til skeiða
döglíngs her þaðan,
þeir er buðlúngi
báðu meyjar,
hröktust úti
alllángt sumar,
þar til eyland
hittu fyrir.
12. Þar sáu firðar
und fjalli einu
bústað lítinn,
og búinn skrautlega,
ein kvaðst þar auðbúan
eiga að ráða,
hana heyrðu höldar
Hildi nefnda.
13. »Hvaðan eru höldar
híngað komnir,
vatnsvolkaðir
vinds af stormi?«
»Vér eigum buðlúngi
að biðja meyjar,
dóttur Gunnars kóngs
á Gautlandi«.
14. »Gipt er sú gullbaugs
geðugust nanna
Sælands kóngi,
sú er hans drottníng.
Fara megi þér
fylki að segja
erindislok
á yðar ferðum«.
15. Heim bauð hún öllum
hilmis lýðum,
þótt sitja vildi
til sumarmála;
þeir þóttust ekki
séð hafa aðra
gullauðugri
af grettismjöli.
16. »Vér vitum eigi,
hvort vér fá megum
víf vitrara
vorum drottni«;
upp hófu síðan
orð hertoga,
sögðu siklíngur
sig sent hefði híngað.
17. Lítt var máli
mildíngs tekið,
hún kvaðst stygglynd
við stjúpbörn að eiga;
en svo lauk að málum
millum þeirra,
að hún fagurbúin
fór til strandar.
18. Þá var yfir húna
hásegl dregið,
hún kvaðst á streingina
vel stjórna kunna,
og í brott þaðan
þrjá daga héldu,
þar til þeir breiða
sjá borg konúngs.
19. Þeir sögðu kóngi
þenna myrgin,
hér væri komið
hans konuefni;
»Vildak, Signý,
þú sæir hana
og góðan hug legðir
til grams innu«.
20. Anzar hún Signý
svinnum föður:
»Ekki er mér
um brúðarefni,
segir mér hugur
af hennar komu,
ílt eitt muni
og ógagn standa.
21. Býr í helli
bygðum fjarri
hundvís jötunn,
hann er vífs faðir,
Upp hefir alið
eina dóttur
sómalausa,
sú er hér komin.
22. Hennar föðurs heiti
hirði eg ekki að greina,
þann tel eg hrímni
helzt ókendan;
þó munu færri
fyrir mold ofan
flagð vera meira
en faðir hennar«.
23. Reiður gekk þaðan
rekka drottinn,
en þó bað hana
heila lifa;
og í skála
skundar þángað,
og sér í kné hann
setur nú brúði.
24. »Ætt þína muntu mér
einum greina,
hefi eg á því áður
ófróður verið,
og föðurerfð þína
mér horskum skýra,
og hverju landi
hilmir ræður?«
25. »Frægan Surt nefna
firðar að nafni
hers höld vitran,
hans er eg dóttir.
Þó munu fáir
fyrir mold ofan
mildíngar meiri
en minn faðir«.
26. »Mjög er óviturlegt
vísis heiti.
Hví var tiggja
trölls nafn gefið?
Grunar hilmis mey
að þú Hildur berir
orðgnótt fyrir mér
ekki sanna«.
27. »Gruna skyldi hana
um gæfu sína,
en hún ætlar mig
einskis ættar;
við óþokkan ekki
eg sit leingi
döglíngs vina,
né dóttur þinnar.
28. Þætti mér líkast,
sem eg gaman mæli,
að fljóð mundi mér
fullu kosta«;
en svo lauk að málum
millum þeirra,
að seimagunni
sér fastnaði.
29. Dýrleg spurði
Dag kóng að því,
hvort frú ráða
eða fóstra skyldi?
Hún kvaðst búin
eptir brúði að senda,
dreinglynd kona,
dóttur sinni.
30. Þá tel eg bauga
bezt smíðaða,
mildíngur sendi
mági sínum;
þar skal eptir
hvern mann verða,
sem hann er minni
mey til þokka.
31. »Það mun eg ekki
meina brúði,
þótt fljóð fari
frændur að finna,
utan jarteikn
að jöfri bæri«.
Svo drógst undan,
hún dvaldist eptir.
32. Þá hélt buðlúngur
á brimflota,
því var hún Signý
til sjáfar borin.
