1. Mun eg frá karli
kunna að segja,
sá eð fyrri bjó
í fornum sið;
konu átti hann sér
af kyni góðu,
varð þeim brátt skapað
barn að eiga.
2. [Upp gátu þau2
eina [að fæða,3
sú var fegri
en [fljóð önnur.4
»Nafn skal gefa
nýtri meyju,
okkur mun að gamni
Gullinhöfða«.
3. [Þá kom sóttin
í sal þeirra
svo að Alþrúður
andar misti;5
þau eptir hana
hauginn urpu
og allmikið
erfi drukku.
4. Karl réð að skunda
á skóg víðan6
[og ætlaði að afla sér7
eldiviðar,
[þá kom á fyrir honum8
[hrím og þoka,9
svo hann heim feta10
hvergi náði.
5. Karl [fann fyrir sér11
konu á skógi,
hjó rammlega
rótarkylfu;
sú var kerlíng
í kjagg12 búin,
tók hennar kyrtill
á kné lángt ofan.
6. Karl réð að spyrja
konu að heiti.
»Vita muntu á mér
eingin deili;
[hefi eg opt búið13
ein á14 skógi;
máttu kalla mig
Kríngilnefju«.
7. »Hitt þætti mér
[þó enn vænna15
að við ættum16
eitt bú [til samans.17
Mín er kerlíng
[krafin andar,18
en [bús gætir heima19
Gullinhöfða«.20
8. »Mjög þætti mér
þá minn hagur skipast,
ef eg hjá karli
í koti lægi,
[en þó læt ekki
örvænt á því,
ef eg má kostum
öllum ráða«.21
9. [Þau sambýlum
sínum réðu,22
fór með karli
Kríngilnefja.
Kerlíng átti
þrjár23 kýr til bús
og annað fé
ekki minna.
10. Komu þau að kvöldi
til karls sala,24
[þá var hert
og hugað að veizlu;25
gekk bráðlega
brúður um sýslur,
þar sem grátin sat
Gullinhöfða.
11. Að spurði kerlíng
únga dömmu:
»Hvort var þér meyja,
mans nafn gefið,
hvað kantu, [vænt jóð,26
til verknaðar,
að27 þú fegri ert
en fljóð önnur?
12. Lítt sér það á þér
[velvaxin mær,28
að [þín móðir hafi
margfróð verið«.29
»Mista eg minnar
móður snemma,
hlaut eg eptir hana
[helstríð að30 bera.
13. [Síðan hafa mér eingir31
[sauma kenda32
þó hafi eg hjá karli
í koti legið«.
[Rakti borða
brúður vænlegan,
en sú en ýngri
eptir myndaði.33
14. Það var á [einu
augabragði34
að hún kænni var
en konur aðrar;
sátu þær og sömdu
síðan hvað vildu
. . . . . .
. . . . . . .35
15. Kerlíng talar
við karl [sinn þegar:36
»Þú skalt skjótlega37
skemmu reisa.
Fátt mun að gamni
Gullinhöfðu,
þó [yfir borða38
brúðurin sitji«.
16. Úti stóðu þau
árla morgins
hjú39 þrjú saman
[og hjalast við:40
[»Líttu til karl minn41
[lángt út í hafi,42
þar mun43 skjöldúng
[fyrir skipum ráða.44
17. Sá stýrir híngað
stranda essi
Ásmundur kóngsson45
öllu liði,46
[hans er dreki
dýrstur á sundi,
hann er frækinn maður
og honum skal eg bjóða«.47
18. Kerlíng talar
við karl sinn þegar:
[»Þú skalt skunda48
til skipa ofan49
[og bjóða þeim híngað
heim öllum gánga,50
[Ásmundi kóngssyni51
einkar52 fyrstum«.53
19. [»Skunda eg ekki
til skipa ofan,
því eigi kann eg
við öðlíng mæla,54
[fyr55 munu firrast56
fundir okkrir
[en eg hann Ásmund
augum líti.57
20. Mér er kærara
í koti mínu,
kann eg eigi
við kónga siðu;
eg skal mig fela
firrst í skógi,
á meðan hér drekka
dýrir rekkar«.58
21. »Það er eigi kyn,
þó [kerlíng sú59
lítið ynni
lyddu þinni,
sú sómdi þér
síður en ekki
kerlíng, er var
af kyni góðu«.60
22. [Skundar hún síðan
til skipa ofan,61
[þótti firðum62
[sem á flagð sæi;63
greip í stafninn
með styrkri hendi
[og á land kipti
öllu meingi.64
23. Heim bauð hún meingi
hilmis öllu
og Ásmundi
allrafyrstum.
