NKS 1824 b 4to
1rHer hefr upp ok segir fra þeim manni, | er Sige er nefndr ok kalladr, at heti son Odins2. | Annar madr er nefndr til saugunnar, er Skadi het. Hann | var rikr ok mikill fyrir ser, enn þo var Sigi þeirra enn rikari ok | ęttsterri3, at þi er menn męlltu4 i þann tima. Skade | atte þrel þann, er nockut verdr at geta vid sauguna. | Hann het Bredi. Hann er frodr5 vid6 þat, er hann skyllde ad hafazt. | Hann hafde iþrottir ok athgiorfi7 iafnframt8 hinum, er meiʀa þo|ttu verdir eda umfram nauckura. Þad er9 at segia eitt|hvert sinn, at Sigi ferr a10 dyʀaveide ok med honum þrellinn, | ok veida dyʀ um daginn allt til aptans. En er þeir bera sa|man veidi11 sina um aptaninn, þa hafdi Bredi12 veitt miklu | fleiʀa . . . . . en . . Sigh13 . . . . . . storilla14 . . . . . . | þrell skal hafa betr veitt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |151v Nu16 ferr hann heim um kvelldit ok segir, at Brede hafe ridit fra honum a skoginn, „ok var hann senn or auglite mer, ok veit ek ecki til hans.“ Skade grunar sǫgn Sigha ok getr, at vera munu17 svik hans, ok mun Sighe hafa drepit hann. Fęʀ menn18 til at leita hans, ok lykr sva leitinne, at þeir fundu hann i skafle einum, ok męllti Skade, at þann skafl skyllde kalla Bredafonn hedan af, ok hafa menn nu þat eptir sidan ok kalla sva hveria fonn, er mikil er. Þa kemr upp, at Sighe hefir drepit þręlinn ok myrdan. Þa kalla þeir hann vargh i vęium, ok ma hann nu eigi heima vera med fedr sinum. Odinn fylgir honum nu af landi brott sva langa leid, at storu bar, ok eigi letti hann fyrr, enn hann kom honum til herskipa. Nu tekr Sigi at legiazt i hernad med þat lid, er fadir hans feck honum, adr þeir skildu, ok vard hann sigrsęll i hernadinum. Ok sva kemr hans male, at hann feck heriad ser land ok riki um sidir. Ok þvi nęst feck hann ser gaufukt kvonfangh, ok giorizt hann rikr konungr ok mikill fyʀir ser ok red fyrir Hunalande ok er hinn mesti hermadr. Hann a son vid konu sinne, er het Rerir. Hann véx þar upp med fedr sinum ok giorizt bratt mikill vexti ok giorfilighr.
Nu19 giorizt Sigi gamall madr at alldri. Hann atte ser margha aufundarmenn, sva at um sidir redu þeir a hendr honum, er hann trudi berst,2r enn þat voru brędr konu hans. Þeir giora þa til hans, er hann varir sizt ok hann var falidr fyrir, ok bera hann ofrlidi, ok a þeim fundi fell Sigi med hird sinne allri. Son hans Rerir var ecki i þeim haska, ok fęr hann ser20 mikit lid af vinum sinum ok landzhofdingium, sva at hann eignadizt będe land ok konungdom eptir Sigha fedr sinn. Ok nu er hann þickizt hafa fotum undir komizt i riki sinu, þa minnizt hann a þer sakir, er hann atti vid modurbrędr sina, er drepit hofdu faudr hans, ok safnar konungr ser nu lidi miklu ok ferr nu a hendr frendum sinum med þenna her, ok þickia þeir fyʀ giort hafa sakar vid sik, þo at hann męti litils frendsemi þeirra, ok sva giorir hann, fyrir þvi at eigi skilzt hann fyrri vid, enn hann hafde drepit alla fedrbana sina, þo at uskapliga veri fyrir allz21 sakir. Nu eignazt hann lond ok riki ok fe, giorizt hann nu meiri fyrir ser enn fadir hans. Reʀir feck ser nu herfangh mikit ok konu þa, er honum þotti vid sitt hefi, ok eru þau miok lengi a samt, ok eigu22 þau aungan erfinghia ok ecki barn. Þat hugnar þeim badum illa, ok bidia þau godinn med miklum ahuga, at þau gęti ser barn. Þat er nu sagt, at Frigg heyrir bęn þeirra ok segir Odni23, hvers þau bidia24. Hann verdr eigi aurþrifrada25 ok tekr oskmey sina, dottur Hrimnis iotuns, ok fęr i hond henni eitt2v epli ok bidr hana fęra konungi. Hun tok vid eplinu ok bra a sig krakuham ok flygr til þess, er hun kemr þar, sem konungrinn er ok satt a haugi. Hun let falla eplid i kne konunginum. Hann tok þat epli ok þottizt vita, hveriu gegna mundi. Gengr nu heim af hauginum ok til sinna manna ok kom a fund drottningar26, ok etr þat epli sumt.
Þat er nu at segia, at drottningh27 finnr þat bratt, at hun mundi vera med barne, ok ferr þessu fram langar stundir, at hun ma eigi ala barnet. Þa kemr at þvi, at Rerir skal fara i leidangr, sem sidvenia er til konunga, at frida land sitt. I þesse ferd vard þat til tidenda, at Reʀir tok sott ok þvi nęst bana ok ętladi at sekia28 heim Odinn, ok þotti þat morgum fysilikt i þann tima. Nu29 ferr enu sama fram um vanheilsu drottningar30, at hun fer eigi alit barnit, ok þessu fer fram vi vetr, at hun hefir þessꜳ sott. Nu finnr hun þat, at hun mun eigi lengi lifa, ok bad nu, at hana skyllde sęra til barnsins, ok sva var giort, sem hun bad. Þat var sveinbarn, ok sa sveinn var mikill vexti, þa er hann kom til, sem vón var at. Sva er sagt, at sea sveinn kysti modur sina, adr hun dęi. Þessum er nu nafn gefit, ok er kalladr Vaulsungr. Hann var konungr yfir Hunalande eptir fedr sinn. Hann var snemma mikill ok sterkr ok arędizfullr um þat, er3r mannraun þotti i ok karlmennzska. Hann giorizt hinn mesti hermadr ok sigrsęll i orostum þeim, sem hann atti i herfaurum. Nu þa er hann var alroskinn at alldri, þa sendir Hrimnir31 honum Liod dottur sina, er fyʀ er getid32, þa er hun for med eplit til Reris, fedr Volsunghs. Nu33 gengr hann at eiga hana, ok eru þau lengi a samt, ok eru godar samfarar þeirra. Þau attu x sonu ok eina dottur. Enn ellzti son þeirra het Sigmundr, enn Signy dottir. Þau34 voru tviburar, ok voru þau fremst ok vęnst um alla luti barna Volsungs konungs, ok voru þo allir mikler fyrir ser, sem lengi hefir uppi verit haft ok at agętum giort verit, hversu Volsungar hafa verit ofrkafsmenn miklir ok hafa verit fyrir flestum monnum, sem getid er i fornsaugum, będi um frodleik ok iþrottir ok allzhattar kappgirni. Sva er sagt, at Volsungr konungr let giora holl eina agęta ok med þeim hętti, at ein eik mikil stod i hollinne, ok limar tresins med faugrum blomum stodu ut um ręfr hallarinnar, en leggrinn35 stod nidr i hollina, ok kaulludu þeir þat36 barnstock37.
Siggeirr hefir konungr heitid. Hann red fyrir Gautlandi. Hann var rikr konungr ok fiolmennr. Hann for a fund Volsungs konungs, ok bad hann Sygnyiar til handa ser. Þessu tali tekr konungr vel ok sva synir hans, enn hun sialf var þessa ufus, bidr þo fedr sinn rada39 sem audru þvi, sem til hennar tęki. Enn konunginum40 syndez41 þat rad at gipta hana, ok var hun faustnud Siggeiri konungi. Enn þa er42 sea3v veizla ok radahagr skal takazt, skal Siggeirr konungr sękia veizluna til Volsungs konungs. Konungr biozt vid veizlunne eftir enum bęztum faungum. Ok þa er þesse veizla var albuinn, komu þar bodsmenn Volsungs konungs ok sva Siggeirs konungs at nefndum deghi, ok hefir Siggeirr konungr marga virduliga menn med ser. Sva er sagt, at þar voru miklir elldar giordir eptir endilangri hollinne, enn nu stendr43 sea enn mikle apalldr i midre hǫllinne, sem fyʀ var nefndr. Nu44 er þess vid getid, at þa er menn satu vid elldana um kvelldit, at madr einn geck inn i hollinna. Sa madr er monnum ukunnr45 at syn. Sea madr hefir þesshattar buningh, at hann hefir hecklu fleckotta yfir ser. Sa madr var berfęttr ok hafde knyth linbrokum at beine. Sa madr hafde sverd i hende ok gengr at barnstockinum46, ok hautt47 sidan a hǫfde. Hann var hár626 miok ok elldiligr ok einsyn. Hann bregdr sverdinu ok stingr þvi i stockinn, sva at sverdit sauckr at hiolltum upp. Ollum monnum felluz kveidiur vid þenna mann. Þa tekr hann til orda ok męllti: „Sa er þessu sverdi bregdr or stockinum, þa skal sa þat þiggia at mer ath giof, ok skal hann þat sealfr sanna, at alldri bar hann betra sverd ser i hende, enn þetta48 er.“ Eptir þetta gengr sea enn gamle madr uth or hollinne, ok veit engi, hverr hann er, eda hvert hann gengr. Nu standa þeir upp ok metazt ecki vid at taka sverdit. Þic4rkizt sa bęst hafa, er fyrst nair. Sidan gengu til enir gofguztu menn fyst, enn þa hverr at odrum. Engi kemr sa til, er nai, þviat engan veg bifvazt, er þeir taka til. Nu kom til Sigmundr, son Volsungs konungs, ok tok ok bra sverdinu or stockinum, ok var, sem laust lęgi fyrir honum. Þetta voppn syndizt aullum sva gott, at engi þottizt sed hafa iafngotth sverd, ok bydr Siggeir49 honum at vega þriu iafnvęgi gullz. Sigmundr segir: „Þu mattir taka þetta sverd eigi sidr enn ek, þar sem þat stod, ef þer semdi at bera, enn nu fer þu þat alldri, er þat kom adr i mina hond, þott þu biodir vid allt þat gull, er þu att.“ Siggeirr konungr reiddizt vid þesse ord, ok þotti ser haduliga svarat vera. Enn fyrir þvi at honum var sva varit50, at hann var undirhyggiumadr mikill, þa lętr hann nu, sem hann hirde ecki um þetta mal, enn þat sama kvelld hugdi hann laun fyrir þetta, þau er sidar komu fram.
Nu er þat at segia, at Siggeirr gengr i reyckiu hia Signyiu52 þenna aptan. Enn nęsta dag eptir þa var vedr gott. Þa segir Siggeirr konungr, at hann vill heim fara ok bida eigi þess, er vindr yxi, eda sea giorir ufęrann. Ecki er þess getit, at Volsungr konungr letti hanu eda synir hans, allra hellzt er hann sa, at hann villde ecki annat enn fara fra veizlunni. Nu męllti4v Signy vid fedr sinn: „Eigi villda ek a brott fara med Siggeiri, ok eigi giorir53 hugr minn hlęgia vid honum, ok veit ek af framvisi minne ok af kynfylgiu varri, at af þessu rade stendr54 oss mikill ufagnadr, ef eigi er skiott brugdit þessum radahág.“ „Eigi skalltu þetta męla, dottir,“ sagdi hann, „þviat þat er skóm55 mikil będi honum ok sva oss at brigda þessu vid hann at saklausu, ok eigum ver þa eingan trunad undir honum ne vingan, ef þessu er brugdit, ok man hann giallda illu oss, slikt er hann ma, ok samir þat eina at hallda af vorre hendi.“ Nu byzt Siggeirr konungr til heimferdar. Ok adr þeir foru fra bodinu, þa baud hann Volsungi konungi magi sinum til sin a Gautland ok sonum hans ollum med honum a þriggia manada fresti ok þvi ollu56 lidi, sem hann villde med ser hafa ok honum veri til vegsemdar. Vill nu Siggeirr konungr giallda i þvi þat, er a skorti brudlaufsgiordina fyrir þess57 sakir, er hann villde eigi meiʀ vera enn eina nott, ok er ecki þat sidr manna at giora sva. Nu heitr Volsungr konungr ferdinne ok koma58 ꜳ nefndum degi. Þa skiliazt þeir magar, ok ferr Siggeirr konungr heim med konu sina.
Nu er at segia fra Volsungi konungi ok sonum hans, at þeir fara ath akvedinne stundu til Gautlandz at bodi Siggeirs konungs mags sins ok hafa þriu skip or landi ok aull vel skipud, ok verda vel reidfara ok koma skipum sinum vid Gautland, enn5r þat var sid um aptan. Enn þann sama aptan kom Signy, dottir Volsungs konungs, ok kallar fedr sinn a einmęli ok brędr sina. Segir nu ętlan sina ok60 Siggeirs konungs, at hann hefir dregit samann uvigian her „ok ętlar at svikia ydr. Nu bid ek ydr,“ segir hun, „at þer farit þegar aptr i ydart riki ok fait ydr lid sem mest ok farit higat sidan ok hefnid ydar sialfir ok gangit eigi i uferu, þviat eigi misse þer svika af honum, ef eigi take þer þetta bragd, sem ek beidi ydr.“ Þa61 męllti Volsungr konungr: „Þat munu allar þiodir at ordum giora, at ek męllta eitt ord uborinn, ok strengda ek þess heit, at ek skyllda hvarke flygia elld ne iarn fyrir hręzlu sakir, ok sva hefe ek en giort her til, ok hvi munda ek eigi efna þat a gamals alldri? Ok eigi skulu meygiar þvi bręgda sonum minum i leikum, at þeir hrędizt bana sinn, þviat eitt sinn skal hverr deyia, enn mꜳ engi62 undan komazt at deyia um sinn. Er þat mitt rad, at ver flygium hvergi, ok giorum af vorre hendi sem hreystilighazt. Ek63 hefe barizt c sinnum, ok hefe ek haft stundum meirꜳ lid, enn stundum minna, ok hefe ek iafnan sigr haft, ok eigi skal þat spyriazt, at ek flygia nę fridar bidia.“ Nu grętr Signy sarliga ok bad, at hun skyllde eigi koma64 til Siggeirs konungs. Volsungr konungr svarar: „Þu skallt at visu fara heim til bonda þinns ok vera samt med honum65, hversu sem med oss ferr.“ Nu gengr Signy heim, enn þeir bua eptir um5v nottina. Ok um myrginin, þegar er dagar, þa bidr Volsungr konungr upp standa sina menn alla ok ganga a land upp ok buazt vid bardaga. Nu ganga þeir a land upp allir alvopnadir, ok er eigi langt at bida, adr þar kemr Siggeirr konungr med allan sinn her, ok verdr þar inn hardazta orosta med þeim, ok eggiar konungr lid sitt til framgaungu sem hardligazt, ok er sva sagt, at Volsungr konungr ok synir hans gengu viii sinnum i gegnum fylkingar Siggeirs konungs um daginn, ok hoggva a tvęr hendr. Ok er þeir ętla enn sva at fara, þa fellr Volsungr konungr i midri fylkingu sinne ok þar allt lid hans med honum nęma synir hans x, þviat miklu meira ofrefli var i moti, enn þeir mętti vid standa. Nu eru synir hans allir teknir ok i bond reknir ok a brott leiddir. Signy vard vór vid, at fadir hennar var drępinn, enn brędr hennar haundum teknir ok til bana radnir. Nu kallar hun Siggeir konung a einmęli. Nu męllti Signy: „Þess vil ek bidia þik, at þu latir eigi sva skiott drepa brędr mina, ok latit þa helldr settia i stock, ok kemr mer at þvi, sem męllt er, at unir auga, medan a ser, ok þvi bid ek þeim eigi lengra, at ek ętla, at mer muni ecki tioa.“ Þa svarar Siggeirr: „Ęr ertu ok orvita, er þu bidr brędrum þinum meira bauls, enn þeir se hoggnir. Enn þo skal þat veita þer, þviat þess betr þicke mer, er þeir þola verrꜳ ok hafa lengri kaul66 til bana.“ Nu lętr hann sva giora, sem hun baud67,6r ok var tekinn einn mikill stockr ok felldr a fętr þeim x brędrum i skogi einshvers stadar, ok sitia þeir nu þar þann dag allan til nętr. Enn at midre nott þa kom þar ylgr ein or skogi gaumul at þeim, er þeir satu i stockinum. Hun var będi mikil ok illilig. Henne vard þat fyrir, at hun bitr ein þeirra til bana. Sidan at hun68 þann upp allan. Eptir þat for hun i brott. Enn eptir um morgininn þa sendi Signy mann til brędra sinna, þann er hun trudi bęzt, at vita69, hvat tith sé. Ok er hann kemr aptr, segir hann henne, at daudr se einn þeirra. Henne þotti þetta mikit, ef þeir skulu sva fara allir, enn hun matte ecki duga70 þeim. Skiot er þar fra at segia. Niu nętr i samt kom sea enn sama ylgr um midnętte ok ętr einn þeirra senn til bana, unzt allir eru daudir, nema Sigmundr einn er eptir. Ok nu adr tiunda nott kemr, sendir Signy trunadarmann sinn til Sigmundar brodur sins ok sellde i hond honum hunang ok męllti, at hann skyllde rida a andlit Sigmundar71 ok leggia i munn honum sumt. Nu72 ferr hann til Sigmundar ok giorir, sem honum var bodit, ok for heim siþan. Um nottina eptir þa kemr su inn sama ylgr at vanda sinum ok ętlade at bita hann til bana sem brędr hans. Enn nu dregr hun vedrit af honum, þar sem hunangit73 var a ridit, ok sleikir andlit hans allt med tungu ser ok rettir sidan tunguna i munn honum. Hann lętr ser verda ubilt ok beit i tunguna6v ylginni. Hun bręgdr vid fast ok hnyckir at ser hartt ok rak fęturnꜳ i stockinn, sva at hann klofnade allr i sundr, enn hann hellt sva fast, at tungan geck or ylginne upp i tungurotunum, ok feck af þvi bana. En þat er sỏgn sumra manna, at su hin sama ylgr veri modir Siggeirs konungs, ok hafe hun brugdit a sik þessu like fyʀir trollskapar sakir ok fiolkyngi.
Nu er Sigmundr laus ordinn, enn brotinn er stockrinn75, ok hefzt Sigmundr þar nu vid i skoginum. Enn129 sendir Signy at vitha, hvat tit er, eda hvart76 Sigmundr lifir. Enn er þeir koma, þa segir hann þeim allan athburd, hve farit hafde med þeim ok ylginne. Nu fara þeir heim ok segia Signyiu, hvat tit er. For hun nu ok hittir brodur sinn, ok taka þau þat rad, at hann giorir þar iardhus i skoginum, ok ferr nu þvi fram um hrid, at Signy leynir honum þar ok fęʀ honum þat, er hann þurfti77 at hafa. Enn Siggeirr konungr ętlar, at þeir se allir daudir Volsungar. Siggeirr konungr atti ii sonu vid konu sinne, ok er fra þvi78 sagt, þa er enn ellri son hans er x vettra, at Signy sendir hann til moz vid Sigmund, at hann skyllde veita honum lid, ef hann villde nockut leita vid at hefna fedr sins. Nu79 ferr sveinnin til skogarins ok kemr sid um aptaninn til iardhuss Sigmundar, ok tekr hann vid honum vel at hofe ok męllti, at hann skyllde giora til braud þeirra, „enn ek man sękia elldivid,“7r ok selr i hǫnd honum einn miolbelg, enn hann feʀ sialfr ath sękia vidinn. Ok er hann kemr aptr, þa hefir sveinninn ecki at giort um braudgiordina. Nu spyʀ Sigmundr, hvart buit se braudid. Hann segir: „Eigi þorda ek at taka miolbelginn, fyrir þvi at þar la nockut kykt80 i miolinu.“ Nu þickizt Sigmundr vita, at þessi sveinn mun eigi sva vel hugadr, at hann vili hann med ser hafa. Nu er þau syskinn finnaz, segir Sigmundr, at hann þotti81 ecki manni at nę́rr, þott sveinnin veri hia honum. Signy męllti: „Tak þu hann þa ok drep hann. Eigi þarf hann þa lengr at lifa.“ Ok sva giordi hann. Nu lidr sea vetr. Ok einum vetri sidar þa sendir Signy enn yngra son sinn a fund Sigmundar, ok þarf þar eigi saugu um at leingia, ok for, sem samt se, at hann drap þenna sveinn at radi Signyiar.
Þess er nu vid getid eitthvert sinn, þa er Signy sat i skemmu sinne, at þar kom til hennar ein seidkona fiolkunnig harla miok. Þa talar Signy vid hana: „Þat villda ek,“ segir hun, „at vid skiptum homum.“ Hun segir seidkonan: „Þu skallt fyrir rada.“ Ok nu giorir hun sva af sinum brogdum, at þer skipta litum, ok sezt seidkonan nu i rum Signyiar at radi hennar ok féʀ i rekkiu hia konungi um kvelldit, ok ecki finnr hann, at eigi se Signy hia honum. Nu er þat7v fra Signyiu at segia, at hun féʀ til iardhuss brodurs sins ok bidr hann veita ser herbergi um nottina, „þviat ek hefi villzt a skoginum ute, ok veit ek eigi, hvar ek feʀ.“ Hann męllti, at hun skyllde þar vera, ok villde eigi sinia henne vistar einne konu ok þottizt vita, at eigi munde hun sva launa honum godan beina at segia til hans. Nu82 féʀ hun i herbergi til hans, ok setiazt til matar. Honum vard opt litid til hennar, ok lizt konan vęn ok frid. Enn er þau eru mett, þa segir hann henni, at hann vill, at þau hafe eina reckiu um nottina, enn hun bryzt ecki vid þvi, ok leggr hann hana hia ser iiii nętr samt. Eptir þat feʀ hun heim ok hittir seidkonuna ok bad, at þer skipti aptr litum, ok sva giorir hun. Ok er83 fram lidu stundir, fędir Signy sveinbarn. Sea svein var Sinfiotli kalladr. Ok er hann vex upp, er hann będi mikill ok sterkr ok vęnn at aliti ok miok i ętt Volsungha1410 ok er eigi allra x vetra, er hun sendir hann i iardhusit til Sigmundar. Hun hafde þa raun giort vid ena fyʀe sono84 sina, adr hun sendi þa til Sigmundar, at hun saumadi at hondum þeim med hollde ok skinni. Þeir þoldu illa ok kriktu85 um. Ok sva giordi hun Sinfiotla. Hann brazt ecki vid. Hun flo hann þa af kyrtlinum, sva at skinnit fylgdi ermunum. Hun kvad honum mundu sart vid verda. Hann segir: „Litid mundi slikt sart þickia Volsungi.“ Ok nu kemr sveinninn til Sigmundar. Þa bad8r Sigmundr hann knoda or mioli þeirra, enn hann vill sękia þeim elldivid. Fęʀ i hond honum einn belg. Sidan fęʀ hann at vidinum, ok er hann kom aptr, þa hafdi Synfiotli86 lokit at baka. Þa spurdi Sigmundr, ef hann hafi nockut fundit i miolinu. „Eigi er mer grunlaust,“ sagdi hann, „at eigi hafi i verit nockut kykt i miolinu, fyst er ek tok at knoda, ok her hefi ek med87 knodat þat, er i var.“ Þa męllti Sigmundr ok hlo vid: „Eigi get ek þik hafa mat af þessu braudi i kvelld, þviat þar hefir þu knodat med enn mesta eittrorm.“ Sigmundr var sva mikill fyrir ser, at hann matte eta eitr, sva at hann skadade ecki, enn Sinfiotla hlydde þat, at eitr kęmi utan a hann, en eigi hlyddi honum at eta þat ne drecka.