Sýndi það hverjum
einum sem öðrum
ángur mikið
öðlíngur bæri.
33. »Hver á að ráða
ríkjum, minn herra,
menja deilir,
mær þín eða eg?«
»Ein skal hún Signý
öllu ráða,
löndum og lýðum
eptir Loga dauðan.
34. Þó bið auði
ýtar skipti,
þar skaltu þriðjúng
þess fjár hafa«.
»Ól minn faðir
eina meyju,
er því þess von
að vér lágar verðum«.
35. Heim gekk þaðan
hilmis hrundin,
hafði hún þá öllum
horn í síðu,
mælti til Signýjar
mjúkum orðum:
»Við skulum okkur tvær
úti reika«.
36. Gekk á torgir
grátin nauma;
þá mælti þrifin
þeingils kona;
beiddi hún að hundi
hilmis yrði dóttir,
og að áhrínsorðum
að það verði.
37. »Þú skalt, nölta
og á nætur vera
alls andvana
og una þér hvergi;
fleiri verður þú
fæðu að neyta
en þér færi
faðir og móðir.
38. Þú skalt bæði
bíta og rífa,
þegar brúðkonur
um bæina gánga;
ávalt skaltu gelta
að göfugum mönnum,
þá þér buðlúngur
ber fyrir sjónir.
39. Þú skalt dratta
og draga flóka
að upphólum
í austanvindum,
nema sá sé nokkur
naddíngsborinn,
ósýnt er það,
þig auðigur kaupi.
40. Níundu skaltu
nóttu sérhverja
af ham þínum
og hundsbelg fara,
og aldrei optar
úr honum komast,
nema kóngsson þig nokkur
kjósi að eiga«.
41. »Hugað var mér hærra«,
hin réð að mæla.
»Mey frá móðurknjám
margir lutu.
En ei skal þér gull mitt
að glysi verða,
þó þú hafir af vonzku
fyrirmunað mér sælu.
42. Þú skalt ketta
kolgrá verða,
þá hilmir kemur
heim til landa,
allir skulu þér
ofríki bjóða
rekkar, síðan
ræð eg að þú þagnir.
43. Þú skalt af líkum
leysa blæjur,
því munu augu
í ætt segjast,
hver hefir áður
án þín verið,
vættur enn vondi,
verst að þú gjörðir.
44. Þú skalt í myrkrið
meir enn í ljósið
illfært höfuð
og augun draga,
og dyljast ekki
þó þig firðar finni;
þó þú vondslega
við virða breytir.
45. Einn skal þér kappinn
að kvölum verða,
kynja móðir,
kolgrá ketta;
hann kann líf þitt
ljótt að enda
og bana þér veita,
bannsett ylgja«.
46. »Við skulum þetta
hvorigt haldast láta,
þó eg við meyna
mælt hafi af fólsku«.
»Aldrei skal eg það
aptur taka,
þó með meinum
að minn sé aldur.
47. Byrstist hamur minn,
héðan mun eg renna,
fer eg ekki férík
úr föðurgarði;
en á því áttu
alls einga von,
að af þér komist
kettu líki«.
48. Hryggir urðu þá
hirðmenn kóngs,
þegar þeir Signýjar
sakna burtu.
Litu þeir á ægi
allskamt þaðan
hvar klápeygur karl
kúrði á báti.
49. »Vér skulum, karl minn,
kaupa því við þig,
að þú segir oss
til svika slíkra;
vér skulum flytja þig
yfir mar breiðan,
en kerlíng þín reki
kýr til strandar«.
50. »Annað er mér kríngara«,
karl réð inna,
»en gaum gefa
að gjálfri yðar,
fátt mun eg segja
til fagnaðar,
því fjöri á eg
að forða mínu.
51. Hund sá eg renna
með hala laungum,
en í annan stað
öðlíngs konu,
sú hafði álög,
en líkn einga,
firna feingið
af fljóði konúngs.
52. Álög hefir sú
allmikil feingið
döglíngs dóttir,
dýrborin nauma;
henni hefir stefnt
í stórar raunir
lofðúngs kona
lymsk að öllu«.
53. Fluttu til strandar
kú kollótta,
konu gamla
og karlinn líka;
fóru síðan
á fund við Loga,
alt hið sanna þeir
sögðu honum.