Einginn þorði
eptir að sitja65
[né grettunni66 þeirri67
[gjöra neitt á móti.68
24. [Geingu rekkar69
um götu slétta
[og til húsa hennar
heim að kvöldi;70
setti hún Ásmund71
í öndvegi,72
[kunni kerlíng
við kóng að ræða.73
25. Þar var tvistnu74
tjaldað75 líni,
og rauðlitaðir76
reflar héngu.
Svo hafði þá kendan
Kríngilnefja
flestan verkshátt77
[fóstru sinni.78
26. Gekk fram þaðan
Kríngilnefja
drós að finna
dóttur sína:
»Mey, skaltu hafa
mínar gerðar,
skarlatsklæði
og skikkju ofna.79
27. Hún er gullofin,
gjörð af pelli,
gakk þú þángað
sem glaðir drekka;
vertu siðprúð
sem eg ræði«.
»Svo skal gjöra«,
kvað Gullinhöfða.80
28. [Fljóð gekk fram á gólf81
fagurbúið,82
[fögur sýndist gumum
Gullinhöfða,83
[en Ásmundur,
allra mestur,84
[kastar kveifi,85
kvaðst ei vilja drekka.86
29. [»Kom og sit hjá mér87
Kríngilnefja,
kunna muntu segja
af konu dýrri.88
Hvort er hún karlsbarn
eða kóngborin
snótin, sem mér
[sútir eykur«.89
30. »Karl [hefir alið sér90
í koti sínu
dóttur þessa91
[við dýrri konu.92
Eg hefi fóstrað
[fagra dömmu,93
síðan við karl minn
komum saman.94
31. Því hefi eg unnað
úngri brúður,
að eg var meyjunnar
móðursystir.
Nú mun álögum
öllum linna,
en eg heiti
Hildifríður«.
32. Kóngsson talar
við Kríngilnefju:
»Eg vil meyjuna
mundi kaupa.
Þú skalt með oss
til minnar hallar,
þar skal virðuleg
veizlan standa.95
33. Eg á mér föður
elliprúðan,
horskan mann,
og heima situr.
Honum vil eg þig
horskust gipta.
Þú ert Kríngilnefja,
kvenvalið mæta«.
34. Hilmir sigldi
heim til landa,
fann sinn föður
og færði honum brúði,
sagði hann honum
sannast af öllu,
að hann giptur væri
Gullinhöfðu.
35. »Við skulum sonur«,
sagði konúngur,
»bæði okkar
brúðlaup drekka,
því skal stofna
til stórrar veizlu
og bjóða að aptni
miklum96 mönnum.
36. Þar voru gullkistur
á gólf dregnar
og gefnar háfur
hverjum einum,
[en kötturinn hljóp ofan í mýri,
upp setti hann stýri;
úti er æfintýri.97
Hrs. Á. M. 154, 8vo XVIII, XIX, hér um bil samhljóða. Báðar útgáfurnar eru kallaðar hér A. Í XVIII stendur þessi klausa aptan við kvæðið: »Hafi þér mér aldrei meir[i] þraut setta en að tína saman þessa arma bögu. Ætíð sælar«. Afskript af A með hendi Markúsar Magnússonar í Ny kgl. Saml. 1894, 4to, bls. 193–206. Ny kgl. Saml. 1141, fol., bls. 247–254 = B. Thotts safn 489, 8vo = C. Hrs. Á. M. 147, 8vo, skrifað 1665 af séra Gizuri Sveinssyni, 77.–79. bl. = D. Hrs. Finns Magnússonar í Adv. Libr. Edinb. 41, 4to = E. Hrs. Sv. Grv. 67 = F. Fyrsta er. í hrs. Á. M. 153 V, 8vo, 6. bl. 35. og 36. er. í hrs. Bmfj. 340, 8vo, með hendi séra Stefáns Þorsteinssonar á Völlum. Tvær línur framan af 36. er. í bréfi frá séra Jóni Íngvaldssyni til Fornfræðafélagsins 1847. Hrs. Sv. Grv. 67. Enn er kvæðið í safni Finns Magnússonar í Brit. Mus. 174, 4to, (sbr. hrs. Sv. Grv. 67. á tveimur stöðum), í kvæðabók Gísla Ívarssonar (hrs. J. Sig. 405, 4to) og kvæðabók Gunnlaugs Jónssonar á Skuggabjörgum I (hrs. J. Sig. 254, 4to), nr. 179 og er þar 41 err. Sbr. hrs. Bmfj. 614, 8vo. Jón Ólafsson frá Grunnavík vísar til kvæðisins í orðabók sinni við orðið kríng. Fyrsta er. er á tveimur stöðum í hrs. Sv. Grv. 65, ennfremur í sama safni 66. Það er prentað í Ant. Tidskr. 1852, bls. 228, en seinasta er. í Isl. Volkssagen eptir K. Maurer 1860, bls. 290. Upphaf og endir er prentað hjá Jóni Þorkelssyni í Om Digtningen på Island, 1888, bls. 203.