Þat er nu at segia, at Sigmundi þickir Sinfiotli of ungr til hefnda med ser, ok vill nu fyst venia hann med nockut hardrędi. Fara nu um sumrum vida um skogha ok drepa menn til fear ser. Sigmundi þickir hann miok i ętt Volsunga159, ok þo hyggr hann, at hann se son Siggeirs konungs, ok hyggr hann hafa illsku fedr sins, enn kapp Volsunga, ok ętlar hann eigi miok frendrękinn, þviat88 hann minnir opt Sigmund a sina harma ok eggiar miok at drepa Siggeir konung. Nu er þat eitthvert sinn, at þeir fara enn89 a skoginn at afla ser fiar, enn þeir finna eitt hus ok tva8v menn sofandi i hussinu med digrum gullhringum. Þeir hofdu90 ordit fyrir uskopum, þviat ulfahamir hengu i91 husinu yfir þeim. It tiunda hvert dęgr mattu þeir komazt or haumunum. Þeir voru konungasynir. Þeir Sigmundr foru i haminꜳ ok mattu eigi or komazt, ok fylgdi su nattura, sem adr var, letu ok vargsroddu. Þeir skilldu badir roddina. Nu leggiazt þeir ok a merkr, ok ferr sina leid hvarr92 þeirra. Þeir giora þann mala med ser, at þeir skuli til hetta, þott vii menn se, enn eigi framar, enn sa lata93 ulfsraudd, er fyrir ufridi94 yrde. „Bregdum nu eigi af þessu,“ segir Sigmundr, „þviat þu ert ungr ok arędisfullr, munu menn gott hvggia til at veida þik.“ Nu ferr sina leid hvarr þeirra. Ok er þeir voru skilldir, finnr Sigmundr . . . menn95 ok lętr96 ulfsroddu. Ok Sinfiotli heyrir þat, feʀ til97 þegar ok drępr alla. Þeir skiliazt enn. Ok er Sinfiotli hefir eigi lengi farit um skoginn, finnr hann xi98 menn ok berzt vid þa, ok ferr99 sva, at hann drepr þa alla. Hann | verdr ok saʀ miok100, feʀ undir eina eik, hvilizt | þar. E . . . . . . . d101 . . . ge ok fara | . . . . . . . . . . . .hann męllti | til . . . . . . . . att lid til | at drepa vii menn102, enn ek em barn ad alldri |9r hia þęr, ok kvadda ek eigi lids at drępa xi męnn.“ Sigmundr103 hleypr at honum sva hart, at hann stakar vid ok fellr. Sigmundr bitr i barkan framann. Þann dag mattu þeir104 eigi komazt or ulfahǫ́munum. Sigmundr legr hann nu a bak ser ok berr heim i skalan, ok sat hann yfir honum, enn bad traull taka ulfhamina. Sigmundr ser einn dag, hvar hreysekettir ii voru, ok bitr annaʀ i barkann odrum, ok rann sa til skogar ok hefir eitt blad ok fęrir yfir sarid, ok spretr upp hreysikattrinn heill. Sigmundr gengr ut ok ser, hvar hrafn flygr med bladit ok fęrdi honum. Hann dregr þetta yfir sarid Sinfiotla, enn hann sprętr upp þegar heill, sem hann hefde alldri saʀ verit. Eptir þat fara þeir til iardhuss ok eru þar til þess, er þeir skylldu fara ur ulfhaumunum105. Þa taka þeir106 ok brenna i elldi ok badu engum at meini verda. Ok i þeim uskopum107 unnu þeir maurg fręgdarverk i riki Siggeirs konungs. Ok er Sinfiotli er frumvaxti, þa þickizt Sigmundr hafa reynt hann miok. Nu108 lidr eigi lankt, adr Sigmundr vill leita til faudurhefnda, ef sva villde takazt. Ok nu fara þeir i brott fra iardhusinu einnhvern dag ok koma at bę Siggeirs konungs sid um aptan ok ganga inn i forstofuna þa, er var fyrir hollinne, enn þar voru inne aulker, ok leynazt þar. Drottninginn109 veit nu, hvar þeir eru, ok vill hitta þa. Ok er þau finnazt, giora þau9v þat rad, at þeir leitadi til faudurhefnda, er nattadi. Þau Signy ok konungr eigu ii baurn ungh at alldri. Þau leika ser ꜳ golfinu at gulli ok renna þvi eptir golfinu hallarinnar ok hlaupa þar eptir. Ok einn gullhringr hrytr utar i hussit, þar sem þeir Sigmundr eru, enn sveinninn leypr eptir at leita hringsins. Nu ser hann, hvar sitia ii menn miklir ok grimligir110, ok hafa sida hialma ok hvitar bryniur. Nu hleypr hann i hǫllina innaʀ fyrir fedr sinn ok segir honum, hvat hann hefir sed. Nu grunar konungr, at vera munu111 svik vid hann. Signy heyʀir nu, hvat þeir sęgia. Hun stendr upp, tekr bornin będi ok ferr utar i forstofuna til þeirra ok męllti, at þeir skylldu þat vita, at þau hefdi sagt til þeirra: „Ok ręd ek yckr, at þid drepit þau.“ Sigmundr segir: „Eigi vil ek drepa born þin, þott þau hafe sagt til min.“ Enn Sinfiotli let ser ecki feilazt ok bregdr sverdi ok drepr hvarttveggia barnit ok kastar þeim innar i haullina fyrir Siggeir konung. Konungr stendr nu upp ok heitr a menn at taka þa menn, er leynst hofdu i forstofunni um kvelldit. Nu hlaupa menn utar þanngat ok vilia haundla þa, enn þeir veria sig vel ok drengiliga, ok þickizt þa sa verst hafa lengi, er nęst er. Ok um sidir verda þeir10r ofrlidi bornir ok verda handteknir ok þvi nęst i baund reknir ok i fiotra settir, ok sitia þeir þar þa nott alla. Nu hyggr konungr at fyrir ser, hvern dauda hann skal fa þeim, þann er kendi leingst. Ok er morginn112 kom, þa lętr konungr haug mikinn giora af grioti ok1812 torfi, ok er þessi haugr113 er gior, þa let hann setia hellu mikla i midian hauginn, sva at annarr iadar hellunnar horfdi upp, enn annar nidr. Hun var sva mikil, at hun tok tveggia vegna, sva at eigi matti komazt hia henne. Nu lętr hann taka þa Sigmund114 ok Sinfiotla ok setia i hauginn sinum meginn hvarn115 þeirra, fyrir þvi at honum þotti þeim þat verra at vera eigi badum saman, en þo matti heyra hvarr til annars. Ok er þeir voru at tyrfa hauginn, þa kemr Signy þar at ok hefir halm i fangi ser ok kastar i hauginn til Sinfiotla ok bidr þręlana leyna konunginn þessu. Þeir ia þvi, ok er þa lokit aptr hauginum. Ok er natta tekr, þa męllti Sinfiotli til Sigmundar: „Ecki ętla ek okr mát skorta um hrid her, hefir116 drottninginn kastad fleski inn i hauginn ok vafit um utan halmi.“ Ok enn þreifar hann um fleskit ok finnr, at þar var stungit i sverdi Sigmundar, ok kendi at hiolltunum, er myrkt var i hauginum, og segir Sigmundi. Þeir fagna þvi badir. Nu skytr Sinfiotli blodreflinum fyrir ofan helluna ok dręgr fast. Sverdit117 bitr helluna. Sigmundr tekr nu blodrefilinn,10v ok ristu nu i milli sin helluna ok letta eigi fyʀ, enn lokit er at rista, sem kvedit er:
1. Ristu af magni
mikla hellu
Sigmundr hiorfi
ok Sinfiotli.
Ok nu eru þeir lausir badir saman i hauginum ok rista będi griot ok iarnn118 ok komazt sva uth or hauginum. Þeir ganga nu heim til hallarinnar. Eru menn þa i svefni allir. Þeir bera vid at haullunne ok leggia elld i vidinn. Enn þeir vakna vid gufuna, er inni eru, ok þat, at haullinn logar yfir þeim. Konungr spyrr, hverrir elldana giordi. „Her eru vid Sinfiotli, systurson minn,“ sagdi Sigmundr, „ok ętlum vid nu, at þat skuler119 þu vita, at eigi eru allir Volsungar daudir.“ Hann bidr systur sinꜳ ut ganga120 ok þiggia af honum god mętord ok mikinn soma ok vill sva bęta henne sina harma. Hun svarar: „Nu skalltu vita, hvart ek hefi munad Siggeiri konungi drap Volsungs konungs. Ek let drępa baurn ockr, er mer þottu ofsein til faudurhefnda, ok ek for i skog til þin i volfuliki, ok er Sinfiotli ockar son. Hefir hann af þvi mikit kapp, at hann er będi sonarson ok dotturson Volsungs konungs. Hefi ek þar til unnit alla luti, at Siggeirr konungr skylldi bana fá. Hefi ek ok sva mikit til unnit, at fram kęmizt hefndinn, at mer er med aungum kosti lift. Skal ek nu deygia med Siggeiri konungi lostig, er ek atta hann naudig.“ Sidan kysti hun Sigmund brodur sinn ok Sinfiotla ok geck inn i elldin ok bad þa vel fara. Siþan feck hun þar bana11r med Siggeiri konungi ok allri hird sinne. Þeir fręndr121 fa ser lid ok skipa, ok helldr Sigmundr til ęttleifdar sinnar ok rekr or landi þann konung, er þar hafdi i sezt eptir Volsung konung. Sigmundr giorizt nu rikr konungr ok agętr, vitr ok storadr122. Hann atti þa konu, er Borghilldr het. Þau attu ii sonu. Het Helgi annar, enn annar Hamundr. Ok er Helgi var fędr, komu til nornir ok veittu honum formala ok męlltu, at hann skyllde verda allra konunga fręgaztr. Sigmundr var þa kominn fra orostu ok geck med einum lauk i mot syni sinum, ok her med gefr hann honum Helga nafn ok þetta at nafnfesti: Hringstade ok Solfioll ok sverd, ok bad hann vel fremiazt ok verda i ętt Volsunga123. Hann giorizt storlyndr ok vinsęll ok fyrir flestum monnum odrum at allri atgiorfi. Þat er sagt, at hann ręzt i hernad, þa er hann var fimtan vetra gamall. Var Helgi konungr yfir lidinu, enn Sinfiotli var fenginn til med honum, ok redu badir lidi.
Þat er sagt, at Helgi finnr þann konung i hernadi, er Hundingr het. Hann var rikr konungr ok fiolmennr ok red fyrir londum. Þar tekzt orosta med þeim, ok gengr Helgi fast fram, ok lykzt med þvi sea bardagi, at Helgi fęrr sigr, enn Hundingr konungr fellr ok mikill luti lids hans. Nu þickir Helgi hafa vaxit mikit, er hann hefir fellt sva rikan konung. Synir11v Hundings124 bioda nu ut her i moth Helga ok vilia hefna faudur sins. Þeir eiga harda orostu, ok gengr Helgi i gegnum fylkinngar þeirra brędra ok sękir at merkium sona Hundings konungs ok felldi þessa Hundings sonu: Alf ok Eyolf, Hervard ok Hagbard, ok feck her agętan sigr. Ok er Helgi ferr125 fra orostu, þa fann hann vid skog einn konur margar ok virduligar synum, ok bar þo ein af aullum. Þęr ridu med agętligum buninghi. Helgi spyʀ þa at nafne, er fyrir þeim var. Enn hun nefndizt Sigrun ok kvęzt vera dottir Haugna konungs. Helgi męllti: „Farit heim med oss ok verit velkomnar.“ Þa segir konungsdottir: „Annat starf liggr fyrir oss enn drecka med þer.“ Helgi svarar: „Hvat er þat, konungsdottir?“ Hun svarar: „Hogni konungr hefir heitit mik Hoddbroddi, syne Granmaʀs konungs, enn ek hefi þvi heitid, at ek vil eigi eiga hann helldr enn einn krakuungha. Enn126 þo mun þetta fram fara, nęma127 þu bannir honum ok komir i mot honum med her ok nemir mik a brott, þviat med engum konungi villdi ek helldr sętr bua enn med þer.“ „Ver kat, konungsdottir,“ sagdi hann, „fyʀe skulum vid reyna hreyste ockar128, enn þu sert honum gippt, ok reyna skulum vid adr, hvarr af odrum berr, ok her skal lifit a leggia.“ Eptir þetta sendir Helgi menn med fegiofum at stefna at ser monnum, ok stefnir aullu lidinu til Raudabiarga. Beid Helgi þar til þess, er mikill flockr kom til hans or Heþinsey, ok þa kom til hans mikit lid or Naurfasundum med faugrum skipum ok storum. Helgi konungr kal12rlar til sin skipstiornarmann sinn, er Leifr het, ok spurdi, ef hann hefdi talit lid þeirra. Enn hann svarar: „Eigi er hęgt at telia, herra, skip þau, er kominn eru or Naurfasundum, eru a xii þusundir manna, ok er þo halfu fleira annat.“ Þa męllti Helgi konungr, at þeir skylldu snúa a þann fiord, er heitir Varinsfiordr, ok sva giordu þeir. Nu giordi at þeim storm mikinn ok sva storann séo, at129 þvi var likazt at heyra, er bylgiur gnudu a bordunum, sem þa er biorgum lysti saman. Helgi bad þa ecki ottaz ok eigi svipta seglunum, helldr setia hvert hę́ʀa enn adr. Þa var vid sialft, at yfir munde ganga, adr þeir kęmi at lande. Þa kom þar Sigrun, dottir Haugna konungs, af landi ofan med miklu lide ok snyr þeim i goda hǫfn, er heitir at Gnipalunde. Þessi tidendi sa landzmenn, ok kom af lande ofan broþir Hoddbroz130 konungs, er þar reid131 fyrir, er heitir at Svarinshaugi. Hann kallar a þa ok spyrr, hverr styrþi enu mikla lidi. Sinfiotli132 stendr upp ok hefir hialm a haufdi skygdan sem gler ok bryniu hvita sem snio, spiot i hendi med agętligu merki ok gullrenndan skiolld fyrir ser. Sa kunni at męla vid konunga: „Seg sva, at þu hefir gefit svinum ok hundum ok þu finnr konu þina, at her eru komnir Volsungar, ok man her hittazt i lidinu Helgi konungr, ef Hoddbroddr vill finna hann, ok er þat12v hans gaman at beriazt med frama, medan þu kyser ambattir vid elld.“ Granmar svarar: „Eigi mantu kunna mart virduligt męla eda133 forn minni at segia, er þu lygr a hofdingia. Mun hit sannara, at þu munt lengi hafa fezt a morkum uti vid vargamat ok drepit brędr þina, ok er kynlikt, er þu þorir at koma i her med godum monnum, er mart kallt hrę hefir sogit til blods.“ Sinfiotli svarar: „Eigi mantu134 glokt muna nu, er þu vart135 volvann i Varinsey ok kvazt136 vilia mann eiga ok kaust mik til þess embęttis at vera þinn madr. Enn sidan vartu valkyria i Asgardi, ok var vid sialft, at allir mundi beriazt fyrir þinar sakar, ok ek gat vid þer ix varga a Laganesi, ok var ek fadir allra.“ Granmar svarar: „Marth kanntu liuga. Ek hygg, at eingis fadir męttir þu vera, sidan þu vart gelldr af dęttrum iotunssinns a Þrasnęsi137, ok ertu stiupson Siggeirs konungs ok lat a morkum uti med vorgum, ok komu þer oll uhaup138 senn at hendi. Þu drapt brędr þina ok giordir þig at illu kunnan.“ Sinfiotli svarar: „Hvart mantu139 þat, er þu vart merinn med hestinum Granꜳ, ok reid ek þer a skeid a Bravelli. Sidan vartu geitasveinn Gaulnis iotuns.“ Granmar segir: „Fyrre villda ek sedia fugla a hręi þinu enn deila vid þik lengr.“ Þa męllti Helgi konungr: „Betra vęri yckr ok meiʀa snęllrędi at beriazt enn mela slikt, er skom er at heyra, ok ecki eru Granmars synir vinir minir, enn13r þo eru þeir harþir menn.“ Granmar ridr nu i brott ok til fundar vid Hoddbrodd konung, þar sem heita Solfioll. Hestar þeirra heita Sveipudr ok Svegiudr. Þeir męttuz i borgarhlidi ok segia honum hersaugu. Hoddbroddr konungr var i bryniu ok hafdi hialm a hofdi. Hann spyʀ, hverir þar veri: „Eda hvi eru þer sva reiduligir?“ Granmar segir: „Her eru komnir Volsungar ok hafa xii þusundir manna vid land ok vii þusundir vid ey þa, er Sok heitir, enn þar sem heitir fyrir Grindum, er þo mestr fiolde, ok hygg ek nu, at Helgi muni nu beriazt vilia.“ Konungr segir: „Giorum þa bod um allt vart riki ok sękium i mot þeim. Siti sa engi heima, er beriazt vill. Sendum ord Hrings sonum ok Haugna konungi ok Alfi enum gamla, þeir eru bardagamenn miklir.“ Funduz þeir þar, er heitir Frekasteinn, ok tokz þar haurd orosta. Helgi gengr fram i gegnum fylkinngar. Þar vard mikit mannfall. Þa sa þeir skialldmeyia flock mikinn, sva sem i loga sęi. Þar var Sigrun konungsdottir. Helgi konungr soti i mot Hoddbroddi konungi ok fellir hann undir merkium. Þa męllti Sigrun: „Haf þaukk fyrir þetta þrekvirke. Skipt man nu londum. Er mer þetta mikill timadagr, ok muntu fa af þessu veg ok agęti, er þu hefir sva rikan konung felldan.“ Þat riki tok Helgi konungr ok dvaldizt þar leingi ok feck Sigrunar ok giorþiz fregr konungr ok agętr, ok er hann her ecki siþan vid þessa saugu.
Volsungar fara nu heim ok hafa enn mikit aukit13v sitt agęti. Sinfiotli legzt nu i hernad af nyiu. Hann ser eina fagra konu ok girnnizt miok at fa hennar. Þeirrar konu bad ok brodir Borghilldar, er atte Sigmundr konungr. Þeir þreyta þetta mal med orostu, ok fellir Sinfiotli þenna konung. Hann heriar nu vida ok a margar orostur ok hefir avallt sigr. Giorizt hann manna fregstr ok agętaztr ok kemr heim um haustit med morgum skipum ok miklu fe. Hann segir fedr sinum tidendinn, enn hann segir drottninghu. Hun bidr Sinfiotla fara brott or rikinu ok lęzt eigi vilia sea hann. Sigmundr kvezt eigi lata hann i brott fara ok bydr at bęta henne med gulli ok miklu fe, þott hann hefdi aungan140 fyʀe bętt mann, kvad engi frama ath sakazt vid konur. Hun ma nu141 þessu eigi a leid koma. Hun męllti: „Þer skuludh rada, herra, þat samir.“ Hun giorir nu erfi brodur sins med radi konungs, byrr nu þessa veizlu med enum bęstum faungum ok baud þangat morgu stormenni. Borghilldr bar monnum dryck. Hun kemr fyrir Sinfiotla med miklu horni. Hun męllti: „Dreck nu, stiupson.“ Hann tok vid ok sa i hornid ok męllti: „Giorottr er dryckʀinn.“ Sigmundr męllti: „Fa mer þa.“ Hann drack af. Drottninginn męllti: „Hvi skulu adrir menn dręcka fyʀir þik ǫl?“ Hun kom i annat sinn med hornid: „Dreck nu“ — ok frudi honum med maurgum ordum. Hann tekr vid horninu ok męllti: „Flęrdr er dryckrinn.“ Sigmundr męllti: „Fa mer þa.“ It þridia sinn kom hunn ok bad hann drecka af, ef hann hefde hug Volsungha. Sinfiotli tok vid horninu ok męllti:14r „Eitr er i drycknum.“ Sigmundr svarar: „Lat graun sia, sonr,“ sagde hann. Þa var konungr druckinn miok, ok þvi sagde hann sva. Sinfiotli dreckr ok fellr þegar nidr. Sigmundr ris upp, ok geck harmr sinn nęr bana, ok tok likit i fang ser ok feʀ142 til skogar ok kom lox at einum firde. Þar sa hann mann a einum bate litlum. Sa madr spyʀ, ef hann villde þiggia at honum far yfir fiordinn. Hann iattar þvi. Skipit var sva litid, at þat bar þa eigi, ok var likit fyrst flutt, enn Sigmundr geck med firdinum. Ok þvi nęst hvarf Sigmundi skipit ok sva madrinn. Ok eptir þat snyʀ Sigmundr heim, rekr nu i brott drottningina, ok litlu siþar do hun. Sigmundr konungr rędr nu enn riki sinu ok þickir verit hafa inn meste kappe ok konungr i fornum sid.