54. Reiddist hann Logi
við rekka sína:
»Hins mundag hefna,
ef þið haldið á því,
að mín kona
muni því valda,
að dóttir mín
dýr sé í brottu«.
55. Hélt að hausti
heimleið skipum.
Þar kom mart manna
móti stilli;
að því réð hann
fyrst að spyrja,
hvort hún Hildur
heima væri.
56. »Hugur var mér hvergi
úr höllu héðan
fyrri að fara
en þig fundið hefði,
þó illgjarnir
fyrir orsök ránga
Dags menn fyrir þig
dylgjur bæri«.
57. Ræsir leit til
ríkrar konu
og sagði ógæfan
á væri hlaupin.
»Skríð þú í brottu
úr skauti mínu,
bannsett ylgja,
bið eg þrífstu aldrei«.
58. Tók umbreytast
hilmis hrundin
í vondslegan ham,
það virðar líta;
vildi buðlúngi
bana veita,
en hirðin varði
herra ríkan.
59. Náðu þá allir
nú að líta
kött kolgráan
kóngs í höllu,
firðar vildu
fánga hana,
gat hún þó ýtum
antignað nokkuru.
60. Firðar hana ei
fángað gátu,
því hún varðist
vel sem kunni;
með kjapti og nöglum
klóra vildi,
svo virðar hana ei
vinna náðu.
61. Drógst til skógar
dryllan leiða,
hirtu hana eingir
hrund að kalla,
allir ógeð
á hana settu,
halir og hrundir,
af hennar efni.
62. Svo frá eg hverfa
hana Signýju,
að hann sjóli
sorgaði heima;
það trú eg vera
þrjú missiri,
að niflúngs dóttir
í nauðum væri.
63. Nú er að greina
glögt frá Hyndlu,
að hún ráfaði
hart um torgir;
kom þó loks að
kotbæ einum,
þar er karl og kerlíng
kunnu ráða.
64. Eitt sinn að aptni,
heitt var úti,
hitti við heiði
hús kerlíngar;
húsfreyja bað
hund þann
úhræddan renna
inn um gættir.
65. Gekk hún að hurðu
og halann dúði,
sú var kerlíng
kunn að rúnmálum;
rann hún í hús
ríkrar kerlíngar
og lagðist á hramma
lánga síðan.
66. »Hundur er hér kominn
með hala laungum,
miklu skýrri
en menn aðrir,
hún mun kunna
fyrir þig, karl minn,
geitna að geyma,
þá þú gjörir annað«.
67. Karlinn spurði
kúrakka að því,
hvort hún kynni
kýr heim reka.
Þá var fénaður
falinn í gröndum,
þegar hún Hyndla
hljóp og gó.
68. Árla og síðla
hún réð kalla
og með degi
kýr heim reka;
fréttu firðar,
að tík kerlíngar
kynni að reka
kýr að bygðum.
69. Átti einn fylkir
allskamt þaðan,
Gunnar kóngur,
grænar jarðir;
trú eg þann mildíng
í moldu liggja,
en hafði við auði
Ásmundur tekið.
70. Út á skóga
opt hún ferðaðist,
því hilmir átti
hesta marga;
gekk svo laungum
gramur til þeirra;
híngað og þángað
hann hvarfla gjörði.
71. Þar kom hilmir
hratt gángandi
er á hóli lá
hundsbelgur fyrir;
en í annan stað
alltíguleg
klén kóngsdóttir
klæðlaus í vindi.
72. Huldi hárið
hilmis brúði,
þá var fátt fata
um fætur vafið.
Enn að öðru
augnabragði
í hárham og
hundsbelg komin.
73. Rann grenjandi
grey til skógar,
en hilmir geingur
heim til hallar;
fann gegn kóngur
á götu sinni
rúnakefli,
það er rist var.
74. Það sá öðlíngur
einka vitur,
að meyju þeirri var
svo mart að ángri;
svo frá eg fálátan
fylkir verða,
á eingu orði
skötnum skemti.
75. Utan móðir
mildíngs sæla,
hún nam spyrja
hvað nýtt væri.
»Vér skulum bæta
brátt um hag þinn,
son minn ríkur,
því sorgir ber þú.
76. Ef þú vilt, buðlúng,
biðja þér meyjar,
þá skal eg fara
sjálf á morgun;
vertu því kátur
og kléna ei þreyðu,
ber þú sem bezt af
um brúðarefni«.