Í Advocates Library 41, 4to (21, 5, 2) er Sæmundar-Edda, sem átt hefir Skúli Thorlacius († 1815), skrifuð hér um bil 1780. Kríngilnefjukvæði er aptan við hana. Það er nokkurn veginn samhljóða aðalútgáfunni aptur að 31. er., en þá er dróttkvæð vísa, og endar kvæðið á henni:
Ásmundur kvað:
»Sér eg um gólf geingur
geðsvinn og ber minni,
ljósum lokkum skiptir
lauga-fögur í augum.
Minn stendr hugur til hennar,
hygg eg að við munum byggja
eina sæng hin únga;
aldr minn er í guðs valdi«.
Afskript Dr. Jóns Þorkelssonar ýngra.
Í hrs. Sv. Grv. 67, Arch. L. er brot af Kríngilnefjukvæði frá séra Jóni Eyjólfssyni (d. 1869), eptir sögn Margrétar prestskonu á Snæfjöllum. Því ber hér um bil saman við aðalútgáfuna það, sem það nær, út að 31. erindi, en úr því verður það alt öðruvísi. Byrjunin á broti þessu er prentuð í Ant. Tidsskrift 1852, bls. 261:
Sæktu karl þinn
Kríngilnefja.
Hún fór til karls og segir honum, að konúngur vill finna hann, en hann svarar sem fyr:
»Kem eg aldrei
konúng að finna,
fyrri skiljast
fundir okkar
en eg Ásmund konúng
augum líti«.
Kvað hann Kríngilnefju ráða skyldu um gjaforð dóttur hans; fer hún við það aptur til konúngs.
Sagði konúngi
Kríngilnefja,
að karl vildi gipta
kvendið únga.
»Komið getur hann ekki
konúng að finna
yfir sauðunum sínum
situr hann úti«.
Þá bjóst konúngur á braut og hafði með sér Kríngilnefju, því hún kvað þau efni í vera, að hún mátti ekki þar dvelja leingur. En áður konúngur færi gaf hann karli gjafir:
Gull og gersemar
gaf hann honum
sér til uppeldis
sjálfum að hafa,
svo hann skyldi aldrei
volaður verða,
þótt hann ei fylgdi
fagurri brúði.
Síðan sigldi konúngur með þær heim til sín. Þá var stofnuð veizla ágæt. Skyldi Kríngilnefja það til, að hún skyldi sitja milli hjónanna og síðan sofa milli þeirra í sænginni og var henni veitt það.
Leggst síðan niður
ljúfra milli,
álög hurfu þá
öll af henni.
Gullinhöfða
gjörði brenna
haminn ljóta,
sem hvarf af vífi.
dreypti svo víni
á varir svanna,
svo við raknaði
vífið únga.
(vantar).
Stjúpa hennar
stríð í lyndi
lagði á ljúfa
ljóta pínu,
að fljóðið skyldi sýnast
flagðs í líki,
nema hjá konúngi
kæmi í hvílu.
(vantar).
Giptist síðan
göfugum konúngi
fljóðið þetta
fult af dáðum.
1 Kríngilnefjuvísur BD.
2 Ólu þau sér (upp) CDE.
3 [dóttur D.
4 frá segir CD.
5 Þá var fljóðið fárra ára (vetra EF) þegar missa réð móður sinnar CDEF.
6 C, undan A.
7 til að orka CD.
8 tók að myrkva CDEF.
9 mjög fyrir honum (karli) CDEF.
10 rata E.
11 CD, réð að finna A, fann að kveldi E.
12 kegg GDF, klerk, serk eða klæði E.
13 svo hefi eg leingi EF.
14 lifað í EF.
15 þokkavænna CF.
16 settum CD.
17 saman CDF.
18 kumluð jörðu F.
19 [grátin situr CD, þú gætir heima A.
20 Gullinhöfða A. Er. vantar í E.
21 Frá [
| þó tel eg ekki örvænt um það, ef eg á að gjöra við ærna kosti C. |
þó mér ei þætti óvænna um það, ef mér gæfist ærnari kostir E. |
22 Bjuggu þau sig til bæði hjú saman E.
23 tvær CDE.
24 húsa E
| [og með runnu hratt kýr hennar CD. |
inn voru bornar arkir hennar E. |
26 víf úngt CD.
27 þar CD.
28 dæileg damma C, fagra damma D.
29 kerlíng væri kæn að mörgu CD.
30 harmstríð E.
31 Fáar hafa mér A.
32 D, verknað kendan A.
| Setti hún borð fyrir brúði miðja, þar skyldi hin ýngri eptir nema E. |
Rakti hún fyrir brúði borða marga, en hin ýngri eptir saumaði F. |
34 einni eyktarstundu F.
35 Hér vantar tvær línur, en í A kemr hér áfastr við seinni hluti 25. er. Er. vantar D.
36 síðan CD.