Eylimi hefir konungr heitid, rikr ok agętr. Dottir hans het Hiordis, allra kvenna vęnzt ok vitruzt. Ok þat spyʀ Sigmundr konungr, at hun var vid hans ędi eda engi ella. Sigmundr sękir heim Eylima konung. Hann giorir veizlu i moth honum mikla, ef hann hefdi eigi herferd þangat. Fara nu bod þeirra i mille, at med vinsemd var nu farit, enn eigi med herskap. Veizla þesse var gior med hinum bęstum faungum ok med miklu fiolmenni. Sigmundi konungi var hvarvetna144 set torg ok annar farargreidi. Koma nu til veizlu, ok skipa baþir konungar eina haull. Þar var ok kominn Lynge konungr, son Hundings konungs, ok vill hann ok męgiazt vid Eylima konung. Hann þickizt sea, at þeir munu14v eigi hafa eitt erendi, þikizt ok vita, at ufridar mun af þeim van, er eigi fęʀ. Nu męllti konungr vid dottur sina: „Þu ert vitr kona, enn ek hefi þat męllt, at þu skallt145 þer mann kiosa. Kios nu um tva konunga, ok er þat mitt rad her um, sem þitt er.“ Hun svarar: „Vant synizt mer þetta mal, enn þo kys ek þann konung, er fregstr er, enn þat er Sigmundr konungr, þott hann se miok alldri orpinn.“ Ok var hun honum gefinn. Enn Lyngi konungr for i brott. Sigmundr kvangaþizt ok feck Hiordisar. Var þar annan dag auþrum betr veitt eda med meira kappi. Eptir þat for Sigmundr konungr heim i Hunaland ok Eylime konungr magr hans vid honum, ok gętir nu rikis sins. Enn Lynge146 konungr ok brędr hans safna nu her at ser ok fara nu a hendr Sigmundi konungi, þviat þeir hofdu iafnan minna lut or malum, þott þetta biti nu fyʀir. Vilia þeir nu fyrirkoma kappe Volsungha. Koma nu i Hunaland ok senda Sigmundi konungi ord ok vilia eigi stelaz ꜳ hann, enn þikiazt147 vita, at hann mun eigi flygia148. Sigmundr konungr kvęzt koma mundu til orostu. Hann dro saman her, enn Hiordisi var ekit til skogar vid eina ambat, ok mikit fe for med þeim. Hun var þar, medan þeir borduzt. Vikingar hliopu fra skipum vid uvigian her. Sigmundr konungr ok Eylime settu upp merki sinn, ok var þa blasit i ludra. Sigmundr konungr letr nu vid kveda sitt hornn, er fadir hans hafde att, ok eggiar sina menn. Hafdi Sigmundr lid miklu minna. Tekz þar15r nu haurd orosta, ok þott Sigmundr veri gamall, þa bardiz hann nu hart ok var iafnan fręmstr sinna manna. Hellst hvarki vid honum skiolldr ne brynia, ok geck hann iafnan i gegnum lid uvina sinna a þeim degi, ok engi matti sea, hversu fara mundi þeirra i millum. Mart spiot var þar a lopti ok aurfar. Enn sva hlifdu honum hans149 spadisir, at hann vard ecki sáʀ, og engi kunni taul, hversu margr madr fell fyrir honum. Hann hafdi badar hendr blodgar til axlar. Ok er orosta150 hafdi stadit um hrid, þa kom madr i bardagann med sidan151 hátt ok heklu bla. Hann hafdi eitt auga ok geiʀ i hendi. Þessi madr kom a mot Sigmundi konungi ok bra upp geirinum fyrir hann152, ok er Sigmundr konungr hio fast, kom sverdit i geiʀinn, ok brast i sundr i tva luti. Siþan sneri mannfallinu, ok voru Sigmundi konungi horfinn heill, ok fell miok lidit fyrir honum. Konungrinn lifde ser ecki ok eggiar miok lidit. Nu er sem męllt, at eigi ma vid margnum.
I154 þesse orostu fell Sigmundr konungr ok Eylimi konungr magr hans i aundverdri fylkingu ok mestr luti lids hans. (12.) Lyngvi155 konungr sękir nu til konungsbęiarens ok ętlar at taka þar konungsdottur, enn þat braz honum. Feck hann þar hvorki konu ne fę. Hann ferr nu yfir landit ok skipar þar sinum monnum rikit. Þickizt nu hafa drępit alla ętt Volsungha ok ętlar þa eigi munu þurfa156 at ottaz heþan fra. Hiordis gek15v i valinn eptir orostuna157 um nottina ok kom at þar, sem Sigmundr konungr lꜳ, ok spyr, ef hann vęri gredandi. Enn hann svarar: „Margr lifnar or litlum vanum, enn horfinn eru mer heill, sva at ek vil eigi158 lata greda mik. Vill Oþinn ecki, at ver bregdum sverdi, sidan er nu brotnadi. Hefi ek haft orostur, medan honum likadi.“ Hun męllti: „Ęnkis þętti mer avant, ef þu yrdir gręddr ok hefndir fedr mins.“ Konungr segir: „Audrum er þat ętlat. Þu ferr med sveinnbarnn, ok fed þat vel ok vandliga, ok mun sa sveinn agętr ok fremztr af vorre ę́tt. Vardveit ok vel sverdsbrotinn. Þar af ma giora gott sverd, er heita mun Gramr ok sonr ockar mun bera ok þar maurg storverk med vinna, þau er alldri munu fyrnast159, ok hans nafn mun uppi, medan verolldin stendr. Uni nu vid þat. Enn mik męda sar, ok ek mun nu vitia frenda varra framgenginna.“ Hiordis sitr nu yfir honum, unzt160 hann deyrr, ok þa lysir af degi. Hun ser, at morgh skip eru kominn vid land. Hun męllti til ambattarinnar: „Vid skulum skipta klędum, ok skalltu nefnazt nafne minu, ok segst konungsdottir.“ Ok þęr giora sva. Vikingar geta at lita mikit mannfall ok sva161, hvar konurnar foru til skogar, skilia, at stortidendum man gegna, ok hlaupa af skipum. Enn fyrir þessu lide red Alfr, son Hialprex kongs162 af Danmork. Hann hafde farit fyrir land fram med her sinum. Koma nu i valinn. Þar sea þeir163 mikit mannfall. Konungrinn bidr nu at leita16r at konunum, ok sva giordu þeir. Hann spyʀ, hveriar þęr veri, enn þar164 skiptir eigi at likendum til. Ambattinn hefir svor165 fyrir þeim ok segir fall Sigmundar konungs ok Eylima konungs ok margs annars stormennis ok sva, hverir giort hafa. Konungr spurde, hvart þer visi, hvar fe konungs veri folgit. Ambatinn svarar: „Meiʀe vǫn, at ver vitim,“ ok visar til fiarins. Ok finna þeir aud mikinn, sva at eigi þottuz menn sed hafa iafnmikit saman koma i einn stad eda fleire gersemar166. Bera til skipa Alfs konungs. Hiordis fylgdi honum ok sva ambattinn. Hann ferr nu heim i riki sitt, enn lętr, at þar se fallnir þeir konungar, er fregstir voru167. Konungr sezt vid steiornn168, enn þęr satu i fyʀirrume a skipinu. Hann a tal vid þęr ok leggr virding a rędur þeirra. Konungr kom heim i riki sitt vid miklu fe. Alfr var manna giorfviligaztr. Ok er þau hafa skamma stund heima verit, spyʀ drottninginn Alf son sinn: „Hvi hefir enn fegri kona fęʀi hringa eda verra bunad? Ok virdizt mer, at su mune ędri, er þer hafit minna yfir latid169.“ Hann svarar: „Grunad hefir mik þat, at eigi se ambattarmot a henne, ok þa er ver fundumzt, þa tokz henne vel at fagna tignum monnum, ok her til skal giora eina raun.“ Þat er nu eitt sinn vid dryckiu, at konungr sezt a tal vid þęrr ok męllti: „Hvat hafi þer at marke um dęgrfar, þa er nott elldir, ef þer seait eigi himinntungl?“ Hun svarar: „Þat mark hofum ver her til, at ek var þvi vaun i ęsku at drecka miok16v i ottu, ok er ek let af þvi, vauknudu ver eptir þvi sidan, ok er þat mitt mark.“ Konungr brosti at ok męllti: „Illa var konungsdottir vaund.“ Hann hittir þa Hiordisi ok spyʀ hana sliks ens sama. Hun svarar honum: „Fadir minn gaf mer eitt gull litid vid naturu. Þat170 kolnar i ottu a fingri mer. Þat er mitt mark her um.“ Konungr svarar: „Gnott var þar gullz, er ambattir baru, ok munu þer ęrit leingi leynzt hafa fyrir mer, ok sva munda ek til þin giort hafa, sem vid vęrim eins konungs bornn będi, þottu hefdir þetta sagt, ok enn skal giora verdleikum betr vid þik, þviat þu skallt vera minn kona, ok skal ek giallda mund vid þer, þa er þu hefir barn getid.“ Hun svarar ok segir allt it sanna um sitt rad. Er hun þar nu i miklum soma ok þickir hin virduligasta kona.
Þat er nu sagt, at Hiordis fędir sveinbarn, ok er sveinninn fęrdr Hialpreki konungi. Konungrinn vard gladr vid, er hann sa þau inn haussu171 augu, er hann bar i haufde, ok sagde hann aungum mundu likan verda eda samiafnan, ok var hann vattne aussinn med Sigurdar nafne. Fra honum segia allir eitt, at um athferd ok voxt var engi hans maki. Hann var þar fęddr med Hialpreki konnngi af mikilli ast. Ok þa er nefndir eru allir enir agęztu menn ok konungar i fornnsaughum172, þa skal Sigurdr fyrir ganga um afl ok atgiorfe, kapp ok hreyste, er hann hefir haft um hvern mann fram annara i nordralfu heimsins. Sigurdr173 ox þar upp med Hialpreki, ok unni hvert barnn honum. Hann fastna17rþi Alfi konungi174 Hiordisi ok męllti henne mund. Reginn het fostri Sigurdar ok var Hreidmaʀs son. Hann kenndi honum iþrottir, tafl ok runar ok tungur margar at męla, sem þa var titt konungasonum, ok marga luti adra. Eitt sinn spurdi Reginn Sigurd, er þeir voru badir saman, ef hann vissi, hversu mikit fe fadir hans hefdi att, eda hverir þat vardveittu. Sigurdr svarar ok segir, at konungar vardveittu. Reginn męllti: „Truir þu þeim allvel?“ Sigurdr svarar: „Þat samir, at þeir vardveite þar til, er oss hallkvęmizt, þviat þeir kunnu bętr at gęta enn ek.“ Annaþ sinni175 kęmr Reginn at mali vid Sigurd ok męllti: „Kynligt er þat, er þu villt vera hestasveinn konunga eda fara sem hlauparar.“ Sigurdr svarar: „Eigi er þat, þviat ver radum aullu med þeim. Er oss ok heimollt þat, er ver vilium hafa.“ Reginn męllti: „Bid hann gefa þer einn hest.“ Sigurdr svarar: „Þegar mun þat, er ek vil.“ Sigurdr hittir nu konunga. Þa męllti konungr vid Sigurd: „Hvat villtu af oss þiggia?“ Sigurdr svarar: „Einn hest vilium ver þiggia oss til skemtanar.“ Konungrinn męllti: „Kios þer sialfr hest ok slikt, er þu vill hafa af vorre eigu.“ Annan dag eptir for Sigurdr til skogar ok mętir einum gaumlum manne med sidu skegge. Sa var honum ukunnigr. Hann spyʀ, hvert Sigurdr skyllde fara. Hann svarar: „Hest skylldum ver kiosa. Rad um med oss.“ Hann męllti: „Faurum ok rekum til arinnar, er Busiltiorn heitir.“ Þeir reka hrossinn ut a diup arinnar, ok leggiazt at landi nema einn hestr. Hann tok Sigurdr. Hann var grar at lit ok ungr at alldri, mikill vexti ok vęnn.17v Engi hafde honum a bak komit. Skeggmadrinn męllti: „Þesse hestr er kominn fra Sleipne, ok skal hann vandliga upp fęda, þviat hann verdr hverium heste betri.“ Madrinn hverfr þa. Sigurdr kallar hestinn Grana, ok hefir sa hestr bęztr verit. Oþinn hafde hann hittan. Enn męllti Reginn til Sigurdar: „Oflitid fe eigu þer. Þat harmar oss, er þęr hlaupit sem þorpara sveinar. Enn ek veith mikla fevon at segia þer176, ok er þat meiri177 van, at þat se some at sękia ok virding, ef þu nęþir.“ Sigurdr spyrr, hvar veri eda hverr vardveitte. Reginn svarar: „Sa heitir Fafnir, er her ligr skamt hedan a brott. Þat heitir Gnitaheidr. Ok er þu kemr þar, þa muntu þat męla: Alldri sattu meiʀa fe i gulli i einum stad, ok eigi þarftu meiʀa, þottu verdir allra konunga ellztr ok fregstr.“ Sigurdr svarar: „Kann ek kyn þessa orms, þott ver sém ungir, ok hefe ek spurt, at eingi þoʀir at koma a moth honum fyrir vaxtar sakir ok illzsku.“ Reginn svarar: „Þat er ecki. Sa vauxtr er eptir hetti lynghorma, ok er giort af miklu meira, enn er, ok sva mundi þotth hafa hinnum fyʀum frendum þinum. Ok þott Volsungha ętt se at þer, þa munþu eigi hafa þeirra skaplynde, er fyrst eru taldir til allz frama.“ Sigurdr svarar: „Vera ma, at eigi hofum ver mikit af þeirra kappe eda snilld, enn eigi ber nausyn178 til at frygia oss, er ver erum179 enn litt af barnsalldri. Eda hvi eggiar þu þessa sva miok?“ Reginn svarar: „Saga er til þess, ok mun ek segia þer.“ Sigurdr męllti: „Lat mik heyra.“
18r„Þat er upphaf181 saugu þessar, at Hreidmar het fadir minn, mikill ok audigr. Son hans het Fafnir, enn annar het Otthr, ok var ek enn þride, ok var ek minstr fyrir mer um athgiorfi ok yfirlat. Kunna ek af iarnne giora, ok af silfri ok gulli ok hverium182 lut giorde ek naukvat nytt. Óttr brodir minn hafde adra idn ok naturu. Hann var veidemadr mikill ok umfram adra menn ok var i otturs liki um dagha ok var iafnan i anne ok bar upp fiska med munne ser. Veidifaunginn fęrdi hann fedr sinum, ok var honum þat mikill styʀkr. Miok hefir hann otturs liki a ser, kom sid heim ok ath blundande ok einn saman, þviat hann matte eigi sea, at183 þyʀe184. Fafnir var miklu mestr ok grimmastr ok villde sitt eitt kalla lata allt þat, er var. Einn dvergr185 heitir Andvarri186,“ segir Reginn. „Hann var iafnan i forsinum, er Andvarafors heitir, i geddu liki ok feck ser þar matar, þviat þar var fiolde fiska i þeim fórse. Ottr brodir minn for iafnan i þenna fórs ok bar upp fiska i munne ser ok lagde einn senn a land. Oþinn, Lokę, Hęnir foru leidar sinnar ok komu til Andvarafórs. Ottr hafde þa tekit einn láx ok át blundande a árbackanum. Loki tok einn steinn ok laust ottrin til bana. Ęsir þottuz miok hepnir af veide sinne ok flogu belg af ottrinum. Þat kvelfd kvomu þeir til Hreidmars ok syndu honum veidina. Þa toku ver þa hǫndum ok sǫgdum187 a þa gialld ok fiorlausn, at þeir fyllde belginn af gulli ok hylde188 hann utan med raudu gulli. Þa senndu þeir Loka at aflꜳ18v gullzins. Hann kom til Ranar ok feck net hennar, for þa til Andvaraforss ok kastade netinu fyrir gedduna, enn hun hliop i netid. Þa męllti Loki:
2. „Hvat189 er þat fiska,
er rennur flode i,
kannat ser vid viti varazt?
Hꜹfuþ þit leystu
heliu or
ok finn mer lindar190 loga.“
3. „Anndvare ek heite,
Oþinn191 het minn fadir,
marghann hefi ek fórs of farit.
Aumligh norn
skop oss i ardaga,
at ek skyllda i vatnę vada.“
Loki ser gull þat, er Andvare átte. Enn er hann hafde fram reitth gullit, þa hafde hann eptir192 einn hringh, ok tok Loki hann af honum. Dvergrinn geck i steininn ok męllti, at hverium skyllde at bana verda, er þann gullhring ętti, ok sva allt gullit. Ęsirnir reiddu Hreidmare féit ok tradu upp otturbelginn ok settu a fętr. Þa skylldu ęsirnir hlada upp hia gullinu ok hylia utan. Enn er þat var giort, þa geck Hreidmarr fram ok sa eitt granahár ok bad hylia. Þa dro Oþinn hringinn af hendi ser Andvaranauth ok hulde harit. Þa kvad Loki:
4. „Gull er þer nu reitt,
enn þu giolld hefir
mikil mins hǫfuds.
Syne þinum verdrat
sęla skaupud,
þat er yckar bęggia bani.“
Siþan drap Fafnir faudur sinn,“ segir Reginn, „ok myrde hann, ok nada ek aungu af fenu. Hann giordizt sva illr, at hann lagdizt ut, ok unne aungum at niota fiarins nęma ser ok varþ siþan at hinum versta orme ok liggr nu a þvi fe. Sidan for ek til konungs, ok giordumzt ek smidr hans. Ok er þesse ręda til minnar19r saugu, at ek misse faudur arfsins ok brodurgialldanna. Gullit er siþan kallat ottursgiolld, ok her dęmi af tekinn.“ Sigurdr svarar: „Mikit hefir þu latid, ok storillir hafa þinir frendr verit.
Gior nu eitt sverd af þinum hagleik. þat er ecke se iafnngotth giorth, ok ek mega vinna storverk, ef hugr dughir, — ef þu villt, at ek drępa þenna enn mikla dręca.“ Reginn segir: „Þat giore ek med trausti, ok muntu megha drepa Fafne med þvi sverdi.“ (15.) Reginn giorir nu193 eitt sverd ok fęʀ i haund Sigurde. Hann tok vid sverdinu ok męllti: „Þetta er þitt194 smide, Reginn.“ ok hauggr i stediann, ok brottnadi sverdit. Hann kastar brandinum ok bad hann smida annat bettra. Reginn giorir195 annat sverd196 ok fęʀ Sigurde. Hann leit á. „Þetta mun þer lika, enn vant mun ydr at smida.“ Sigurdr reynir þetta sverd ok brytr sem it fyʀa. Þa męllti Sigurdr til Regins: „Þu munnt likr vera innum fyʀum frendum þinum ok vera utrur.“ Geck nu til moþur sinar. Hon197 fagnar honum vel. Talaz nu vid ok drecka. Þa męllti Sigurdr: „Hvart hꜹfum ver rett til spurth, at Sigmundr konungr selldi ydr sverdit Gram i tveim hlutum?“ Hun svarar: „Satt er þat.“ Sigurdr męllti: „Fa mer i haund. Ek vil hafa.“ Hun kvad hann likligan til frama ok fę́rr honum sverdit. Sigurdr hittir nu Regin ok bad hann þar giora af sverþ eftir efnum. Reginn reiddiz ok geck til smiþiu med sverdzbrotin, ok þickir Sigurdr framgiarn198 um smiþina.19v Reginn giorer nu eitt sverd. Ok er hann bar or aflinum, syndizt smidiusveinum, sem elldar brynne or eggiunum199. Bidr nu Sigurd200 vid taka sverdinu ok kvęzt eigi kunna sverd at giora, ef þetta bilar. Sigurdr hio i stediann ok klauf nidr i fotinn, ok brast eigi nę brottnade. Hann lofadi sverdit miok ok for til arinnar med ullarlagd201 ok kastar i gegn straumi, ok tok i sundr, er hann bra vid sverdinu. Geck Sigurdr þa gladr heim. Réginn męllti: „Efna mune þer heit ydr nu, er ek hefi giort sverdit, ok hitta Fafne.“ Sigurdr svarar: „Efna munum ver, ok þo annad fyʀ, at hefna faudur mins.“ Sigurdr var þvi astsęlli, sem hann var ellri, af aullu folke, sva at hvert barn unne honum hugastum.
Gʀipir203 het madr ok var moþurbrodir Sigurdar. Enn litlu siþar, enn sverdit var giort, for hann a fund Gripiss204, þviat hann var framviss ok visse fyrir aurlaugh manna. Sigurdr leitar eftir, hversu ganga man ęfi hans. Enn hann var þo leinge fyrir ok sagde þo loksins vid akafligha bęn Sigurdar aull forlaug hans, eptir þvi sem eptir gek siþan. Ok þa er Gripir205 hafde þessa lute saghda, sem hann beidde, þa reid hann heim. Ok bratt eptir þat finnazt þeir Reginn. Þa męllti hann: „Drep Fafne, sem þęr hetud.“ Sigurdr svarar: „Giora skal þat, ok þo annat fyʀ, at hefna Sigmundar konungs ok annara fręnda vorra, er þar fellu i þeirre206 orrostu.
20rNu hittir Sigurdr konunga ok męllti til þeirra: „Her hofum ver verit um hrid, ok eigum ver ydr astsemd at launa ok mikla virþingh. Enn nu vilium ver or lande fara ok finna Hundinghssonu, ok villde ek, ath þeir visse, at Volsunghar veri eigi allir daudir. Vilium ver hafa þar til ydarn styrk.“ Konungar kvaduzt allt vilia til fa, þat er hann beiddizt. Er nu buit lid mikit ok allt vandat sem mest, skip ok allr herbunadr, sva at hans ferd veri þa vegligri enn adr. Sigurdr styʀir dreca þeim, er mestr var ok agętligaztr. Segl þeirra voru miok vondut ok itarligh at sęa. Sigla þeir nu godan byr. Ok er fa degr voru lidinn, þa kom a vedr mikit med storme, enn sva var searinn, sem i rodʀu sęi. Eigi bad Sigurdr svipta seglunum, þott rifnudu, helldr bad hann hęrra setia enn adr. Ok er þeir sigldu fram fyrir bergnaus nockura, þa kallade madr upp a skipit ok spyrr, hverr fyrir lidinu eige at rada. Honum var sagt, at þar var hofdinge Sigurdr Sigmundarson, er nu er fregstr unghra manna. Madrinn svarar: „Allir segia þar eitt fra honum, at eigi megi konungasynir iafnazt vid hann. Villde ek, at þer felldit seglinn a nockuru skipinu ok tęki þer vid mer.“ Þeir spurdu hann at nafne. Hann svarar:
5. „Hnikar207 hetu mik,
þa er ek huginn gladde,
Volsunghr unghi,
ok vęghit208 hafde.