77. »Karl hefir alið
í koti sínu
bikkju eina
og bið þú mér hennar.
Mun eg af lífi
láta mínu,
nema hundsbelgur
í hvílu hjá mér liggi«.
78. Bjóst í morgun
brátt til ferða,
karlinn fann
og hans kerlíngu.
»Gefið þið mér hund ykkar
með hala laungum
handa Ásmundi
fyrir eiginbrúði«.
79. Hún gaf stuðlum
stóra hrínga,
kerlíngu góðri
fyrir kynjagrip.
»Við skulum báðar
heim til hallar
bikkju okkar hafa
og búa hana síðan«.
80. Fóru síðan
fljóð til hallar,
fluttu heim Hyndlu
og fagra hrínga.
Ásmundur fagnar
nýtri móður
og brúðarefni
blíðu sínu.
81. Hlaðbjört hagaði
helzt til öllu
máli fríðu
fyrir fljóði blíða;
lét gullhríng dreginn
á granir Hyndlu
beztan einn, sem
blíðust átti.
82. Settu á bekk breiðan
brúði konúngs.
Þar kom mart manna
til mildíngs hallar;
undruðust allir
atburð þenna,
að vætt slíkan
vísir festi.
83. Þar var Hlaðbjört
hilmis systir,
hún hafði í knjám sér
kúrakka vaninn;
kendi hún honum
og konur bornar
í hvert það sinn,
sem hún gó Hyndla.
84. Lagðist í hvílu
hjá lofðúng dýra,
hafði ekki hrundin
hásaunga marga.
Þótt kritur væri
í kerru þeirra,
þá var hilmir
hugsjúkur mjög.
85. Sofnaði nýtur
niflúngs arfi,
vafði á armi
auma brúði;
vaknaði við það
vísir vitur,
að fagurt fljóð
í faðm var komið.
86. Dreypti hann víni
á varir hennar,
fregnar þetta
frægur síðan.
Mælti hún við dýran
menja hersi:
»Þú ert mín, mildíng,
maklegastur«.
87. »Hvað skal eg nefna
nýta brúði?«
»Signý heiti eg,
sú er Loga dóttir«.
»Mikils mun þeim þykja,
er meyjar mistu,
segir mér hugur
svo um þetta.
88. Sofðu hin sæla
í sæng minni
þar silkið er breitt
um svana dýnu.
Gefist þér heiður,
góðlynd sæta;
verði að þér virðíng
og vaxi þitt geingi«.
89. Ásmundur talar
við únga brúði:
»Eg vil fyrir afburði
ást þína hljóta«.
Fljóðið segir,
að faðir sinn1 ráði;
»en ei mun siklíng
sæmdum neita«.
90. Þá stigu ýtar
á gylta söðla,
en átján konur
á aðra boga.
Runnu svo jórar
leiðir lángar,
fóru síðan
á fund við Loga.
91. »Eg sé fram undan
fjalli ríða
mjög svo mikla
manna flokka;
dreymdi mig í morgun
mey þá á lífi,
sem fyrir laungu
látna hugði«.
92. Ásmundur ríður
undan lýði,
finnur kóng Loga
fljótt að málum:
»Dýra gef mér
dóttur þína;
þeirrar vil eg brúðar
blíðrar njóta«.
93. »Hirtu ekki að minnast
á harma stríð;
mér hefir ógleði
aukið mæðu;
þrá hefi eg borið
fyrir þilju hrínga
síðan hin hvíta
hvarf úr landi«.
94. »Hér færi eg þér
hvíta dóttur,
en þú munt launa mér
listugum svanna.
Hefi eg með prýði
hrínga gefni
frelsað, fríðast
fljóð, úr álögum«.
95. Þar kom hún Signý
sjálf Loga dóttir,
hafin var hlaðgrund
af hesti niður.
Mintist við föður
mjúkum vörum
í faðmi hans með
fögrum tárum.
96. Ásmundur giptist
úngri brúði,
þá var brúðkaup setið
af boðsmönnum,
en Logi eignaðist
ljósan svanna,
hilmis systur,
Hlaðbjört vænu.
97. Untust saman
í ástum þýðum
fríðust hjón
með fremd og dáðum.