37 skrautlega C.
38 við borðanám E.
39 öll A.
40 E, en kerlíng mælti A, og þuldust við F.
41 Sjást kvað kerlíng C, líta þau snekkjur E, þau sáu lýsa F.
42 um sæ lángt C.
43 býr á E.
44 sá er skipum ræður E.
45 konúngur F.
46 öðrum frægri F.
47 Frá [
Sá mun hilmir
Hríngsson vera
úngur að aldri
og ókvongaður F.
Er. vantar í CDE.
48 Máttu skjótlega E.
49 gánga E.
50 [bjóða firðum fljótt heim skunda E, öllum bjóð þú heim öðlíngs mönnum F.
51 konúngi F.
52 einna F.
53 Frá [ en eg mun heima herða á drykkju A, mun eg veglega veizlu búa E, en eg heima að heita drykkju F.
54 Frá [
| Karl gat anzað konu þegar: »ei mun eg til skipa skunda að sinni E. |
»Þarft þú aldrei það að mæla, kem eg ekki konúng að finna F. |
55 heldur A.
56 fyrnast ADE. Frá [ fyrri skiljast F.
57 ekki þori eg Ásmund augum líta A. 18. og 19. er. er tekið eptir C. Í A er að eins eitt er. í staðinn fyrir þau.
58 Er. vantar í CDE.
59 Alþrúður A, Úlfhildur F.
60 Tekið eptir C, því miðbikið á vísunni er ólæsilegt í A. Er. vantar í E.
61 CD, Skundaði til skipa stórvaxið fljóð A, Gekk svo snúðugt til strandar ofan F.
62 (og) hyggja flestir CD.
63 flagð muni vera CD.
64 öllum farmi F, ö. farkosti CD. Frá [ og með farmi á land fleyi kipti E.
65 dveljast E.
66 grottunni A.
67 né gegn gjöra C, eða grand gjöra E.
68 greppu þessari CD, gribbu eða grýlu þessari E.
69 Leiddi hún Ásmund EF, Leiðir hún þá alla CD.
70 og að húsabæ hennar (þeir) komu CD, þar til hann fann hennar fyrri heimkynni F.
71 hilmi F.
72 hásæti F.
73 [og við sjálfan síðan mælir CD.
74 tvistað CD.
75 tjalda E.
76 rauðleitir E.
77 verknað A.
78 fósturdóttur BDE. 25. er. er tekið eptir E. Fyrri hlutinn af því vantar alveg í A, en seinni hlutinn er skeyttur aptan við 14. er.
79 Er. vantar í CDE. F. hefir í staðinn:
»Þú skalt þig lauga,
rjóðust meyja,
og búa þig
bezt með skarti;
vertu svo blíð
við bragna lýði,
þegar þig firðar,
fá að líta«.
80 27. er. vantar í CDE. F. hefir í staðinn:
»Bera skaltu á þér margar
mínar hnossir,
svo þú virðum
vegleg lítist,
gull skaltu á þér
glóðrautt bera
og skrautlegum
skikkjum ráða«.
81 EF, Gekk eptir gólfi C.
82 EF, grannfögur nanna C, fagurvaxin mær A.
83 CDF, þótti virðum vegleg sæta E.
84 Hvorki vildi Ásmundur eta né drekka CD, Gáði þá Ásmundur eigi drekka E, þá gat ei Ásmundur á öli bergt F.
85 þegar fagra leit CDF.
86 fósturdóttur E, fóstru hennar CD.
87 C, Seztu niður hjá mér A.
88 skýrri CD, fríðri F.
89 E, sútar aflar A.
90 [frá eg ætti CD.
91 fríða E.
92 dyl eg eigi þig E.
93 faldanönnu C, fagurvaxna mey F.
94 Hér enda BCD.
95 vera A.
96 eða mörgum A.
97 Frá [ strykað út í A. Sbr. Þjóðs. J. Árn. II., bls. 319, 460. Á seinni staðnum er sagt að þetta sé úr niðurlaginu á Kríngilnefjukvæði:
Köttur út í mýri
setti upp á sér stýri;
úti’ er æfintýri.
Smérið rann,
roðið brann,
sagan upp á hvern mann,
sem hlýða kann.
Brenni þeim í kolli baun,
sem ekki gjalda mér sögulaun
fyr í dag en á morgun.
Источник: Íslenzkar gátur, skemtanir, vikivakar og þulur (1898), Jón Árnason og Ólafur Davíðsson, IV. bindi, bls. 39–46.
В данной электронной версии исправлены замеченные ошибки и опечатки (в частности, в оригинале не везде последовательно переданы долгота гласных и дифтонг ei перед ng/nk, как того требовали тогдашние нормы орфографии).
OCR, подготовка текста к публикации, исправления: Speculatorius