Nu mattu kalla
karl af biarghe
Feng eda209 Fiolne,
far vil ek þigghia.“
Þeir viku at lande ok toku karl a skip sin. Þa tok af vedrit, ok fara, unz þeir koma at lande i rike20v Hundingssona. Þa hvarf Fiolnir. Þeir lata þegar geisꜳ elld ok iarn, drepa menn, enn brenna bygdina ok eyda þar, sem þeir fara. Staukr fiolde undan a fund Lyngha kongs, ok segia, at her er kominn i landit ok ferr med meira geysinge, enn dęme finnizt til. Kvadu Hundingssonu eigi langhsyna, þa er þeir sogduzt eigi mundu hredazt Volsunga: „Enn nu styʀir þessum her Sigurdr Sigmundarson.“ Lynge konungr letr nu fara um allt sitt riki herbod, vill eigi ꜳ flotta leggiaz, stefnir til sin aullum þeim monnum, er honum vilia lid veita. Kęmr nu a moth Sigurde med allmikinn her, ok brędr hans med honum. Tekz þar inn hardasta orrósta med þeim. Matte þar a lopte sea mart spiot ok aurvar marghar, áuxi hart reidda, skiolldu klofna ok bryniur slitnar, hialmꜳ skyfda, hausa klofna ok marghann mann steypast til iarþar. Ok er oʀostan hefir sva stadit miok langha hrid, sekir Sigurdr fram um merkinn ok hefir i hende sverdit Gram. Hann hauggr będi menn ok hesta ok gengr i gegnum fylkinghar ok hefir badar hendr blodghar til axlar, ok stǫck undan folk, þar sem hann for, ok hellzt hvarki vid hialmr ne brynia, ok enghe madr þottizt fyʀ sed hafa þilikan mann. Þersę orrosta stod lenghe med miklu mannfalle ok akafre sokn. Ferr þar, sem sialldnaʀ kann henda, þa er landherinn sękir21r til, at þat kom fyʀir ecke. Fell þar sva mart fyrir Hundingssonum, ath einge madr visse taul a. Ok Sigurdr var framarla i fylkingu. Þa koma210211 a moth honum synir Hundings konungs. Sigurdr hauggr til Lyngha konungs ok klyfr hialm hans ok haufud ok bryniadann buk, ok siþan hꜹggr hann Hiorvard brodur hans sundr i tva luti, ok þa drap hann alla Hundingssonu, er eptir lifdu, ok mestan luta lids þeirra. Ferr Sigurdr nu heim med faugrum sigre ok miklu fe ok agęti, er hann hafde fengit i þesse ferd. Voru nu veislur giorvar i mot honum heima i rikinu. Ok er Sigurdr hefir skamma stund heima verit, kemr Reginn at mali vid Sigurd212 ok segir: „Nu munu þer vilia steypa hialminum Fafnis, sva sem þer hętud, þviat nu hefir þu hefnt fauþur þins ok annarra frenda þinna213.“ Sigurdr svarar: „Efna munu ver þat, sem ver haufum þar um heitid, ok ecki fellr oss þat or minne.“
Nu rida þeir Sigurdr ok Reginn upp a heidina a þann farveg, er Fafnir var vanr at skrida, er hann for til vaz, ok þat er sagt, at sa hamar var þritughr, er hann la at vatne, þa er hann drack. Þa męllti Sigurdr: „Þat sagdir þu, Reginn, at dreki sea veri eigi meiʀe enn einn lynghormr, enn mer synazt vegar hans ęfar miklir.“ Reginn męllti: „Gior grof eina ok sezt þar i, ok þa er ormrinn skridr til vaz, legg þa til hiarta honum ok vinn honum sva bana. Þar fyrir ferr þu mikinn frama.“ Sigurdr męllti: „Hversu man þa veita, ef ek verd fyrir sveita ormsins?“ Reginn svarar: „Eigi ma þęr rad rada, er þu ert vid hvartvę21vtna214 hręddr, ok ertu ulikr þinum frendum at hughreyste.“ Nu ridr Sigurdr a heidina, enn Reginn hverfr i brott yfrid hręddr. Sigurdr giorde grauf eina. Ok er hann er at þessu verke, kemr at honum einn gamall madr med sidu skeggi ok spyrr, hvat hann giorir þar. Hann segir. Þa svarar inn gamle madr: „Þetta er urad. Gior fleire grafar ok lath þar i renna sveitan, enn þu sit i eine, ok legg til hiartanz orminum“ Þa hvarf sa madr a brottu. Enn215 Sigurdr giorir grafar eptir þvi, sem fyrir var sagt216. Ok er ormʀinn skreid til vaz, varþ217 mikill landskiafte, sva at aull iord skalf i nand. Hann fnysti eitri alla leid fyrir sik fram, ok eigi hʀęddizt Sigurdr nę ottazt vid þann gny. Ok er ormrinn skreid yfir graufina, þa leggr Sigurdr sverdinu undir bęxlit vinstra, sva at vid hiolltum nam. Þa hleypr Sigurdr upp or graufinne218 ok kippir at ser sverdinu ok hefir allar hendr blodgar upp til axlar. Ok er enn mikli ormr kennde sinns banasárs, þa laust hann haufdinu ok spordinum, sva at allt brast i sundr, er fyrir vard. Ok er Fafnir feck banasár, spurde hann: „Hverr ertu, eda hverr er þinn fadir, eda hverr er ętt þinn, er þu vart sva diarfr, ath þu þorir at bera vopn a mik?“ Sigurdr svarar: „Ęth min ęr monnum ukunnigh. Ek heite gaufugt dyʀ, ok a ek engan faudur ne modur, ok einn saman hefi ek farit.“ Fafnir svarar: „Ef þu att eingan219 fedr ne mędr, af hveriu undre ertu þa alinn? Ok þott þu segir mer eigi þitt nafn a banadęgri minu, þa veiztu, at þu lygr nu.“ Hann svarar:22r „Ek heite Sigurdr, enn fadir minn Sigmundr.“ Fafnir svarar: „Hverr eggiade þik þessa verks, eda hvi lettu at eggiazt? Hafdir þu eigi frętth þat, hversu allt folk er hrętt vid mik ok vid minn egisshialm? En franeyge sveinn, þu attir fedr snarpan.“ Sigurdr svarar: „Til þessa hvatte mik enn harde hugr, ok stodadi til, at giort yrde, þesse enn sterka haund ok þetta id snarpa sverd, er nu kenndir þu, ok farr er gamall hardr, ef hann er i bernsku blautr.“ Fafnir segir: „Veit ek, ef þu vęx upp med frendum þinum, at þu mundir kunna at vega reidr. Enn þetta er meire furda, er einn bandingi220 hertekinn skal þorat hafa at vega at mer, þviat farr hernuminn er221 frękn til vigs.“ Sigurdr męllti: „Bregdr þu mer, at ek vera fiarre minum frendum. Enn222 þott ek vera hernuminn, þa var ek þo eigi heptr, ok þat fanntu, at ek var laus.“ Fafnir svarar: „Heiptyrdi tekr þu hvetvettna þvi, er ek meli. Enn gull þetta mun þer at bana verda, er ek hefe att.“ Sigurdr svarar: „Hverr vill fe hafa allt til enns223 eina daghs, enn eitt sinn skal hverr deygia.“ Fafnir męllti: „Fatt vill þu at minum dęmum giora. Enn drukna muntu, ef þu feʀ um sea uvarligha, ok bid helldr a lande, unzt logn er.“ Sigurdr męllti: „Segh þu þat, Fafnir, ef þu ert frodr miok: Hveriar eru þęr nornir, er kiosa maugu224 fra medrum?“ Fafnir svarar: „Marghar eru þęr ok225 sundrlausar. Sumar eru ꜳsa ęttar, sumar eru ꜳlfa ęttar,22v sumar eru dętr Dvalins.“ Sigurdr męllti: „Hvę heitir sa holmr, er blanda hiorlęgi Surtr226 ok ęsir saman?“ Fafnir svarar: „Hann heitir Uskaptr.“ Ok enn męllti Fafnir: „Ręginn brodir minn velldr minum dauda, ok þat hlęgir mik, er hann velldr ok þinum dauda, ok ferr þa, sem hann villde.“ Enn męllti Fafnir: „Ek bar egisshialm yfir ollu folke, siþan ek la a arfe minns brodurs, ok sva fnysta ek eitri alla vegha fra mer i brott, at einghe þorde at koma i nand227 mer, ok einghe vopn hreddumzt ek, ok alldri fann ek sva margann mann fyrir mer, at ek þęttumzt eigi miklu sterkare, enn allir voru hreddir vid mik.“ Sigurdr męllti: „Sa ęgisshialmr, er þu sagdir fra, gefr fám sigr, þviat hverr sa, er med maurgum kemr, ma þat finna eitthvert sinn, at einge er einna hvataztr.“ Fafnir svarar: „Þat red ek þer, at þu takir hest þinn ok ridir a brott sem skiotazt228, þviat þat hendir oppt, at sa er banasar ferr, hefnir sinn sialfr.“ Sigurdr svarar: „Þetta eru þin rad, enn annat mun ek giora. Ek mun rida til þins bols ok taka þar þat ed mikla gull, er frendr þinir hafa att.“ Fafnir svarar: „Rida229 muntu þar til, er þu finnr sva mikit gull, at ỏrit230 er um þina dagha. Ok þat sama gull verdr þinn bane ok hvers annars, er þat ꜳ.“ Sigurdr stod upp ok męllti: „Heim munda ek rida, þott ek mista231 þessa enns mikla fiar, ef ek vissa, at ek skyllda alldri deyia. Enn hverr frękn madr vill fe rada allt til ins eina dags. Enn þu, Fafnir, ligg i fiorbrotum, þar er þik hel hafe.“23r Ok þa deyrr Fafnir.
Eptir þetta kom Reginn til Sigurdar ok męllti: „Heill, herra minn, mikinn sigr hefir þu unnit, er þu hefir drepit Fafne, er engi varþ fyʀ sva diarfr, at a hans gautu þorþi sitia, ok þetta fremþarverk mun uppe, medan verolldinn stendr.“ Nu stendr Reginn ok ser nidr i iordina langha hrid. Ok þegar eptir þetta męllti hann af miklum moþe: „Brodur minn hefir þu drępit, ok varla ma ek þessa verks saklaus vera.“ Nu232 tekr Sigurdr sitt sverd Gram ok þeʀir a grasinu ok męllti til Regins: „Fęrri geck þu, þa er ek vann þetta verk, ok ek reynda þetta snarpa sverd med minne hende, ok minu afle atta233 ek vid orms meginn, meþan þu lat i einum lyngrunne, ok vissir þu eigi234, hvart ed235 var himinn eda iord.“ Reginn svarar: „Þessi ormr mętte leinghe liggia i sinu bole, ef eigi hefdir þu notid sverds þess, er ek giorda þer minne hende, ok eigi hefdir þu236 þetta enn unnit ok enghe annara.“ Sigurdr svarar: „Þa er menn koma til vigs, þa er manni betra gott hiarta enn haust237 sverd.“ Þa męllti Reginn vid Sigurd af ahyggiu mikille: „Þu drapt minn brodur, ok varla ma ek þessa verks saklaus.“ Þa skar Sigurdr238 hiartad or orminum med þvi sverde, er Ridill het. Þa drack Reginn blod Fafnes ok męllti: „Veit mer eina bęn, er þer er litid fyʀir. Gack til ellz med hiartad ok steik ok gef mer at eta.“ Sigurdr for ok steikte a teinne. Ok er freydde or, þa tok hann fingri sinum a ok skyniaþi, hvart steikt veri. Hann bra239 fingrinum i munn ser. Ok er hiartablod ormsins kom a tungu honum, þa skilde hann fuglarꜹdd.23v Hann heyrde, at igþur klaukuþu a hrisinu hia honum:
„Þar sitr242 Sigurdr ok steikir Fafnnis hiarta. Þat skylldi hann sialfr eta. Þa munde hann verda hverium manne vitrare.“ Aunnur segir: „Þar liggr Reginn ok vill vęla þann, sem honum truir.“ Þa męllti enn þridia243: „Hauggvi hann þa haufud af honum, ok ma hann þa rada gullinu þvi enu mikla einn.“ Þa męllti enn fiorda: „Þꜳ veri hann vitrare, ef hann hefde þat, sem þęr hofdu radit honum, ok riþe244 siþan til bols Famnnes245 ok tęke þat ed mikla gull, er þar er, ok ride siþan upp a Hindarfiall, þar sem Brynhilldr sefr, ok mun hann nema þar mikla speke. Ok þa veri hann vitr, ef hann hefde ydr rad, ok hygdi hann um sina þurft246, ok þar er mer ulfsins ván, er ek eyrun sá.“ Þa męllti enn fimta: „Eigi er hann sva hoskr, sem ek ętla, ef hann vęgir honum, enn drepit adr brodur hans.“ Þa męllti enn setta: „Þat veri snęallręde, ef hann drępe hann ok rede einn247 fenu.“ Þa męllti Sigurdr: „Eigi munu þau uskaup, at Reginn se minn bane, ok helldr skulu þeir fara badir bredr einn veg.“ Bregdr nu sverdinu Gram ok hauggr hofud af Regin. Ok eptir þetta etr hann suman lut hiartans ormsins, enn sumt hirdir hann. Hleypr sidan a hest sinn ok reid eptir slod Fafnnis ok til hans herbergiss ok fann, ath þath var opith, ok af iarnne hurdirnar allar ok þar med allr dyra-umbuninghrinn ok af iarnne allir stockar i hussinu, ok grafit i24r iord nidr. Sigurdr fann þar stormikit gull ok sverdit Hrotta, ok þar tok hann egisshialm ok gullbryniuna ok marga dyʀgripe. Hann fann þar sva mikit gull, at honum248 þotte van, at eigi munde meiʀa berꜳ ii hestar eda þrir. Þat gull tekr hann allt ok berr i ii kistur miklar, tekr nu i tauma hestinum Grana. Hestrin vill nu eigi ganga, ok ecke tiar at keyʀa. Sigurdr finnr nu, hvat hestrin vill. Hleypr hann a bak ok lystr hann sporum, ok rennr sea hestr, sem laus veri.
Sigurdr ridr nu langar leidir, ok allt til þess, er hann kemr upp a Hindarfiall, ok stefnde a leid sudr til Fracklandz. A fiallenu sa hann fyrir ser lios mikit, sem elldr brynne, ok liomade af til himins. Enn er hann249 kom at, stod þar fyrir honum skialldborg ok upp or merki. Sigurdr geck i skialldborgina ok sa, at þar svaf madr ok la med aullum hervopnum. Hann tok fyst hialminn af haufde honum ok sa, at þat var kona. Hun var i bryniu, ok var sva faust, sem hun veri holldgroinn. Þa reist hann ofan or haufudsmatt ok i gegnum nidr ok sva ut i gaugnum badar ęrmar, ok beit sem klęde. Sigurdr kvad hana hellzte250 leinge sofit hafa. Hun spurde, hvat sva var mattukt, er beith bryniuna „ok bra minum svefne. Eda man her kominn Sigurdr Sigmundarson, er hefir hialm Fafnis ok hans bana i hende?“ Þa svarar Sigurdr: „Sa er Volsunga ęttar, er þetta verk hefir giorth, ok þat hefi ek spurt, at þu ert riks konungs dottir, ok þat sama hefir oss sagt verit fra ydrum vęnleik ok vitru,24v ok þat skulu vęr251 ręina.“ Brynhilldr segir, at tveiʀ252 konungar baurduz. Het annar Hialmgunnar, hann var gamall ok hinn mesti hermadr, ok hafde Oþinn honum sigri heitid, enn annar Agnar eda Audabrodir. „Ek fellda Hialmgunnar i orrostu, enn Oþinn stack mik svefnþornne i hefnd þess ok kvad mik alldri sidann skylldu sigr hafa ok kvad mik giptaz skulu. Enn ek strengda þess heit þar i mot at giptaz engum þeim, er hrędazt kynne253.“ Sigurdr męllti: „Kenn oss rad til storra luta.“ Hun svarar: „Þer munud bętr kunna. Enn med þauckum vill ek254 kenna ydr, ef þat er nauckut, er ver kunnum, þat er ydr mętte lika, i runum eda odrum lutum255, er liggia til hvers lutar, ok dręckum będe saman, ok gefi godinn ockr256 godan dag, at þer verde nyth ok fregd at minum vitrleik, ok þu munir eptir þat, er vid rędum.“ Brynhilldr fyllde eitt ker ok fęrde Sigurde ok męllti:
6. „Bior257 feri ek þer,
brynþinga valldr,
maghne blanden
ok meginntire.
Fullr er lioda258
ok liknstafa,
godra galldra
ok gamanrędna.
7. Sighrunar skalltu kunna,
ef þu villt snotr vera,
ok rista259 a hiallte hiors,
a vettrimum260
ok a valbaustum261
ok nefna tysvar Ty.
8. Brimrunar skalltu giora,
ef þu villt borgit hafa
a sunde seglmaurum.
A stafne skal þer rista
ok a stiornarblade
ok leggia elld i ꜳr.
Fallat sva brattr breke
ne blar unnir262,
þo kemzt heill af hafe.
9. Malrunar skalltu kunna,
ef þu villt, att mange263 þer
heiptum giallde264 harm.
Þer um vindr,
þer um vefr,
þer um setr allar saman
a þvi þinghe,
er þiodir265 skulu
i fulla doma fara.
10. 25rAulrunar266 skalltu kunna,
ef þu villt, at annarz kvonn
vęli þik eigi i trygd267, ef þu truir.
A horne skal þer268 rista
ok a handarbake
ok merkia ꜳ nagle naud.
11. Full269 skalltu signa
ok vid fáre270 sea
ok verpa lauk i laugh.
Þa ek þat veit,
at þer verdr alldri
meinblandinn miodr.
12. Biarghrunar skalltu nema,
ef þu villt borgit fa
ok leysa kinnd fra konu.
A lofa skal þer rista
ok um lidu spenna
ok bidia disir dugha.
13. Limrunar skalltu kunna,
ef þu villt lęknir vera
ok kunna sar at sea.
A berke skal þer rista
ok a barre vidar,
þess er lute austr limar.
14. Hughrunar skalltu nema,
ef þu villt hverium vera
gedhoskare guma.
Þer of red,
þer of reist,
þer of hugde Hroptr.
15. A271 skillde voru ristnar,
þeim er stendr fyrir skinanda gude,
a eyra Arvakurs
ok a272 Alsvins haufde
ok a þvi hvęle, er stendr
undir reid Raugnis273,
a Sleipnis taumum
ok a sleda fiotrum.
16. A274 biarnar hrame275
ok a Braga tunghu,
a ulfs klom
ok a arnar nefi276,
a blodgum vęngium
ok a bruar sporde,
a lausnar lofa
ok a277 liknar spore.
17. A278 glęre ok a gulle
ok a godu silfri,
i vine ok i virtre
ok a vaulu sesse,
i guma hollde279
ok Gaupnis280 odde
ok a gygiar brioste,
a nornar nagle
ok a nefe uglu.
18. Allar281 voru af skafnar,
þęr er a voru ristnar,
ok hręrdar282 vid inn helga miod ok sendar a vida veghu.
Þer eru med alfum,
sumar med asum
ok med visum vaunum283,
sumar284 hafa menskir menn.
19. Þat285 eru bokrunar
25vok biarghrunar
ok allar aulrunar286
ok męʀar287 meginnrunar
hverium, er þęr kna uvilltar
ok uspilltar288
ser at heillum289 hafa.
Niottu290, ef þu namth,
unz riufaz291 reginn.
20. Nu skalltu292 kiosa,
allz þer er kostr of bodinn,
hvassꜳ vópna hlynr.
Saugn293 eda þaugn
haf þu þer sialfr of hug.
Oll eru mal of metinn.“
Sigurdr svarar:
21. „Munkad ek fleyia294,
þott mik feighann vitir,
emkat ek med295 bleyde borinn.
Astrad þinn
vil ek aull of hafa
sva leinge sem ek lifi.“
Sigurdr męllti: „Alldri finnst þęr vitrare kona i veraulldo, ok kenn enn fleiʀi spekerad.“ Hun svarar: „Heimillt er þat at giora at ydrum vilia ok gefa heilręde fyrir ydra eptirleitan ok vitrleik.“ Þa męllti hun: „Ver vel vid fręndr þina ok hefn lith mothgiorda vid þa ok ber vid þol, ok tekr þu þar vid langęligt lof. Se296 vid illum lutum, będi vid meyiar ꜳst ok mannz konu, þar stendr opt illt af. Verd lit mishuge vid uvitra menn a fiolmennum mothum. Þeir męla opt vęʀa, enn þeir vite, ok ertu þegar bleydemadr kalladr, ok ętla297, at þu sert saunnu sagdr. Dręp hann annars dags ok giallt honum sva heiptyrde. Ef þu ferr þann veg, er vondar vettir byggi,. ver varr um þik. Tak þer ecki herbergi nęr gauthu, þott þik natte, þviat opt bua þar illar vettir, þęr menn villa. Lat eige tęla þig fagrar konur, þott þu seair at veizlum, sva at þat stande þer fyʀir svęfne, eda þu fair af þvi hugaręcka. Teygh þer ecki at þer med kossum eda annarre26r blidu. Ok ef þu heyʀir heimslig ord druckinna manna, deil eigi vid þa, er vindrucknir eru ok tapa vite sinu. Slikir lutir verda maurghum298 at miklum mothtregha eda bana. Berst helldr vid uvine þina, enn þu ser brendr. Ok sver eigi ranghan eid, þviat grim hefnd fylgir gridrofe. Gior rękiligha vid dauda menn, sottdauda eda sędauda eda vopndauda. Buþu vandligha um lik þeirra. Ok tru299 ecki þeim, er þu hefir felldan fyrir faudur eda brodur eda annann náfrenda, þott unghr se. Opt er ulfr i ungum syni. Se vandligha vid velradum vina þinna. Enn litt megu ver sea fyrir um ydart lif, enn eigi skyllde magha hatr a þik koma.“ Sigurdr męllti: „Einge finnzt þer vitrare madr, ok þess sver ek, at þik skal ek eigha, ok þu ert vid mitt ęde.“ Hun svarar: „Þik vil ek hellzt eiga, þott ek kiosa um alla menn.“ Ok þetta bundu þau eidum med ser.