Þannig lyktar
þáttinn Hyndlu.
Þrotinn er óður
úr mærðar sjóði.
Hrs. J. Sig. 231, 4to, tekið hér eptir afskript Jóns Jónssonar, cand. phil., frá Mýrarhúsum. Kvæðið er enn fremur í safni Finns Magnússonar í Adv. Libr. 41, 4to. Byrjunin hjá Jóni Þorkelssyni í Om Digtningen på Island, bls. 203.
1. Frá eg í heimi
fyrri réði
löndum og ríkjum
sá eð Logi hét.
Honum var kvonfáng
að kjörum geingið,
sú var brúður
bezt, er hann átti.
2. Ól dýr kóngur
dóttur eina,
gáfu nýtir
nafn Signýju;
óx hin fríða
í föðurs túni,
fékk sú únga
almannalof.
3. Þar kom sótt mikil
í sal þeirra
þá var Álfhildi
unnið trega;
hófu þá dróttir
drós úr garðinum,
fáir glaðir,
firða öndu.
4. Þá frá eg döglíng
dapran vera,
svo hann í orðum
eingum skemti,
en góðborin
grét í skemmu
2mær þjóðkonúngs
eptir móður dauða.
5. Svöruðu síðan
sveinar grams:
»Vér erum búnir
til burtferðar,
leita þér annarar
lánardrottinn,
svo að fljóð fáir
þér til gamans«.
6. »Það mun mörgum
þykja mönnum hér,
að eg sé kostavandur
eptir konu mína;
þó mun eg ekki
annars byggja,
því eitt er búið
auðnulítið«.
7. »Hvert viltu senda
seggi þína,
lánardrottinn,
af landi héðan?
Blindir förum vér
brúðar að leita,
nema til meyjar
mildíngur segir«.
8. »Upp hefir alið
eina dóttur
Gunnar kóngur
á Gautlöndum;
sú ber kænsku
yfir konur aðrar,
en í tali
hún alla ólýtir.
9. Mær er ýngri
en menn vilja;
mun þó döglíngur
mér dóttur gefa;
ráðið sjálfir,
svo er minn vilji;
skuluð Hlaðbjörgu
hitta með fyrsta«.
10. Drifu frá skála
skjöldúngs sveinar,
þeir sem buðlúngi
biðja áttu konu;
hröktust úti
alt það sumar,
þángað sem hin arma
átti ráða fyrir.
11. Þeir sáu standa
undir fögru fjalli
bústað lítinn,
búinn skrautlega.
Ein kvaðst þar ekkjan
eiga að ráða,
þeir eð höldar
Hildi nefna.
12. Heim bauð hún öllu
hilmis liði,
þó að sitja vildi
til sumarmála.
Þóttust þeir aldrei
aðra séð hafa3
gullibúnari
eða göfuglegri.
13. »Vér hyggjum ei annað
en vér fá megum
vífið vitra
handa vorum kóngi«.
Upp hófu þeir
orðheitíngu;
sögðu sig siklíngur
sent hefði þángað.
14. Lítt var máli
mildíngs tekið;
kvaðst hún stirð nokkuð
við stjúpbörn að eiga.
Svo lauk máli
á millum þeirra,
að fagurbúin
fór til stranda.
Hrs. Á. M. 153 VI, 8vo, strykað út af Árna Magnússyni sjálfum. Hrs. Á. M. 154, 8vo, brot = B. Fjórar fyrstu línurnar í Hrs. Sv. Grv. 66, með hendi Jóns Sigurðssonar. 11. er. og 2 línur framan af því 12. er. hjá K. Maurer í Isl. Volkssagen 1860, bls. 317, og er ágrip þar af sögunni, bls. 314–317, eptir rímum Steinunar Finnsdóttur frá Höfn í Borgarfirði, en þær eru í hrs. Á. M. 146 b, 8vo.
Источник: Íslenzkar gátur, skemtanir, vikivakar og þulur (1898), Jón Árnason og Ólafur Davíðsson, IV. bindi, bls. 65–76.
В данной электронной версии исправлены замеченные ошибки и опечатки (в частности, в оригинале не везде последовательно переданы долгота гласных и дифтонг ei перед ng/nk, как того требовали тогдашние нормы орфографии).
OCR, подготовка текста к публикации, исправления: Speculatorius