Nu300 ridr301 Sigurdr a brott. Hans skiolldr var marghfalldr302 ok laughadr i raudu gulle ok skrifadr a einn dręke. Hann var dauckbrunadr it efra, enn fagrraudr it nędra, ok þann veg303 var markadr hans hialmr ok saudull ok vopnrokkr. Hann hafde gullbryniuna, ok aull hans vopn voru gulle buinn. Ok þvi var dreke markadr a hans vopnum ollum, at, er hann er senn, ma vita, hverr þar ferr, af aullum þeim, er frętt hafa, at hann drap þann mikla dreka, er Vęringiar304 kalla Fafne. Ok fyrir þvi26v eru vopn hans aull gulle buinn ok brun at lit, at hann er langt um fram adra menn at kurteise ok allre hęfersku ok naliga at aullum lutum. Ok þa er taldir eru allir innir sterstu kappar ok hinir agęztu hofdingiar, þa mun hann iafnan fremstr taldr, ok hans nafn gengr i aullum305 tungum fyrir nordan Gricklandz haf, ok sva man vera, medan verolldinn stendr. Hꜳ́r hans var brunth ath lith ok fagurt306 at lita ok for i storlocka307. Skeggit var þykt ok skamt ok med sama lit. Hanefiadr var hann ok hafde breitt andlit ok storbeinott. Augu hans voru sva snaur, at farr einn þordi at lita undir hans brun. Herdar hans voru sva miklar, sem tveiʀ menn vere a at sea. Hans likame var skapadr allr vid sik ꜳ hęd ok digurleik ok þann vegh, sem bęzt ma sama. Ok er þat mark um hans hęd, at þa er hann gyrde sik sverdinu Gram, enn þat var vii spanna hátt, ok er hann od rughakrinn fullvaxinn, þa tok nidr daughskorinn a sverdinu akrinn upp standanda. Ok hans afl er meirꜳ enn voxtr. Vel kann hann sverde at beita ok spiote at skiota ok skapte at verpa ok skillde at hallda, boga at spenna eda hesti308 at rida, ok margskonar kurteise nam hann i ęsku. Hann var vitr madr, sva at hann visse fyrir uordna lute. Hann skillde fuglsraudd. Ok af slikum lutum komu honum faiʀ lutir a uvart. Hann var langhtaladr ok malsniallr, sva at ecki tok hann þat erendi at męla, at hann mundę fyʀ hętta, enn sva synizt ollum, sem einga leid mune eiga at27r vera nema sva, sem hann segir. Ok þat er hans skemtan at veita lid sinum monnum ok reyna sialfan sig i storędum ok taka fe af sinum uvinum ok gefa sinum vinum. Eigi skorte hann hug, ok alldri vard hann hręddr.
Sigurdr ridr nu þar til, er hann kemr at einum miklum bę. Þar ręd fyrir einn mikill hofdinge, sa ęr Heimir hét. Hann atte systur Brynhilldar, er309 Beckhilldr het, þviat hun hafde heima verit ok numit hanyrde310. Enn Brynhilldr for med hialm ok bryniu ok geck at311 vighum. Var hun þvi kaullut Brynhilldr. Heimir ok Beckhilldr attu einn son, er Alsvidr het, manna kurteisaztr. Þar leku menn ute. Ok er þeir sea reid mannzins at bęnum, hętta þeir leiknum ok undrazt manninn, þviat þeir hofdu engan slikan sed. Gengu i moth honum ok faugnudu honum vel. Alsvidr bydr honum med ser at vera ok af ser at þiggia slikt, er hann vill. Hann þiggr þat. Honum er ok skipat vegligha at þiona. Fiorir menn hofu gullith af hestinum, enn fimte tok vid honum. Þar matte sea marga goda gripe ok fasęna312. Var þat at skemtan haft at sia bryniur ok hialma ok stora hringha313 ok undarligha mikil gullstaup ok allzskonar hervopn. Sigurdr dvelst þar leinge i mikille sęmd. Spyrst314 nu þetta fregdarverk um aull laund, er hann hafde drepit þann enn ogurliga315 dreka. Þeir undu ser nu vel, ok var hvarr audrum hollr. Þat haufdu þeir ser at skemtan at bua vopn sin ok skepta aurvar sinar ok beita haukum sinum.
27vÞa var heim kominn til Heimis Brynhilldr fostra hans. Hun sat i eine skemu vid meygiar sinar. Hun kunne meiʀa hagleik enn adrar konur. Hun lagde sinn borda med gulle ok saumadi a þau stormerki, er Sigurdr hafde giorth, drap ormsinns ok upptauku fiarrins ok dauda Regins. Ok einn dag er fra þvi sagth, at Sigurdr reid a skog vid hundum sinum ok haukum ok miklu fiolmenni. Ok er hann kom heim, flo hans haukr316 a hafan turn ok settizt vid einn glugh. Sigurdr for eftir haukinum. Þa ser hann eina fagra konu ok kennir, at þar er Brynhilldr. Honum þikkir um vert allt saman fegurd hennar ok þat, er hun giorir. Kemr i haullina ok vill aunga skemtan vid menn eigha. Þa męllti Alsvidr: „Hvi eru þer sva falatir? Þessi skipan þin harmar oss ok þina vine. Eda hvi mattu eigi ględi hallda? Haukar þinir hnipa ok sva hestrin Grane, ok þessa faum317 vęr seint both.“ Sigurdr svarar: „Godr vinr, heyr, hvat ek hugsa318. Minn haukr flo a einn turn, ok er ek tok hann, sa ek eina fagra konu. Hun sat vid einn gulligann borda ok las þar ꜳ min lidinn ok framkominn verk.“ Alsvidr svarar: „Þu hefir sed Brynhilldi Budladottur, er mestr skaurunghr er.“ Sigurdr svarar: „Þat mun satt vera. Eda hversu kom319 hun her?“ Alsvidr svarar: „Þess var skamt i mille ok þer kvomut.“ Sigurdr segir: „Þat vissu ver fyrir fam daugum. Su kona hefir oss bęzt synzt i verolldu.“ Alsvidr męllti: „Gef ecki gaum ath einne konu, þilikr madr. Er þat illt ath syta, er madr fęʀ eigi.“ „Hana skal ek hitta,“ sagde Sigurdr, „ok gefa henne gull ok na hennar gafne32028r ok iafnadarþocka.“ Alsvidr svarar: „Eingi fanz sa enn um alldr, er hun lęde rums hia ser eda gęfi aul ath drecka. Hun vill sik i herskap hafa ok allzskonar fregd at fręmia.“ Sigurdr męllti: „Ver vitum eigi, hvart hun svarar oss eda eigi eda ler óss séss hia ser.“ Ok annan dagh eptir geck Sigurdr til skemunnar. Enn Alsvidr stod hia skemmunne ute ok skepte aurvar sinar. Sigurdr męllti: „Sith heil, fru, eda hversu meghe þęr?“ Hun svarar: „Vel meghu ver, frendr lifa ok vinir, enn hattungh er i, hveria giptu menn bera til sins endadags.“ Hann sezt hia henne. Siþan ganga þar inn fiorar konur med storum bordkerum af gulle ok med ennu bezta vine ok standa321 fyrir þeim. Þa męllti Brynhilldr: „Þetta sęti man fam veith vera, nęma fadir minn kome.“ Hann svarar: „Nu er veitth þeim, er oss likar.“ Herbergit var tialldat af innum dyrstum tiolldum ok þakit klędum allt golfit. Sigurdr męllti: „Nu ęr þat fram komit, er þer hetud oss.“ Hun svarar: „Þer skulut her velkomnir.“ Siþan reis hun upp, ok iiii meyiar med henne, ok geck fyrir hann med gullker ok bad hann drecka. Hann ręttir i moth haundina kerinu ok tok haund hennar med ok sette hana hia ser. Hann tok um hals henne ok kyste hana ok męllti: „Einghe kona hefir þer fegri fęzt.“ Brynhilldr męllti: „Viturlighra rad er þat ath leggia eigi trunad sinn a konu valld, þviat þęʀ riufa iafnan sin heit.“ Hann męllti: „Sa kęmi bęztr dagr yfir oss, at ver mętim niotazt.“ Brynhilldr svarar: „Eigi er þat skipat, at vid buim saman. Ek em skialldmęr, ok a ek med herkonungum hialm, ok þeim man ek at lide verda,28v ok ecke er mer leitt at beriazt.“ Sigurdr svarar: „Þa friǫ́umzt ver mest, ef ver buum saman, ok meira er at þola þann harm, er her liggr ꜳ, enn hvauss322 vopn.“ Brynhilldr svarar: „Ek man kanna lid hermanna, enn þu munt eigha Gudrunu Giukadottur.“ Sigurdr svarar: „Ekke tęlir mik eins konungs dottir323, ok ecki lęr mer tvęggia huga um þetta, ok þess sver ek vid gudinn, at ek skal þik eigha eda eingha konu ella.“ Hun męllti slikt. Sigurdr þackar henne þesse ummęli ok gaf henne gullhringh, ok svaurdu324 nu eida af nyiu, ok gengr hann i brott til sinna manna ok er þar um hrid med miklum blomꜳ.
Giuki het konungr. Hann hafde riki fyrir sunnann Rin. Hann atte þria sonu, er sva hetu: Gunnar, Haughne, Gutthormr325. Gudrun het dottir hans. Hun326 var fręgst męr. Baru þau baurn miok af odrum konungabaurnum um alla atgiorfe, będe um vęnleik ok vauxt. Þeir voru iafnan i hernade ok unnu maurgh agętisverk. Giuki atte Grimhillde ena fiolkungu. Budle het konungr. Hann var rikare enn Giuke, ok þo badir rikir. Atli het brodir Brynhilldar. Atle var grimr madr, mikill ok svartr ok þo tiguligr ok inn meste hermadr. Grimhilldr var grimhugud kona. Rad Giukungha stod med miklum bloma, ok mest fyrir sakir barna hans, er miok voru um fram flesta. Eitt sinn segir Gudrunn meyium sinum, at hun ma eigi glaud vera. Ein kona spyrr hana, hvat henne se at uglede. Hun svarar: „Eigi fengum ver tima i draumum. Er þvi harmr i hiarta mer. Rad32729r drauminn, þar er þu frettir eptir.“ Hun svarar: „Segh mer ok lat þik eigi hryggia, þviat iafnan dreymir fyrir vedrum.“ Gudrun svarar: „Þetta er ekki vedr. Þat dreymde mik, at ek sa einn fagran hauk mer a hende. Fiadrar hans voru med gullighum lith.“ Konan svarar: „Margir hafa spurt af ydrum vęnleik, vizsku ok kurteise. Nockurs konungs son mun bidia þin.“ Gudrun svarar: „Einge hlutr þotti mer haukinum bętri, ok allt mitt fe villda ek helldr lata enn hann.“ Konan svarar: „Sa er þu fęrr, man vera vel mentr, ok muntu unna honum mikit.“ Gudrun svarar: „Þat angrar mik, at ek veit eigi, hverr hann er, ok skulum ver hitta Brynhilldi. Hun mun vita.“ Þęr biugguzt med gulle ok mikille fegurd ok foru med meyum sinum, unzt þer komu at haull Brynhilldar. Su holl var buinn med gulle ok stod a einu berge. Ok er sen er ferd þeirra, þa er Brynhilldi saght, at margar konur oku at borginne med gylltum vaugnum328. „Þar man vera Gudrun Giukadottir,“ segir hun329. „Mik dreymde um hana i notth, ok gaungum uth i moth henne. Ecke sekia oss fridarre konur heim.“ Þer gengu uth i mothe þeim ok faugnudu vel. Þer gengu inn i þa inna faugru haull. Salrinn var skrifadr330 innann ok miok silfri buinn. Klęde voru breidd undir331 fętr þeim, ok þionudu allir þeim. Þęʀ hofdu marghsskonar leikꜳ. Gudrun var fꜳord. Brynhilldr męllte: „Hvi meghe þer eigi gledi bella? Gior29v eigi þat. Skemtum oss allar saman ok rędum um rika konunga ok þeirrꜳ storvirke.“ „Giorum þat,“ segir Gudrun. „Eda hveria veiztu fremzta konunga verit hafa?“ Brynhilldr svarar: „Sonu Hamundar332 Haka ok Hagbard. Þeir unnu maurgh fregdarverk i hernade.“ Gudrun svarar: „Miklir voru þeir ok agętir, enn þo nam Sigaʀ systur þeirra, enn hefir adra inne brennda, ok eru þeir seinir at hefna. Eda hvi nęfndir þu eigi brędr mina, er nu þickia fremstir menn?“ Brynhilldr segir: „Þat er i godum efnum, enn eigi eru þeir enn miok reyndir, ok veit ek einn miok af þeim bera, enn þat er Sigurdr, son Sigmundar konungs. Hann var þa barn, er hann drap sonu Hundings konungs ok hefnde faudur sins ok Eylima modurfaudur sins.“ Gudrun męllti: „Hvat var til merkia um þat? Segir þu hann borinn, þa er fadir hans fell?“ Brynhilldr svarar: „Modir hans geck i valinn ok fann Sigmund333 konung saran ok baud at binda sar hans, enn hann kvedz of gamall siþan at beriazt, enn bad hana vid þat huggaz, at hun munde ęstan334 son ala, ok var þar spa spax geta. Ok eptir andlat Sigmundar konungs for hun med Alfe konungi, ok var Sigurdr þar upp fęddr i mikille virdinghu, ok vann hann maurg afreksverk a hverium dege, ok er hann agęztr madr i verolldu.“ Gudrun męllti: „Af ast hefir þu frettum til hans halldit. Enn af þvi kom ek her at segia þer drauma mina, er mer30r fengu mikillar ahyggiu.“ Brynhilldr svarar: „Lat þik eigi slikt angra. Ver med fręndum þinum, er allir vilia þik gledia.“
„Þat dreymde336 mik,“ sagde Gudrun, „at ver gengum fra skemmu marghar saman ok sꜳm einn mikinn hiort. Hann bar langht af audrum dyʀum. Har hans var af gulle. Vęr villdum allar taka dyʀit, enn ek ein nada. Dyʀit þotti mer ǫllum lutum betra. Siþan skauztu dyʀit fyrir kniam mer. Var mer þat sva mikill harmr, at ek matta trauth bera. Siþan gaftu mer einn ulfhvelp. Sa dreifde mik blode brędra minna.“ Brynhilldr svarar: „Ek mun rada, sem eptir mun ganga. Til yckar mun koma Sigurdr, sa er ek kaus mer til mannz. Grimhilldr gefr honum meinblandinn miod, er ǫllum oss kemr i mikit strid. Hann mantu eigha ok hann skiott missa. Þu munth eiga Atla konung. Missa muntu brędra þinna, ok þa mantu Atla vegha.“ Gudrun svarar: „Ofrharmr er oss þat at vita slikt.“ Ok fara337 þęr nu i brott ok heim til Giuka konungs.
Sigurdr ridr nu i brott med þat mikta gull. Skiliazt þeiʀ nu vinir. Hann ridr Grana med aullum sinum herbunade ok farme. Hann ridr þar til, er hann kom at hǫll338 Giuka konungs. Ridr nu i borgina. Ok þat ser einn af konungs monnum ok męllti: „Þat hygg ek, at her fare einn af godunum. Þesse madr er allr vid gull buinn. Hestr hans er miklu meiʀi enn adrir hestar, ok afburdarvęnn vopnabunadr.30v Hann er langt um adra menn fram. Enn sialfr berr bann þo mest af audrum monnum.“ Konungrinn gengr ut med hird sina ok kvadde manninn ok spyrr: „Hverr ertu, er ridr i borgina, er einge þorde nema at leyfe sona minna?“ Hann svarar: „Ek heite Sigurdr, ok em ek son Sigmundar konungs.“ Giuki konungr męllti: „Vel339 skalltu her kominn med oss ok þigg her slikt, sem þu villt.“ Ok hann gengr inn i hollina, ok voru aller lagir hia honum, ok aller þionodu honum, ok var hann þar i miklu yfirlęte. Þeir rida allir saman Sigurdr ok Gunnar ok Haugne, ok þo er Sigurdr fyrir þeim um alla atgiorfe, ok eru þo allir mikller menn fyrir ser. Þat finnr Grimhilldr, hve mikit Sigurdr ann Brynhilldi, ok hve oppt340 hann gętr hennar. Hugsar fyrir ser, at þat veri meiʀe gipta, at hann stadfestizt þar ok ętte dottur Giuka konungs, ok sa, at einge matte vid hann iafnazt, sa ok, hvert traust at honum var, ok hafde ofr fiar, miklu meiʀa, enn menn visse dęmi til. Konungr var vid hann sem vid sonu sina, enn þeir virdu hann framar enn sik. Eitt kvelld, er þeir satu vid dryck, ris drottningh upp ok geck fyrir Sigurd ok kvadde hann ok męllte: „Faugnudr er oss a341 þinne hervist, ok allt gott vilium ver til ydar leggia. Tak her vid horne ok dreck.“ Hann tok vid ok drack af. Hun męllti: „Þinn fadir skal vera Giuki konungr, enn ek modir, brędr þinir Gunnar ok Haugne ok aller, er eida vinnid, ok munu þa eigi yþrir iafninghiar fazt.“ Sigurdr tok þvi vel, ok vid þann dryck munde hann ecke til Brynhilldar. Hann dvaldizt þar um hrid. Ok eitt sinn geck Grimhilldr fyrir Giuka konung ok lagde hendr um hals honum ok męllti: „Her er nu kominn31r enn meste kappe, er finnazt man i verolldu. Vere at honum mikit traust. Gipt honum dottur þina med miklu fe ok sliku riki, sem hann vill, ok męti hann her ynde nęma.“ Konungr svarar: „Fatitt er þat, at bioda fram dęttr sinar342, enn meire vegr er at bioda honum, enn adrir bide.“ Ok eitt kvelld skeinkir Gudrun. Sigurdr séʀ, at hun er vęn kona ok at aullu enn kurteisasta. v missere var Sigurdr þar, sva at þeir satu med fregd ok vingan, ok rędazt konungar nu vid. Giuki konungr męllti: „Mart gott veitir þu oss, Sigurdr, ok miok hefir þu styrkt vart riki.“ Gunnar męllti: „Allt vilium ver til vinna, at þer dvelizt her leinge, będi riki ok vora systur med bode, enn eigi munde annarr fꜳ, þott będi.“ Sigurdr svarar: „Hafit þauck fyrir ydra sęmd, ok þetta skal þiggia.“ Þeir sveriazt nu i brędralagh, sem þeir se sambornir brędr. Nu er gior agętligh veizla, ok stod margha daga. Dręckr Sigurdr nu brudlaup til Gudrunar. Matte þar sea marghskonar ględe ok skemtan, ok var hvern dag veit audrum betr. Þeir foru nu vida um laund ok vinna maurgh fregþarverk, drapu margha konungasonu, ok eingir menn giordu slik afrek sem þeir. Fara nu heim med miklu herfannghe. Sigurdr gaf Gudrunu at eta af Fafnnis hiarta, ok siþan var hun miklu grimare enn adr ok vittrare343. Þeirra son het Sigmundr. Ok eitt sinn geck Grimhilldr at Gunnare syne sinum ok męllti: „Ydart rad stendr med miklum bloma, fyrir utan ein luth, er þęʀ erut kvonlauser. Bidit Brynhilldar, þat er gaufgazt rad, ok31v mun Sigurdr rida med ydr.“ Gunnar svarar: „Vist er hun vęn, ok eigi em ek þessa ufus,“ og segir nu fedr sinum ok brędrum ok Sigurde, ok eru allir fysande.
Þeir bua nu ferd sina listuligha. Rida nu fioll ok dale til Budla konungs. Bera upp bonordit. Hann tok þvi vel, ef hun vill eigi nita, ok segir hana sva stora, at þann einn mann mun hun eigha, er hun vill. Þa rida þeir i Hlymdale. Heimir fagnar þeim vel. Segir Gunnar nu erendenn. Heimir kvad hennar kior vera, hvern hun skal eigha. Segir þar sál hennar skamt fra, ok qvaz344 þat hyggia, at þann einn munnde hun eiga vilia, er ride elld brennanda, er sleginn er um sal hennar. Þeir finna salinn ok elldinn ok sea þar borg gulle bysta, ok brann elldr um utan. Gunnar reid Gota, enn Haughne Holkvi. Gunnar keyʀir hestinn at elldinum, enn hann hópar. Sigurdr męllti: „Hvi hopar þu, Gunnar?“ Hann svarar: „Eigi vill hestrin hlaupa þenna elld,“ ok bidr Sigurd lia ser Grana. „Heimillt er þat,“ segir Sigurdr. Gunnar ridr nu at elldinum, ok vill Grane eigi ganga. Gunnar ma nu eigi rida þenna elld. Skipta nu litum, sem Grimhilldr kende þeim Sigurdi ok Gunnare. Siþan ridr Sigurdr ok hefir Gram i hende ok bindr gullspora a fętr ser. Grane hleypr fram at elldinum, er hann kende sporans. Nu verdr gnyʀ mikill, er elldrinn tok at ęsast, enn iord tok at skialfa. Loginn stod vid himin. Þetta þorde engi at giora fyʀ, ok var, sem hann ride i myrkva. Þa lęgdizt345 elldrin, enn hann geck af hestinum inn i salinn. Sva er kvedit:
22. 32rElldr346 nam347 at ęsast,
enn iord at skialfa,
ok hár loghe
vid himne gnęfa.
Far treystizt þar
fylkiss recka
elld at riþa
ne yfir stigha.
23. Sigurdr Grana
sverdi keyrde,
elldr sloknade
fyrir audlinge,
logi allr lęgþizt
fyrir lofgiornum,
bliku reidi348,
er Reginn átte.
Ok er Sigurdr kom inn um logan, fann hann þar eitt fagurt herberghe, ok þar sat i Brynhilldr. Hun spyrr, hverr sa madr er. Enn hann nefndizt Gunnar Giukason: „Ertu ok ętlud minn kona med iayrde fedurs þins, ef ek ridꜳ þinn vꜳfurlogha, ok fostra þins med ydru atkvędi.“ „Eigi veit ek giorla, hversu ek skal þessu svara,“ segir hun349. Sigurdr stod retr a golfenu ok studizt a sverdzhiolltinn ok męllti til Brynhilldar: „Þęr i moth skal ek giallda mikinn mund i gulle ok godum gripum.“ Hun svarar af ahyggiu af sinu sęti, sem alft af baru, ok hefir sverd i hendi ok hialm a haufde ok var i bryniu: „Gunnar,“ segir hun, „ręd ecki slikt vid mik, nema þu sert hverium manne fremre, ok þa skalltu drepa, er min hafa bedit, ef þu hefir traust til. Ek var i orrostu med Gardakonunge, ok voru vopn vár litud i mannablode, ok þess girnumzt ver enn.“ Hann svarar: „Morgh storvirke hafe þer unnit, enn minnizt nu a heit ydr, ef þesse elldr vere ridinn, at þer mundit med þeim manne gangha, er þetta giorde.“ Hun finnr nu her saunn saur350 ok merke þessa mals, stendr upp ok fagnar honum vel. Þar dvelst hann þriar nętr, ok bua eina reykkiu. Hann tekr sverdit Gram ok leggr i medal þeirra bęrt. Hun spyrr,32v hvi þat sętte. Hann qvad ser þat skipat, at sva giorde hann brudlaup til konu sinnar eda fenge ella bana. Hann tok þa af henne hringinn Andvaranauth, er hann gaf henne, enn feck henni nu annan hring af Fafnnis arfe. Eptir þetta ridr351 hann brott i þann sama elld til sinna felagha, ok skipta þeir aptr litum ok rida siþan i Lymdale ok segia, hve farit hafde. Þann sama dag for Brynhilldr heim til fostra sins ok segir honum af trunade, at til hennar kom einn konungr, „ok reid minn vafurloga ok qvazt kominn til rada vid mik ok nefndiz Gunnar. Enn ek sagþa, at þat munde Sigurdr einn giora, er ek vann eida a fiallenu, ok er hann minn frumverr.“ Heimir qvad nu sva buit vera mundu. Brynhilldr męllti: „Dottur352 ockar Sigurdar, Aslaughu, skal her upp fęda med þer.“ Fara konungar nu heim, enn Brynhilldr for til fedr sins. Grimhilldr fagnar þeim vel ok þackar Sigurdi sina fylgd. Er þar buizt vid veizlu. Kom þar mikill mannfiolde. Þar kom Budle konungr med dottur sina ok Atli son hans. Ok hefir þesse veizla stadit marga dagha. Ok er lokit er þessi veizlu, minir Sigurd allra eida vid Brynhilldi, ok letr þo vera kyrth. Brynhilldr ok Gunnar satu vid skemtan ok drucku gotth vin.
Þat er ein dagh, er þer gengu til arinnar Rinar354 at þva ser. Þa od Brynhilldr lengra ut a ana. Gudrun spyrr, hvi þat gegnde. Brynhilldr segir: „Hvi skal ek um þetta iafnazt vid þik helldr enn um annad? Ek hugda, at minn fadir vere rikare enn þinn, ok minn madr unnid maurgh snilldarverk ok ride elld brennanda, enn þinn bonde var þręll Hialpreks konungs.“ Gudrun svarar med reide: „Þa verir þu vittrare, ef þeg33rder355, enn lastadir mann minn. Er þat allra manna mal, at einge hafe slikr komit i verolldina fyrir hversvettna sakir, ok eigi samir þer vel at lasta hann, þviat hann er þinn frumverr, ok drap hann Fafnne ok reid vafrlogann, er þu hugdir Gunnar konung, ok hann la hia þer ok tok af hende þer hringinn Andvaranaut, ok mattu nu her hann kęnna.“ Brynhilldr ser nu þenna hring ok kennir. Þa faulnar hun, sem hun daud vere. Brynhilldr for heim ok męllti ecki ord um kvelldit. Ok er Sigurdr kom i reckiu, spyrr Gudrun: „Hvi er Brynhilldr sva ukat?“ Sigurdr svarar: „Eigi veit ek glaugth, enn grunar mik, at ver munum vita bratt nockuru giorr.“ Gudrun męllti: „Hvi unir hun eigi aud ok selu ok allra manna lofe, ok fengit þann mann, sem hun villde?“ Sigurdr męllti: „Hvar var hun þa, er hun sagde þat, at hun þęttiz enn ęzta eigha eda þann, er hun villde hellzt356 eigha?“ Guþrun svarar: „Ek skal eptir spyʀia a morginn, hvern hun vill hellzt eigha.“ Sigurdr svarar: „Þess leth ek þik, ok ydrazt muntu, ef þu giorir þat.“ Ok um morginninn satu þer i skemmu sinne, ok var Brynhilldr hliod. Þa męllti Gudrun: „Ver kat, Brynhilldr. Angrar þik okkart vidrtal, eda hvat stendr þer fyʀir gamne?“ Brynhilldr svarar: „Illt eitt gengr þer357 til þessa, ok hefir þu grimt hiarta.“ „Vird eigi sva,“ segir Gudrun, „ok seg helldr.“ Brynhilldr svarar: „Spyʀ þess eina, at betr se attu vitir. Þat samir rikum konum. Ok er gott godu at una, er ydr gengr allt at oskum.“ Gudrun svarar: „Snemt er þvi enn at hęla, ok er þetta nockur su forspa. Hvat reki þer at oss? Ver giordum ydr ecke til angrs.“ Brynhilldr svarar: „Þess skalltu giallda, er þu358 att Sigurd, ok ek ann þer eigi hans at niota33v ne gullsins mikla.“ Gudrun svarar: „Eigi vissa ek ydr ummęli, ok vel mętte fadir minn sea rad fyrir mer, þottu verir ecki at hitt.“ Brynhilldr svarar: „Ecke haufum ver launmęle haft, ok þo haufum vid eida svarit, ok vissu þęr þat, at þer velltud mik, ok þess skal hefna.“ Gudrun svarar: „Þu ert359 betr gefin, enn maklight er, ok þinn ofse man illa siatna, ok þess munu margir gialldꜳ.“ „Una360 mundu ver,“ segir Brynhilldr, „ef eigi ęttir þu gaufgara mann.“ Gudrun svarar: „Attu sva gaufgan mann, at uvist er, hverr meire konungr er, ok gnott fiar ok rikis.“ Brynhilldr svarar: „Sigurdr vꜳ ꜳt Fafnne, ok er þat meira vert enn allt riki Gunnars konungs,“ sva sem kvedit er:
24. Sigurdr vꜳ at orme,
enn þat siþan mun
engum fyrnazt,
medan aulld lifir.
Enn hlyre þinn
hvarke þordi
elld at rida
nę yfir stigha.
Gudrun svarar: „Grane rann eigi elldinn undir Gunnare konungi, enn hann þorde at rida, ok þarf honum eigi hugar at fryia.“ Brynhilldr svarar: „Dyliumzt361 eigi vid, at ek362 hygg Grimhilldi eigi vel.“ Gudrun svarar: „Amęl henne ęigi, þviat hun er til þin sem til dottur sinnar.“ Brynhilldr svarar: „Hun velldr aullum uppaufum þess bauls, er oss bitur. Hun bar Sigurdi grimt aul, sva at eigi munde hann mitt nafn.“ Gudrun svarar: „Marth rangth ord męler þu, ok mikil lygi er slikt.“ Brynhilldr svarar: „Niote þer sva Sigurdar, sem þer hafit mik eigi svikit, ok er yþart samvellde umaklight, ok gange ydr sva, sem ek hygg.“ Gudrun svarar: „Betr mun ek niota, enn þu mundir vilia, ok enge gat þess, at hann ętti ofgoth vid mik ne eitt sinn.“ Brynhilldr svarar: „Illa męlir þu ok, er af þer rennr, mantu idrazt, ok hendum eigi heiptyrde.“ Gudrun segir:34r „Þu kastadir fyʀe heiptarordum a mik. Lętr þu nu, sem þu munir yfir bęta, enn þo byʀ grimt undir.“ „Leggium nidr unyt hial,“ segir Brynhilldr. „Ek þagda leinghe yfir minum harme, þeim er mer bio i brioste, enn ek ann þinum brodur at eins, ok taukum annat tal.“ Gudrun segir: „Langt ser hugr þinn um fram.“ Ok þar af stod mikill ufagnadr, er þęr gengu á ꜳ́na ok hun kende hringinn, ok þar af vard þeirra vidręda.
Eptir þetta tal legzt Brynhilldr i reckiu, ok komu þesse tidende fyʀir Gunnar konung, at Brynhilldr er siuk. Hann hittir hana ok spyrr, hvat henne se. Enn hun svarar engu ok ligr, sem hun se daud. Ok er hann leitar eptir fast, þa svarar hun: „Hvat giordir þu af hring þeim, er ek sellda þer, er Budle konungr gaf mer at efsta skilnade, er þer synir Giuka konungs363 komut til hans ok heitud7224 at heria eda brenna, nema þer nędit mer. Siþan leidde hann mik a tal ok spyrr, hvern ek kiora af þeim, sem komnir voru. Enn ek budumzt til at veria landit ok vera hofdinghe yfir þridiunghe lids. Voro þa tveir kostir fyrir hendi, at ek munda þeim verda at giptaz, sem hann villde, eda vera án allz fear ok hans vinattu, qvad þo sina vinattu mer mundo betr gegna enn reide. Þa hugsada ek med mer, hvart ek skyllda hlyda364 hans vilia eda drępa margan mann. Ek þottumzt vanfer til at þreyta vid hann, ok þar kom, at ek hetumzt þeim, er ride hestinum Grana med Fafnnis árfe ok ride minn vafurlogha ok drepe þa menn, er34v ek kvad a. Nu treystizt einge at rida, nema Sigurdr einn. Hann reid elldinn, þviat hann skorte eigi hug til. Hann drap orminn ok Reginn ok fim konunga, enn eigi þu, Gunnar, er þu faulnadir sem nár, ok ertu eingi konungr ne kappe. Ok þess streingda ek heit heima at fedr mins, at ek munda þeim einum unna, er agęztr veri alinn, enn þat er Sigurdr. Nu erum ver eidrofa, er ver eigum hann eigi, ok fyrir þetta skal ek radande þins dauda. Ok eigum ver Grimhilldi illt at launa. Henne finnz enghe kona huglausare365 ne verre.“ Gunnar svarar, sva at fair heyrdu: „Maurg flęrdarord hefir þu męllt, ok ertu illudigh kona, er þu amęlir þeirre konu, er miok er um þik fram, ok eigi unde366 hun ver sinu, sva sem þu giorir, eda kvalde dauda menn, ok engann myrde hun ok lifir vid lof.“ Brynhilldr svarar: „Ecke hofum ver launþing haft ne udadir giort, ok annat er vart edli, ok fusare vęrim ver at drepꜳ ydr.“ Siþan villde hun drepa Gunnar konung, enn Haugne sette hana i fiotra. Gunnar męllti þa: „Eigi vil ek, at hun bui i fiotrum.“ Hun svarar: „Hird eigi þat, þviat alldri ser þu mik glada siþan i þinne haull eda drecka ne tefla ne hugat męla ne gulle leggia god klędi nę ydr rad gefa.“ Kvad hun ser þat mestann harm, at hun atte eigi Sigurd. Hun settizt upp ok slo sinn borda, sva at sundr geck, ok bad sva luka skemmudyrum, ath langa leid mętte heyra hennar harmtaulur. Nu er harmr mikill, ok heyrir um allann bęinn. Gudrun spyrr skemmumeyiar sinar,35r hvi þęr se sva ukatar eda hryggar: „Eda hvat er ydr, eda hvi fari þer sem vithlausir menn, eda hverr gyzke er ydr ordin?“ Þa svarar hirdkona ein, er Svafurlaud het: „Þetta er utimadagr. Var hǫll er full af harme.“ Þa męllte Gudrun til sinnar vinkonu: „Stattu upp, ver hǫfum lenghe sǫfit, vek Brynhilldi, gaungum til borda ok verum katar.“ „Þat giore ek eigi,“ sagde hun, „at vekia hana ne vid hana męla, ok maurgh degr drack hun eigi miod ne vin, ok hefir hun fengit goda reide.“ Þa męllti Gudrun til Gunnars: „Gack367 at hitta hana,“ segir hun, „ok seg oss illa kunna hennar meine.“ Gunnar svarar: „Þat er mer bannat at hitta hana eda hennar fe at skipta.“ Þo ferr Gunnar at hitta hana ok leitar margha vegha malsenda vid hana ok fęʀ ecki af um svaurinn368. Gengr nu a brott ok hittir Haughna ok bidr hann finna hana. Enn hann kvezt vera ufuss ok feʀ þo ok fekk ecki af henne. Ok er hittr Sigurdr ok bedinn at finna hana. Hann svarar enghu, ok er sva buit um kvelldit. Ok annann dagh eptir, er hann kom heim369 af dyraveide, hitte hann Gudrunu ok męllti: „Þann vegh hefir fyrir mik borit, sem þetta mune til mikils koma hrollr sea, ok mun Brynhilldr deyia.“ Gudrun svarar: „Herra minn, mikil kynzl fylgia henne. Hun hefir nu sofit siau dęgr, sva at enge þorde at vekia hana.“ Sigurdr svarar: „Eigi sefr hun. Hun hefir storrędi med hondum vid ockr.“ Þa męllti Gudrun med grate: „Þat er mikill harmr at vita þinn bana. Far helldr ok finn hana ok vit, ef siatne hennar ofse. Gef henni gull35v ok myk sva hennar reide.“ Sigurdr geck ut ok fann opinn salinn. Hann hugde hana sofa ok bra af henne klędum ok męllti: „Vake þu, Brynhilldr, sol skin um allann bęinn, ok er ęrit sofit. Hritt af þer harme ok tak glede.“ Hun męllti: „Hvi setir þinne370 dirfd, er þu ferr mik at hitta. Mer var engi verre i þessum svikum.“ Sigurdr spyrr: „Hvi męlęr þu eigi vid menn, eda hvat angrar þik?“ Brynhilldr svarar: „Þer skal ek segia mina reide.“ Sigurdr męllti: „Heillud ertu, ef þu ętlar grimann minn hug vid þik, ok er sia371 þinn madr, er þu kaust.“ „Nei,“ segir hun, „eigi reid Gunnar elldinn til var, ok eigi gallt hann mer at munde felldann val. Ek undrudumz þann mann, er kom i minn sal, ok þottumzt ek kenna ydr aughu, ok feck ek þo eigi vist skilit fyrir þeirre huldu, er a la a minne hamingiu.“ Sigurdr segir: „Ecke372 erum ver gaufgare menn enn synir7527 Giuka. Þeir drapu Danakonung ok mikinn haufdingia brodur Budla konungs.“ Brynhilldr svarar: „Marth illt eigum ver þeim upp at inna, ok minn oss ecke a harma vara. Þu Sigurdr vatt orminn ok reitt elldinn ok of mina sauk, ok voru þar eigi synir Giuka konungs.“ Sigurdr svarar: „Ecki vard ek þinn madr ok vartu minn kona, ok gallt vid þer mund agętr konungr.“ Brynhilldr svarar: „Eigi sa373 ek sva Gunnar, at minn hugr giordi374 hlęia vid honum, ok grim em ek vid hann, þot ek hylma yfer fyrir audrum.“ „Þat er ogurlight,“ segir Sigurdr, „at unna eigi slikum konungi. Eda hvat angrar þik męst? Mer synizt, sem hans ast se þer gulli betri.“ Brynhilldr svarar: „Þat er mer sarazt minna harma, at ek fę eigi þvi til leidar36r komit, at biturt sverd vere rodit i þinu blode.“ Sigurdr svarar: „Kvid eigi þvi. Skamt mun at bida, aþr biturt sverd man standa i minu hiarta, ok ecke muntu þer verra bidia, þviat þu munth eigi eptir mik lifa, munu ok fair vorir lifsdagar hedann i fra.“ Brynhilldr svarar: „Eigi standa375 þinn ord af litlu fare, siþan þer svikut mik fra aullu ynde, ok ecki hirde ek um lifit.“ Sigurdr svarar: „Lif þu ok unn Gunnare konungi ok mer, ok allt mitt fe vil ek til gefa, at þu deyir eigi.“ Brynhilldr svarar: „Eigi veiz þu giorla mitt eþle. Þu berr af aullum monnum, enn þer hefir enge kona ordit leidare enn ek.“ Sigurdr svarar: „Annat er sannara. Ek unna þer betr enn mer, þott ek yrda fyrir þeim svikum, ok ma þvi nu ecke bręgda, þviat avallt, er ek gada mins geþs, þa harmade mik þat, er þu vart eigi min kona. Enn af mer bar ek, sem ek matta, þat376, er ek var i konungshaull, ok unda ek þvi þo, at ver vorum aull saman. Kann ok verda, at fram verde at koma þat, sem fyrir er spad, ok ecki skal þvi kvida.“ Brynhilldr svarar: „Ofseinat hefir þu at segia, at þik angrar minn harmr, enn nu fam ver enga likn.“ Sigurdr svarar: „Giarnna villda ek, at vid stigim a einn bed będi, ok vęʀir þu min kona.“ Brynhilldr svarar: „Ecki er slikt at męla, ok eigi mun ek eiga ii konunga i einne haull, ok fyʀ skal ek lif lata, enn ek svikia Gunnar konung,“ — ok minnizt nu a þat, er þau funduzt a fiallinu ok soruzt eida — „enn nu er þvi aullu brugdit, ok vil ek eigi lifa.“36v „Eigi munda ek þitt nafn,“ sagde Sigurdr, „ok eigi kenda ek þik fyrr, enn þu vart gipt, ok er þetta enn mesti harmr.“ Þa męllti Brynhilldr: „Ek vann eid at eigha þann mann, er ridi minn vafrloga, enn þann eid villda ek hallda eda deyia ella.“ „Helldr enn þu deyir, vil ek þik eigha, enn fyʀirlata Gudrunu,“ segir Sigurdr. Enn sva þrutnudu hans sidur, at i sundr gengu bryniuhringar. „Eigi vil ek þik,“ sagde Brynhilldr, „ǫk377 aunghann annara.“ Sigurdr geck i brott. Sva segir i Sigurþarqvidu:
25. Ut geck Sigurdr
anspialle fra
hollvinur lofþa
ok hnipnade378,
sva at ganga nam
gunnarfusum
sundr of sidur
serkr iarnofinn.
Ok er Sigurdr kom i hollina, spyrr Gunnar, hvart hann vite, hverr meintrege henne veri, eda hvart hun hefir mal sitt. Sigurdr kvad hana męla mega. Ok nu ferr Gunnar at hitta hana i annat sinn ok spyʀ, hvi379 gegndi hennar meine380, eda hvart nockur bot munde til liggia. „Ek vil eigi lifa,“ sagde Brynhilldr, „þviat Sigurdr hefir mik vellt, ok eigi sidr þik, þa er þu lęzt hann fara i mina sęngh. Nu vil ek eigi ii menn eiga senn i einne holl, ok þetta skal vera bane Sigurdar eda þinn eda minn, þviat hann hefir þat allt saght Gudrunu, enn hun brigzlar mer.“
Eptir381 þetta geck Brynhilldr ut ok settiz382 undir skemmuvegg sinn ok hafde margar harmtaulur, kvad ser allt leitt będi land ok riki, er hun atte eigi383 Sigurd. Ok enn kom Gunnar til hennar. Þa męllti Brynhilldr: „Þu skallt37r lata będi rikit ok feit, lifit ok mik, ok skal ek fara heim til frenda minna ok sitia þar hrygg, nema þu drepir Sigurd ok son hans. Al eigi upp ulfhvelpinn.“ Gunnar vard nu miok hugsiukr ok þottiz eigi vita, hvat hellzt la til, allz hann var i eidum vid Sigurd, ok lek ymest i hug, þotte þat þo mest svivirding, ef konan genghi fra honum. Gunnar męllti: „Brynhilldr er mer aullu betri, ok fregzt er hun allra kvenna, ok fyʀ skal ek lif lata enn tyna hennar ast.“ Ok kallar til sin Haugna brodur sinn ok męllti: „Fyrir mik er komit vannmęli mikit.“ Segir, at hann vill drepa Sigurd, kvad hann hafa vellt sik i trygd: „Radum vid þa gullinu ok aullu rikinu.“ Haugni segir: „Ecki384 samir ockr sęrinn385 at riufa med ufridi. Er oss ok mikith traust at honum. Eru eingir konungar oss iafnir, ef sea inn hynski konungr lifir, ok slikan magh fam ver alldri, ok hygg at, hversu goth veri, ef ver ętim slikan magh ok systursonu, ok se ek, hversu þetta stenzt af. Þat hefir Brynhilldr vakit, ok hennar rad koma oss i mikla svivirding ok skada.“ Gunnar svarar: „Þetta skal fram fara, ok se ek radit. Eggium386 til Gutthorm brodur ockarnn. Hann er ungr ok fas vitande ok fyrir utan alla eida.“ Haugni segir: „Þat rad lizt mer illa sett, ok þott fram kome, þa munu ver giolld fyrir taka at svikia slikan mann.“ Gunnar segir Sigurd deyia skulu, „eda man ek deyia ella.“ Hann bidr Brynhilldi upp standa ok vera kata. Hun stod upp ok segir þo, at Gunnar mun eigi37v koma fyʀ i sama reyckiu henne, enn þetta er fram komit. Nu rędaz þeir vid brędr. Gunnar segir, at þetta er gilld banasauk at hafa tekit meydom Brynhilldar: „Ok eggium Gutthorm at giora þetta verk.“ Ok kalla hann til sinn ok bioda honum gull ok mikit riki ok vinna387 þetta til. Þeir toku orm einn ok af vargshollde ok letu sioda ok gafu honum at eta, sem skalldit kvad:
26. Sumir vidfiska toku,
sumir vitnishrę skifdu388,
sumir Gutthorme gafu
gera holld
vid mungate389
ok margha lute
adra i tyfrum.
Ok vid þessa fęzlu vard hann sva ęfr ok agiarnn, ok allt saman ok fortaulur Grimhilldar, at hann het at390 giora þetta verk. Þeir hetu honum ok mikille sęmd i motte. Sigurdr visse eigi van þessa391 velręda, matte hann ok eigi vid skaupum vinna ne sinu alldrlaghe. Sigurdr visse sik ok eigi vela verdan fra þeim. Gutthormr geck inn at Sigurdi eptir392 um morginninn, er hann hvillde i reckiu sinne. Ok er hann leit vid honum, þorde Gutthormr eigi at veita honum tilręde ok hvarf ut aptr. Ok sva ferr i annat sinn. Augu Sigurdar voru sva snaur, at far einn þorde gegn at sea. Ok ed þridia sinn geck hann inn, ok var Sigurdr þa sofnadr. Gutthormr bra sverde ok leggr a Sigurdi393, sva at blodrefillinn stod i dynum undir honum. Sigurdr vaknar vid sarit, enn Gutthormr geck ut til dyranna. Þa tok Sigurdr sverdit Gram ok kastar eptir honum, ok kom a bakit ok tok i sundr i midiu. Fell annan38r veg fotalutr, enn annan haufudit394 ok hendurnar395 aptr i skemmuna. Gudrun var sofnut i fadme Sigurdar, enn vaknade vid oumrędiligan harm, er hun flaut i hans blode, ok sva veinade396 hun med grat ok harmtaulur, at Sigurdr reis upp vid hegendit ok męllti: „Grat eigi,“ sagde hann. „Þinir bredr lifa þer til gamans, enn þess til ungan son a ek, er kann eigi at varazt fiandr sina, ok illa hafa þeir fyrir sinum lut sed. Ecki fa þeir slikan397 magh at rida i her med ser, ne systurson, ef sea nęde at vaxa. Ok nu er þat fram komit, er fyrir launghu var spad, ok ver hǫfum dulizt vid, enn eingi ma vid skaupum vinna. Enn þessu velldr Brynhilldr, er mer ann um hvern mann fram, ok þess ma ek sveria, at Gunnare giorda ek alldri meinn, ok þyrmda ek ockrum eidum, ok eigi var ek ofmikill vinr hans konu. Ok ef ek hefda vitad þetta fyʀir, ok stiga ek a mina fętr med min vopn, þa skylldu margir tyna sinu life, adr enn ek fella, ok allir þeir brędr drepnir, ok torvelldra munde þeim at drepa mik en en mesta visund eda villegaullt.“ Konungrinn398 let nu lif sitt. Enn Gudrun blęs mędiliga aundunne. Þat heyʀir Brynhilldr ok hlo, er hun heyrde hennar andvarp. Þa męllti Gunnar: „Eigi hlęr þu af þvi, at þer se glatt um hiartarętr399, eda hvi hafnar þu þinum lit? Ok mikit forat ertu, ok meire van, at þu ser feigh,38v ok engi400 vere makligri til at sea Atla konung drepinn fyrir augum þer, ok ęttir þu þar yfir at standa. Nu verdum ver at sitia yfir maghe vorum ok brodurbana.“ Hun svarar: „Engi fryʀ, at eigi se fullvegit. Enn Atli konungr hirdir ecki um hóth ydr eda reide, ok hann mun ydr leingr lifa ok hafa meira valld.“ Hꜹgni męllti: „Nu401 er fram komit þat, er Brynhilldr spade, ok þetta ed illa verk, er402 ver fam alldri bót.“ Gudrun męllti: „Frendr minir hafa drepit minn mann. Nu munu þer rida i her fyst, ok er þer komit til bardaga, þa muno403 þer finna, at Sigurdr er eigi a adra hond ydr, ok muno þer þa sea, at Sigurdr var ydur404 gęfa ok styrkr, ok ef hann ętte ser slika sonu, þa mętte þer styrkiazt vid hans afkveme ok sina405 frendr.“ (31.)406 Nu þottizt enghe kunna at svara, at Brynhilldr beide þess hlęgiande, ed407 hun harmade med grate. Þa męllti hun: „Þat dreymde mic408, Gunnar, at ek atta kallda sęng, enn þu ridr409 i hendr uvinum þinum, ok aull ętt ydr man illa fara, er þer erut eidrofa, ok mundir þu þat uglaukt, er þit blaundudut blode saman Sigurdr ok þu, er þu rett hann, ok hefir þu honum allt illu launad þat, er hann giorde vel til þin ok let þik fremstann vera, ok þa reynde410 þat, er hann kom til vor, hve hann hellt sina eida, at hann lagde ockar i mille it snarpeggiada sverd, þat er eittri var hert. Ok snemma rędu þer til saka vid hann ok vid mik, þa er ek var keima med fedr minum, ok hafda ek allt þat, er ek villda, ok ętlada ek eingan ydarnn minn skylldu verda, þa er þer ridut þar at garde þriʀ konungar. Siþan leidde Atle mik a tal ok spyrr,39r ef ek villda þann eiga411, er ride Grana. Sꜳ var ydr ecke likr. Ok þa hetumzt ek syne Sigmundar konungs ok eingum audrum. Ok eigi mun ydr farazt, þott ek deyia.“ Þa reis Gunnar upp ok lagde henndr um hals kenne ok bad, at hun skyllde lifa ok þiggia fe, ok aller adrir lauttu hana at deyia. Enn hun hratt hverium412 fra ser, er at henne kom, ok kvad ęcki tioa mundu at letia hana þess, er hun ętlade. Siþan hét Gunnar a Haugna ok spyʀ hann rada ok bad hann til fara ok vita, ef hann fenge mykt skaplynde hennar, ok kvad nu ęrna þaurf vera a haundum, ef sefaz mętte hennar harmr, þar til er fra lide. Haugne svarar: „Leti engi madr hana at deyia, þviat hun vard oss alldri at gagne ok aungum manne, siþan hun kom higat.“ Nu bad hun taka mikit gull ok bad þar koma alla þa, er fe villdu þiggia. Sidann tok hun eitt sverd ok lagde undir haund ser ok hneig upp vid dynur ok męllti: „Take her nu gull hverr, er þiggia vill.“ Allir þaugdu. Brynhilldr męllti: „Þiggit gullit ok niotid vel.“ Enn męllti Brynhilldr til Gunnars: „Nu man ek segia þer litla stund þat, er eptir mun ganga. Sęttaz munu þid Gudrun bratt med radum Grimhilldar ennar fiolkungu. Dottir Gudrunar ok Sigurdar man heita Svanhilldr, er vęnst man fędd allra kvęnna. Man413 Gudrun gefinn Atlꜳ39v at sinum uvilia. Oddrunu mantu vilia eigha, enn Aatle414 mun þat banna. Þa munu þit eiga launfunde, ok man415 hun þer unna. Atle man þik svikia ok i ormgard settia, ok siþan man Atli drepinn ok synir hans. Gudrun man þa drepa. Siþan munu hana storar barur bera til borgar Ionakurs416 konungs. Þar man hun fęda agęta sonu. Svanhilldr mun or lande send ok gippt Iormunreki konungi. Hana munu bita Bicka rad. Ok þa er farinn aull ętt ydr, ok eru Gudrunar harmar at meire.
Nu bid ek þik, Gunnar, efstu bęnar. Lꜳt giora eitt bꜳl mikit a slettum velle aullum oss, mer ok Sigurdi ok þeim, sem drepnir voru med honum. Lat þar tiallda yfir af raudu mannablode ok brenna mer þar a adra haund þenna enn hynska konung, enn a adra haund honum mina menn, ii at haufde, ii at fotum, ok ii hauka, þa er at iafnade skipt. Latit þar a milli ockar brugdit sverd sem fyʀ, er vid stigum a einn będ, ok heitum417 þa hiona nafni418, ok eigi fellr honum þa hurd a hęla, ef ek fylge honum, ok er var leidzla þa ecki aumlig, ef honum fylgia fim ambattir ok atta þionar, er fadir minn gaf mer, ok þar bręnna ok þeir, er drepnir voru med Sigurdi. Ok fleira niunda ek męla, ef ek vera eigi sꜳr, enn nu þytr undinn419, enn sarit opnazt420, ok sagda ek þo satt.“ Nu er buit um lik Sigurdar at fornum sid ok40r giort mikit bꜳl. Ok er þat er miok i kyntt, þa var þar lakt a ofan lik Sigurdar Fafnisbana ok sonar hans iii-vetz, er Brynhilldr let drepa, ok Gutthorms. Ok er bꜳlit var allt loganda, geck Brynhilldr þar a ut ok męllti vid skemmumeyiar sinar, at þer tęki gull þat, er hun villde gefa þeim. Ok eptir þetta deyr Brynhilldr ok brann þar med Sigurde, ok lauk sva þeirra ęfi.
Nu segir þat hverr, er þesse tidendi heyʀir, at einge madr mun þvilikr422 eptir i verolldunne, ok alldri man siþan borinn slikr madr, sem Sigurdr var fyrir hversvettna sakar, ok hans nafn man alldri fyrnazt i þyverskri tungu ok a Nordrlaundum, meþan heimrinn stendr. Þat er sagt einnhvern dag, þa er Gudrun sath i skemmu sinne, þa męllti hun: „Betra var þa vart lif, er ek atta Sigurd. Sva bar hann af aullum monnum sem gull af iarne eda laukr af audrum grausum eda hiortr af auþrum dyʀum, unz423 brędr minir fyrirmundo mer sliks mannz, er aullum var fręmre. Eigi mattu þeir sofa, adr þeir drapu hann. Mikinn gny giorde Grane, þa er hann sa sꜳrann sinn lanardrottinn. Siþan424 rędda ek vid hann, sem vid mann, enn hann hnipte i iordina ok visse, at Sigurdr var fallinn.“ Siþan haurf864 Gudrun a brott425 a skogha ok heyrde alla vega fra ser varghaþyt, ok þotti þa blidara at deyia. Gudrun426 for, unz hun427 kom til hallar Halfs konungs, ok sat þar med Þoru Hakunardottur428 i Danmaurku vii misseri ok var þar i miklum fagnade, ok hun429 slo borda yfir henne ok skrifade þar a maurgh ok stor verk ok fagra leika, er tidir voru i þann tima, sverd ok bryniur ok allan konungs bunad, skip Sigmundar konungs,40v er skridu fyrir land fram. Ok þat byrdu þęr, er þeir baurduzt Sigar ok Siggeiʀ a Fioni sudr. Slikt var þeirra gaman ok huggadizt Gudrun nu nockut harms sins. Þetta spyʀ Grimhilldr, hvar Gudrun er nidr kominn, heimtir ꜳ tal sonu sina ok spyrr, hveriu þeir vilia bęta Gudrunu son sinn ok mann, kvad þeim þat skyllt. Gunnar segir, kvęzt vilia gefa henne gull ok bęta henne sva harma sina. Senda eptir vinum sinum ok bua hesta sina, hialma, skiolldu, sverd ok bryniur ok allzkonar herklędi. Ok var þesse ferd buinn it kurteislista, ok einge sa kappe, er mikill var, sat nu heima. Hestar þeirra voru bryniadir, ok hverr riddare hafde annathvarth gylltan hialm eda skygdann. Grimhilldr rędzt i ferd med þeim ok segir þeirra erendi sva freme fullgiorth munu430 verda, at hun siti eigi heimꜳ. Þeir431 haufdu allz v hundrut432 manna. Þeir haufdu ok agęta menn med ser. Þar var Valdamar af Danmork ok Eymodr ok Iarisleifr. Þeir gengu inn i haull Halfs konungs. Þar voru Langbarþar433, Frackar ok Saxar. Þeir foru med aullum herbunade ok haufdu yfir ser loþa rauda, sem kvedit er:
Þeir villdu velia systur sinne godar giafir ok męllto vel vid hana, enn hun trude engum þeirra. Siþan ferde Grimhilldr436 henne meinsamligan dryck, ok vard hun vid at taka ok munde siþan einghar sakar. Sa dryckr var blandinn med iardar maghne ok sę ok dreyra sonar hennar, ok i þvi hornne voru ristnir hverskyns437 stafir ok rodner med blode, sem41r her segir:
28. Voru i þvi horni
hverskyns stafir
ristnir ok rodnir,
rada ek ne mattak:
lyngfiskr438 langr439,
lanz Haddingia
ax uskorit,
innleid dyra.
29. Voru þeim biore
baul maurgh saman:
urt allz vidar
ok akarnn bruninn,
umdaugg arins,
idrar blotnar440,
svins lifr sodinn,
þviat sakar deyfde.
Ok eptir þat, er vili þeirra kom saman, giordiz fagnadr mikill. Þa męllti Grimhilldr, er hun fann Gudrunu: „Vel verde þer, dottir. Ek gef þer gull ok allzkonar gripe at þiggia eptir þinn fedr, dyrliga hringa ok arsal hynskra meyia, þeirra441 er kurteisastar eru, þa er þer bętr þinn madr. Siþann skal þig gipta Atla konungi innum rika. Þa muntu rada hans aude. Ok lat eigi frendr þina fyrir sakir eins mannz ok gior helldr, sem ver bidium.“ Gudrun442 svarar: „Alldri vil ek eigha Atla konung, ok ecke samir ockr ętt saman at auka.“ Grimhilldr svarar: „Eigi skalltu nu a heiptir hyggia, ok lat, sem lifi Sigurdr ok Sigmundr, ef þu att sonu.“ Gudrun segir: „Ecke ma ek af443 honum hyggia. Hann var aullum fremre.“ Grimhilldr segir: „Þenna konung man þer skipat at eiga, enn eingan skalltu ellegar eiga.“ Gudrun segir: „Biode þer mer eigi þenna konung, er illt eitt man af standa þessi ętt, ok mun hann sonu þina444 illu beita, ok þar eptir man honum grimmu hefnt vera.“ Grimhilldr445 vard vid hennar fortaulur illa vid um sonu sina446 ok męllti: „Gior, sem ver beidum, ok muntu þar fyrir taka mikinn metnad ok vara vinattu ok þessa stade, er sva heita: Vinbiorg ok Valbiorg.“ Hennar ord stoduz sva mikit, at þetta vard fram at ganga. Gudrun męllti: „Þetta mun verda fram at ganga, ok þo at41v minum uvilia, ok mun þat lit til yndiz, helldr til harma.“ Siþan stiga þeir a hesta sina, ok eru konur þeirra settar i vagna, ok foru sva vii447 daga a hestum, enn adra vii a skipum ok ena þridiu vii enn landvegh, þar til er þeir komu at einni harre haull. Henne gek þar i moth mikit fiolmenne, ok var þar buinn agętlig veizla, sem adr haufdu ord i mille farit, ok for hun fram med sęmd ok mikilli pryde. Ok at þesse veizlu dreckr Atle brudlaup til Gudrunar. Enn alldri giordi8920 hugr hennar vid honum hlegia, ok med litilli blidu var þeirra samvista.
Nu er þat sagt einhveria nott, at Atle konungr vaknar or svefne. Męllti hann vid Gudrunu: „Þat dreymdi449 mik,“ segir hann, „at þu legdir a mer904 sverde.“ Gudrun reid450 draumin ok kvad þat fyrir ellde, er iarn dreymde, „ok dul þeirri451, er þu ętlar þik aullum fremra.“ Atle męllti: „Enn dreymde mik, sem her veri vaxnir ii reyʀteinar, ok villda ek alldri skedia452. Siþan voru þeir rifnir upp med rotum ok rodnir i blode ok bornir a becki ok bodnir mer at ętha. Enn dreymdi mik, at haukar tveir flyghi mer af hendi ok veri bradalausir ok foru til heliar. Þotti453 mer þeirra hiortum454 vid hunang blandit, ok þottumz ek eta. Siþan þotte mer, sem hvelpar fagrir legi fyrir mer, ok gullu vid hatt, ok at ek hrę þeirra at minum uvilia.“ Gudrun segir: „Eigi eru draumar godir, enn eptir munu ganga. Synir þinir munu vera feigir, ok margir lutir þungir munu oss at hendi42r koma.“ „Þat dreymdi mik enn,“ segir hann, „at ek lęgi i kaur, ok veri radin banne minn.“ Nu lidr þetta, ok er þeirra samvista faligh. Nu ihugar Atle konungr, hvar nidr man komit þat mikla gull, er att hafde Sigurdr, enn þat veit nu Gunnar konungr ok þeir brędr. Atle var mikill konungr ok rikr, vitr ok fiolmennr, giorir nu rad vid sina menn, hversu med skal fara. Hann veit, at þeir Gunnar eigu miklu meira fe, enn ne einir menn meghe vid þa iafnazt. Tekr nu þat rad at senda menn a fund þeirra brędra ok bioda þeim til veizlu ok at sęma þa maurghum lutum. Sa madr var fyrir þeim, er Vingi er nefndr. Drottninginn veit nu þeirra einmęli, ok grunar, at vera mune velar vid brędr hennar. Gudrun ristr runar, ok hun tekr einn gullhringh ok knyte i vargshar ok fer þetta i hendr sendimonnum konungs. Siþan foru þeir eptir konungs bode. Ok adr þeir stige a land, sa Vingi runarnar ok sneri a adra leid ok, at Gudrun fyste i runum, at þeir kvęme a hans fund. Siþan komu þeir til hallar Gunars konungs, ok var tekit vid þeim vel ok giorfir fyrir þeim elldar storir. Ok siþan drucku þeir med gledi enn bęzta dryck. Þa męllti Vingi: „Atle konungr sendir455 mik hingat ok villde, at þitt sęktid hann heim med miklum soma ok þęgit af honum mikinn soma, hialma ok skiolldu, sverd ok bryniur, gull ok god klędi, herlid ok hesta ok mikit42v len, ok ykr lezt hann bezt unna sins rikis.“ Þa bra Gunnar haufde ok męllti til Haugna: „Hvat skulum vid af þessu bode þiggia? Hann bydr ockr at þigia mikit riki, en einga konunga veit ek iafnmikit gull eigha sem ockr, þviat vid hofum þat gull allt, er a Gnitaheide lꜳ́, ok eigum vid storar skemmur fullar af gulle ok inum bęztum hauggvopnum ok allzskonar herklędum. Veit ek minn hestinn bęztan ok sverdit hvassast, gullit agętaz.“ Haugne svarar: „Undrumzt ek bod hans, þviat þat hefir hann sialldan giort, ok uradligt man vera at fara a hans fund, ok þat undrumzt ek, er ek sa giorsimar þer, er Atli konungr sendi ockr, at ek sa vargshare knyt i einn gullhring, ok ma vera, at Gudrunu þicki hann ulfshug456 vid ockr hafa, ok vili hun eigi, at vid farim.“ Vingi synir honum nu runnarnar922 þęr, er hann kvad Gudrunu sent hafa. Nu gengr alþyda at sofa, enn þeir drucku vid nockura menn. Þa geck at kona Haugna, er het Kostbera, kvenna friduzt, ok leit a runarnar. Kona Gunnars het Glaumvor457, skaurungr mikill. Þęr skeinktu. Konungar giorduzt allmiok druknir. Þat finnr Vingi ok męllti: „Ekki er þvi at leyna, at Atli konungr er þungfer miok ok gamladr miok at veria sitt riki, enn synir hans ungir ok til eingis fęrir. Nu vill hann gefa ydr valld yfir rikinu, medan þeir eru sva ungir, ok ann ydr bęzt at niota.“ Nu var będi at Gunar var miok druckinn, enn bodit mikit riki, matti ok eigi vid skaupum vinna,43r heitr nu ferdinne ok segir Haugna brodur sinum. Hann svarar: „Ydart atkvęde mun standa hliotha, ok fylgia mun ek þęr, enn ufuss em ek þessarar ferdar.“ (34.) Ok er menn hỏfdu druckit, sem likade, þa foru þeir at sofa. Tekr Kostbera at lita a runarnar ok innte stafina ok sa, at annat var a ristid, enn undir var, ok villtar voru runarnar. Hun feck þo skilit af vizku sinne. Eptir þat ferr hun til reckiu hia bonda sinum. Ok er þau vauknuþu458, męllti hun til Haugna: „Heiman ętlar þu, ok er þat uradligt. Far helldr i annat sinn. Ok eigi mantu vera glaugryn, ef þer þickir, sem hun hafi i þetta sinn bodit þer systir þin. Ek red runarnar, ok undrumz ek um sva vitra konu, er hun hefir villt ristid. Enn sva er undir, sem bane yþar ligi ꜳ, enn þar var annathvart, at henne vard vant stafs, eda elligar hafa adrir villt. Ok nu skalltu heyra draum minn.
Þat dreymde mik, at mer þotti her falla inn ꜳ hardla straung ok bryti upp stocka i hollinne.“ Hann svarar: „Þer erut opt illudgar, ok a ek ecki skap til þess at fara illu i mot vid menn, nema þat se makligt. Mun hann oss vel fagna.“ Hun segir: „Þer munut reyna, enn eigi mun vinatta fylgia bodinu. Ok enn dreymdi mik, at aunnur ꜳ́ felli her inn ok þyte grimligha ok bryte upp alla palla i haullunne ok bryti fętr yckra beggia brędra, ok mun þat vera45943v nakvat.“ Hann svarar: „Þar munu renna ackrar, er þu hugdir ana, ok er ver gaungum akrinn, nema opt storar agnir fętr vará.“ „Þat dreymde mik,“ segir hun460, „at bleia þin brynne, ok hryte elldrin upp af haullunni.“ Hann svarar: „Þat veit ek giorla, hvat þat er. Klęde var liggia her lit rekt, ok munu þau þar brenna, er þu hugdir bleiuna.“ „Biorn hugda ek her inn koma,“ segir hun, „ok braut upp konungs hasętid ok hriste sva hramana, at ver urdum aull hrędd, ok hafde oss aull senn ser i munne, sva at ecki mattum ver, ok stod þar af mikil ógn.“ Hann svarar: „Þar man koma vedr mikit, er þu ętladir hvitabiorn.“ „Aurnn461 þótti mer her inn koma,“ segir hun, „ok eptir hollunne, ok dreifdi mik blode ok oss aull, ok mun þat illt vita, þviat mer þotti, sem þat veri hamr Atla konungs.“ Hann svarar: „Opt slatrum ver aurligha ok hauggum stor naut oss at gamne, ok er þat fyʀir yxnum, er aurnnu dreymir, ok mun heill hugr Atla vid oss.“ Ok nu hętta þau þessu talę.
Nu er at segia fra Gunnare, at þar er sams dęmi, er þau vakna, at Glaumvor462 kona Gunnars segir drauma sina margha, þa er henne þottu likligir til svika, enn Gunnar red alla þvi a mothe. „Þesse var einn af þeim,“ sagde hun, „at mer þotte blodugth sverd borit her inn i hollina, ok vartu sverde lagdr i gegnum, ok emiudu ulfar a badum endum sverdsins.“44r Konungrinn svarar: „Smair hundar vilia óss þar bita, ok er opt hundagnaull fyrir vopnum med blode litudum.“ Hun męllti: „Enn þotti mer her inn koma konur, ok voru daprligar, ok þik463 kiosa ser til mannz. Ma vera464, at þinar disir hafe þat verit.“ Hann svarar: „Vannt giorizt nu at rada, ok ma ecke fordazt sitt alldrlagh, enn eigi ulikt, at ver verdum skammęir.“ Ok um morginninn spretta þeir upp ok vilia fara, enn adrir lauttu. Siþan męllti Gunnar vid þann mann, er Fiornir het: „Statt upp ok gef oss at dręcka af storum kerum gotth vin, þviat vera ma, at sea se var enn sidarsta veizla, ok nu mun enn gamle ulfrinn komazt at gullinu, ef ver deyium, ok sva465 biorninn mun eigi spara at bita sinum vigtaunnum.“ Siþan leidde lidit þa ut med grate. Son Haugna męllti: „Farit vel ok hafit466 godan tima.“ Eptir var meiri lutr lids þeirra. Solarr ok Snęvaʀ467, synir Haugna, foru ok ein kappi mikill, er Orkningr het. Hann var broþir Beru. Folkit fylgdi þeim til skipa, ok lauttu allir þa fararinnar, enn ecki tioade. Þa męllti Glaumvor468: „Vingi,“ segir hun, „meire vǫn, at mikil uhamingia stande af þinne kvomu, ok munu stortidendi giorazt i faur þinne.“ Hann svarar: „Þess sver ek, at ek lyg eigi, ok mik take harr galge ok aller gramir, ef ek469 lyg nakvat ord,“ ok lit eirrde470 hann ser i slikum ordum. Þa męllti Bera: „Farit vel ok med godum tima.“ Haugni svarar: „Verit katar, hversu sem44v med oss ferr.“ Þar skiliazt þau med sinum forlaughum471. Siþan reʀu þeiʀ sva fast ok af miklu afle, at kiolrinn geck undan skipinu miogh sva halfr. Þeir knudu fast arar med storum bakfaullum, sva at brotnudu hlumir ok hair. Ok er þeir komu at landi, festu þeir ecke skip sin. Siþan ridu þeir sinum agętum hestum myrkan skog um hrid. Nu sea þeir konungsbęinn. Þangat heyra þeir mikinn gny ok vopnabrak472 ok sea þar mannfiolda ok mikinn vidrbunat, er þeir haufdu, ok aull borgarhlid voru full af monnum. Þeir rida at borginne, ok var hun byrgd. Haugni brauth upp hlidit, ok rida nu i borgina. Þa męllte Vinge: „Þetta mętir þu vel ugiort hafa, ok biþit nu her, medan ek sęki ydr galghatre. Ek bad ydr med blidu her koma, enn flatt bio undir. Nu mun473 skammt at bida, adr þer munut upp festir.“ Haugni svarar: „Eigi munu ver fyrir þer vęgia, ok litt hygg ek at ver hryckim, þar er menn skylldu beriazt, ok ecki tioar þer474 oss at hręda, ok þat mun þer illa gefazt.“ Hrundu honum siþan ok baurdu hann auxarhaumrum til bana.
Þęir rida nu at konungshaullinne. Atli konungr skipar lidi sinu til orrostu, ok sva vikuzt fylkingar, at gardr nockurr vard i millum þeirra. „Verit velkomnir med oss,“ segir hann476, „ok faith mer gull þat it mikla, er ver erum til komnir, þat fe, er Sigurdr atte, enn nu a Gudrun.“ Gunnar segir: „Alldri fer þu þat fe, ok dugande menn munu þer her fyrir hitta, aþr45r ver latim lifit, ef þer biodit oss ufrid. Kann vera, at þu veitir þessa veizlu stormannligha ok af litilli eymd vid aurnn ok ulf.“ „Fyʀir launghu hafda ek þat mer i hug,“ segir Atli477, „at na ydru life, enn rada gullinu ok launa ydr þat nidingsverk, er þer svikut ydarnn enn bęsta magh, ok skal ek hans hefna.“ Haugni svarar: „Þat kemr ydr verst at hallde at liggia leinge a þessu rade, enn eru478 þo at eingu bunir.“ Nu slér i orrostu harda, ok er fyst skothrid. Ok nu koma fyrir Gudrunu tidendinn. Ok er hun heyʀir þetta, verdr hun vid gneip ok kastar af ser skikiunne. Eptir þat geck hun ut ok heilsade þeim, er komnir voru, ok kyste bredr sina ok synde þeim ast, ok þesse var þeirra kvędia enn sidarsta. Þa męllti hun: „Ek þottumzt rad hafa vid sett, at eigi kęme þer. Enn einge ma vid skaupum vinna.“ Þa męllti hun: „Mun nockut tioa at leita um sęttir?“ Enn allir neituþu þvi þverligha. Nu serr hun, at sarth er leikit vid brędr hennar, hyggr nu a hardręde, for i bryniu ok tok ser sverd ok bardizt med bredrum sinum ok geck sva fram sem hinn hraustazti karlmadr, ok þat saugþu allir a ein veg, at varla sęi meire vornn en þar. Nu giorizt mikit mannfall, ok berr þo af framganga þeirra brędra. Orrostann stendr nu leinge fram, allt um miþiann dagh. Gunnar ok Haugne gengu i gegnum fylkingar45v Atla konungs, ok sva er sagt, at allr vaullr479 flauth i blode. Synir Hꜹgna ganga nu hart fram. Atli konungr męllti: „Ver hofdum480 lid mikit ok fritt ok stora kappa, enn nu eru margir af oss fallnir, ok eigum ver ydr illt ath launa, drepit nitian kappa mina, enn ellifu481 einir eru eptir.“ Ok verdr hvilld a bardaganum. Þa męllti Atli konungr: „Fiorir voru ver bredr, ok em ek nu einn eptir. Ek hlaut mikla męgd, ok hugda ek mer þat til frama. Konu atta ek vęna ok vitra, storlynda ok hardudgha, enn ecki ma ek niota hennar vizku, þviat sialldan voru vid sátt. Þęr hafit nu drepit margha mina frendr, enn svikit mik fra rikinu ek fenu, raþit systur mina, ok þat harmar mik mest.“ Haugni segir: „Hvi getr þu sliks? Þer brugdut fyʀe fride. Þu tokt mina frendkonu ok svelltir i hel ok myrdir ok tokt feit, ok var þat eigi konunglight, ok hlęglight þickir mer, er þu tinir þinn harm, ok godunum vil ek þat þacka, er þer gengr illa.“
Nu eggiar Atli konungr lidit at giora harda sokn. Beriazt nu snarpligha, ok sękia Giukungar at sva fast, at Attle konungr hraukr inn i hollina, ok beriazt nu inne, ok var orrostan allhaurd. Sea bardage vard med miklu mannspelli, ok lykr sva, at fellr allt lid þeirra brędra, sva at þeir standa ii upp, ok for adr marghr482 madr til heliar fyrir þeirra vopnum. Nu er sott at Gunnaʀe konungi, ok fyrir sakir ofreflis var hann haundum tekinn ok i46r fiotra settr. Sidann bardizt Hauggne af mikilli hreysti483 ok dreinghskap ok fellde ena stęrstu kappa Atla konungs xx. Hann hratt maurgum i þann elld, er þar var gior i haullunne. Allir urdu a eitt sattir, at varla sei slikann mann. Enn þo vard hann at lyktum ofrlidi borinn ok haundum tekinn. Atle konungr męllti: „Mikil furda er þat, hve margr madr her hefir farit fyrir honum. Nu skere or honum hiartad, ok se þat hans bane.“ Haugni męllti: „Giori, sem þer likar. Gladligha mun ek her bida þess, er þer vilit at giora, ok þat muntu skilia, at eigi er hiarta mitt hrętt, ok reynt hefi ek fyʀ harda hlute, ok var ek giarnn at þola mannraun, þa er ek var usáʀ. Enn nu eru ver miok sꜳʀir, ok mantu einn484 rada vorum skiptum.“ Þa męllti radgiafe Atla konungs: „Se ek betra rad. Taukum helldr þrelinn Hialla, enn fordum Haugna. Þrell þesse er skapdaude. Hann lifir eigi sva leinge, at hann se eigi daligr.“ Þręllinn heyʀir ok ępiʀ hátt ok hleypr485 undan, hvert er honum þickir skiols van. Kvęzt illt hliota af ufride þeirra ok vass at giallda. Kvędr þann dagh illann vera, er hann skal deyia fra sinum godum kostum ok svina geymzlu. Þeir þrifu hann ok brugdu at honum knife. Hann ępti hátt, adr hann kendi oddsins486. Þa męllti Haugni, sem fęʀum er titt, þa er i mannraun koma, [at] hann arnaþe þręlinum lifs, ok kvezt eigi vilia skręktun [heyra]487, kvad ser minna fyrir at fremia þenna leik. Þrellinn vard [þiggia]488 þa fiorit. Nu eru þeir badir i fiotra settir Gunnar [ok Haugni].46v Þa męllti Atli konungr til Gunnars konungs, at hann skyllde segia til gullsinz, ef hann vill lifit þiggia. Hann svarar: „Fyrr489 skal ek sea hiarta Haugna brodur mins blodukt.“ Ok nu þrifu þeir þrelinn i annat sinn ok skaru490 or honum hiartat ok baru fyʀir konunginn Gunnar. Hann svarar: „Hiarta Hialla ma her sea ens blauda, ok er ulikt hiarta Haugna ins frękna, þviat nu skelfr miok, enn halfu meir, þa er i briosti honum lꜳ́.“ Nu gengu þeir eptir eggiun Atla konungs at Haugna ok skaru or honum hiartad. Ok sva var mikill þrottr hans, at hann hló, medan hann beid þessa kaul491, ok allir undruduzt þrek hans, ok þat er siþan at minnum492 haft. Þeir syndu Gunnare hiarta Haugna. Hann svarar: „Her ma sea hiarta Haugna493 ins frekna, ok er ulikt hiarta Hialla ins blauda, þviat nu hręriz litt, enn midr, medan i briosti honum lꜳ. Ok sva mantu, Atle, lata þitt lif, sem nu latum ver. Ok nu veit ek einn, hvar gullit er, ok mun eigi Haugni segia þer. Mer leik ymest i hug, þa er vid lifdum badir, enn nu hefi ek ein radit fyrir mer. Skal Rin nu rada gullinu, fyrr enn Hynir bere þat a haundum ser.“ Atle konungr męllti: „Farit a brott med bandingiann494.“ Ok sva var giort. Gudrun kvedr nu med ser menn ok hittir Atla [ok segir]495: „Gange þer nu illa ok eptir þvi, sem þer helldut ord vid mik ok [Gunnar]496.“ Nu er Gunnar konungr setr i einn ormgard, þar voru margir ormar fyrir, ok voru [hendr] hans fast bundnar. Gudrun sende honum haurpu ei[na, enn] hann synde sina list ek slo haurpuna med47r mikilli list, at hann drap streingina med tanum, ok lek sva vel ok afbragdligha, at fairr þottuzt heyrt hafa sva med haundum slegit, ok þar til lek hann þessa iþrott, at allir sofnudu ormarnir, nęma ęin nadra mikil ok illiligh skreid til hans ok grof inn sinum rana, þar til er hun hio hans hiarta, ok þar leth hann sitt lif med mikille hreyste.
Atle konungr þottizt nu hafa unnit mikinn sigr ok sagde Gudrunu sva sem med nockuru spotte, eda sva sem hann hęlldizt: „Gudrun,“ segir hann, „mist hefir þu nu brędra þinna, ok velldr þu þvi sialf.“ Hun svarar: „Vel likar þer nu, er þu lysir vigum þessum fyrir mer. Enn vera mꜳ, at þu idrezt, þa er þu reynir þat, er eptir kemr, ok su mun erfdinn leingst eptir lifa at tyna eigi grimdinne, ok mun þer eigi vel ganga, mędann ek life.“ Hann svarar: „Vid skulum nu giora ockra sętt, ok vil ek bęta þer brędr þina med gulle ok dyrum gripum eptir þinum vilia.“ Hun svarar: „Leinghe hefi ek eigi verit hęg vidreignar ok matte498 um hręfa, medan Haugni lifde. Muntu ok alldri bęta brędr mina sva, at mer hugne, enn opt verdu ver konurnar riki bornar af ydru vallde. Nu eru minir frendr allir daudir, ok mantu nu einn vid mik rada. Mun ek nu þenna kost upp taka, ok latum giora mikla veizlu, ok vil ek nu erfa brędr mina ok sva þina frendr.“ Giorir499 hun sik nu blida i ordum, enn þo var samth undir raunar. Hann var talhlydinn ok trude a hennar ord, er hun giordi ser lett um rędur. Gudrun giorir nu erfi eptir sina brędr ok sva Atle konungr eptir sina menn, ok þessi veizla var vid mikla svorfan500.47v Nu501 hyggr Gudrun a harma sina ok sitr um þat at veita konungi nockura mikla skaumm. Ok um kvelldit tok hun sonu þeirra Atla konungs, er þeir lęku vid stocke. Sveinarnir glupnudu ok spurdu, hvat þeir skylldu. Hun svarar: „Spyrit eigi at. Bana skal yckr badum.“ Þeir svorudu: „Rada muntu baurnum þinum, sem þu villt, þat man einge banna502 þer, enn þer er skaumm i ath giora þetta.“ Siþan skar hun þa a hals. Konungrinn spurdi eptir, hvar synir hans veri. Gudrun svarar: „Ek mun þat segia þer ok glada503 þitt hiarta. Þu vaktir vid oss mikinn harm, þa er þu drapt brędr mina. Nu skalltu heyra mina504 rędu. Þu hefir mist þinna sona, ok eru þeirra hausar her at bordkerum hafdir505, ok sialfr dracktu þeirra blod vid vin blandit. Siþan tok ek hiortu506 þeirra, ok steikta ek a teine, enn þu azt.“ Atle konungr svarar: „Grimm ertu, er þu myrdir sonu þina ok gaft mer þeirra holld at ęta, ok skammt lętr þu illz i mille.“ Gudrun segir: „Veri minn vili til at giora þer miklar skammir, ok verdr eigi fullilla farit vid slikann konung.“ Konungr męllti: „Verra hefir þu giort, enn menn viti dęmi til, ok er mikil uviska i slikum hardrędum, ok makligt, at þu verir a bale bręnd ok barinn adr grioti i hel, ok hefdir þu þa þat, er þu ferr a leid.“ Hun svarar: „Þu spar þat þer sialfum, enn ek man hliota annan dauda.“ Þau męlltuzt vid maurgh heiptarord. Haugne ate son eptir, er Niflungr het. Hann hafde mikla heipt vid Atla konung ok sagde Gudrunu, at hann villde hefna fedr sins. Hun tok þvi vel, ok giora rad sin. Hun kvad mikit48r happ i, ef þat yrde507 giorth. Ok of kvęlldit, er konungr hafde druckit, geck hann til svefns, ok er hann var sofnadr, kom Gudrun þar ok son Haugna. Gudrun tok eitt sverd ok leggr fyrir briost Atla konungi. Vela þau um będe ok son Haugna. Atli konungr vaknar vid sarit ok męllti: „Eigi man her þurfa508 um ath binda eda umbud at veita. Eda hverr veitir mer þenna averka?“ Gudrun segir: „Ek velld nockuru um, enn sumu son Haugna.“ Atle konungr męllti: „Eigi sęmde þer þetta at giora, þo at nokur sauk veri til, ok vartu mer gipt at frenda rade, ok mund gallt ek vid þer xxx godra riddara ok sęmiligra509 meyia ok marga menn adra, ok þo leztu þer eigi at hofe, nema þu redir laundum þeim, er ath hafde Budli konungr, ok þina svęru lęztu opt med grate sitia.“ Gudrun męllti: „Marth hefir þu męllt usátt, ok ecki hirde ek þat, ok opt var ek uhęg i minu skape, enn miklu iok þu a. Her hefir verit opt mikil stiriolld510 i þinum garde, ok baurduzt opt frendr ok vinir, ok yfdizt hvat vid annat, ok var betri ęfi var þa, er ek var med Sigurde. Drapum konunga ok redum um eignir þeirra ok gafum grid þeim, er sva villdu, enn haufdingiar gengu a hendr oss, ok letum þann rikann, er sva villde. Siþan mistum ver hans, ok var þat litid at bera eckiu nafn, enn þat harmar mik mest, er ek kom til þin, enn att adr enn agęzta konung, ok alldri komtu sva or orrostu, at eigi berir þu enn minna lut.“ Atli konungr svarar: „Eigi er þat satt, ok vid slikar fortaulur batnar hvarrigra hluti, þviat ver hofum48v skarþan. Gior nu til min somasamligha ok lat bua um lik mitt til agętiz511.“ Hun segir: „Þat mun ek giora at lata þer giora vegligan grauft ok giora þer virduligha steinþro ok vefia þik i faugrum dukum ok hyggia þer hveria þaurf.“ Eptir þat deyrr hann. Enn hun giordi, sem hun hétt. Siþan let hun sla elldi i hollina. Ok er hirdinn vaknade vid ottan, þa villdu menn eigi þola elldinn ok hiugguzt sialfir ok fengu sva bana. Lauk þar ęfvi Atla konungs ok allrar hirdar hans. Gudrun villde nu eigi lifva eptir þesse verk, enn endadagr hennar var eigi enn kominn. Volsunghar ok Giukunghar, at þvi er menn segia, hafa verit mestir ofrhugar ok rikismenn, ok sva finnz i aullum fornnkvędum. Ok nu staudvadist þessi ufridr med þeima hętti at lidnum þessum tidendum.
Gudrun atte dottur vid Sigurde, er Svanhilldr het. Hun var allra kvenna vęnst ok hafde snaur augu sem fadir hennar, sva at farr einn512 þorde at sea undir hennar brynn. Hun bar sva miok af odrum konum um vęnleik sem sol af audrum himinntunglum. Gudrun geck eitt sinn til sęvar ok tok griot i fanng ser ok geck a sęinn ut ok villde tapa ser. Þa hofu hana storar barur fram eptir seanum, ok fluttizt hun med þeirra fulltinghe ok kom um sidir til borgar Ionakurs konungs. Hann var rikr konungr ok fiolmennr. Hann feck Gudrunar. Þeirra baurn voru þeir Hamþir ok49r Saurle ok Erpr. Svanhilldr var þar upp fędd.
Iormunnrekr hefir konungr heitit. Hann var rikr konungr i þann tima. Hans son het Randveʀ. Konungr heimtir a tal sonn sinn ok męllti: „Þu skallt fara mina sendefaur til Ionakurs konungs ok minn radgiafe, er Bicki heitir. Þar er upp fędd Svanhilldr, dottir Sigurdar Famnisbana514, er ek veith fegursta mey undir heimsolu. Hana villda ek hellzt515 eiga, ok hennar skalltu bidia til handa mer.“ Hann segir: „Skyllt er þat, herra, at ek fara ydra sendifaur.“ Lętr nu bua ferd þeirra sęmiligha. Fara þeir nu, unzt þeir koma til Ionakurs konungs, sea Svanhilldi, þikir516 mikils um vert hennar fridleik. Ranndverr heimte konung a tal ok męllti: „Iormunrekr konungr vill bioda ydr męgi sitt. Hefir hann spurn til Svanhilldar, ok vill hann kiosa hana ser til konu, ok er usynt, at hun se gefinn rikara manne, enn hann er.“ Konungr segir, at þat var virdulight rad: „ok er hann miok fręgr.“ Gudrun segir: „Valt517 er hamingiunne at treystaz, at eigi bresti hun.“ Enn med fysing konungs ok aullu þvi, er a lꜳ, er þetta nu radit, ok ferr nu Svanhilldr til skips med virdulighu fauruneyte ok sat i lyptingu hia konungssyne. Þa męllti Bicke til Ranndvers: „Sannligt veri þat, at þęr ęttit sva frida konu, enn eigi sva gamall madr.“ Honum fellzt þat vel i skap, ok męllti til hennar med blidu ok hvart til annaʀs. Koma heim i land ok hitta konung. Bikke męllti: „Þat samir, herra, at vita, hvat tit er um, þott vant se upp at bera, enn þat er um vęlar þer, er49v sonr þinn hefir fengit fulla ast Svanhilldar, ok er hun hans frilla, ok lat518 slikt eigi uhegnt.“ Maurg ill rad hafde hann honum adr kent, þo at þetta bite fyrir of hans rad ill. Konungr hlyde hans maurgum vondum radum. Hann męllti ok matte eigi stilla sik af reide, at Randve skyllde taka ok a galgha festa. Ok er hann var til leiddr galgans, þa tok hann hauk einn ok plokkade af honum allar fiadrirnar ok męllti, at syna skyllde fedr hans. Ok er konungrinn sa, męllti hann: „Þar ma nu sea, at honum þickir ek þann veg hniginn519 sęmdinne sem haukrinn fiodrunum,“ ok bidr hann taka af galganum. Bicke hafde þar um vellt a medann, ok var hann daudr. Enn męllti Bicke: „Engum manne attu veʀi at vera enn Svanhilldi. Lat hana deyia med skaumm.“ Konungr svarar: „Þat rad munu ver taka.“ Siþan var hun bundinn i borgarhlide ok hleypt hestum at henne. Enn520 er hun bra i sundr augum, þa þordu eigi hestarnir at sporna521 hanꜳ. Ok er Bicke sa þat, męllti hann, at belg skyllde dragha a haufud henne. Ok sva var giorth, enn siþan let hun lif sitt.
Gudrun522 spyʀ nu liflat Svanhilldar ok męllti vid sonu sina: „Hvi site þer sva kyʀir eda melit glediord, þar sem Iormunrekr drap systur yckra ok trad undir hestꜳfotum med svivirding? Ok ecke hafvet þit likt skaplynde Gunnaʀe eda Haugna. Hefna mundu þeir sinnar523 frendkonu.“ Hamþir svarar: „Litt lofadir þu Gunnar ok Haugna, þa er þeir52450r drapu525 Sigurd, ok þu vart526 rodinn i hans blode, ok illar voru þinar brędrahefndir, er þu drapt sonu þina, og betr mettim ver allir saman drepa Iormunrek konung, ok eigi munu ver standazt fryiuord, sva hart sem ver erum eggiadir.“ Gudrun geck hlęgiande ok gaf þeim at drecka af storum kerum, ok eptir þat valde hun þeim storar bryniur ok godar ok aunnur herklędi. Þa męllti Hamþir: „Her munu ver skilia efsta sinne, ok spyria muntu tidendin, ok muntu þa erfi drecka eptir ockr ok Svanhilldi.“ Eptir þat foru þeir. Enn Gudrun geck til skemmu harme aukinn ok męllti: „Þrimr monnum var ek gipt, fyst Sigurde Famnisbana527, ok var hann svikinn, ok var þat mer inn męste harmr. Sidan var ek gefinn Atla konungi, enn sva var grimt mitt hiarta vid hann, at ek drap sonu ockra i harme. Siþan geck ek a seainn, ok hof mik at lande med barum, ok var ek nu gefinn þessum konungi. Siþan gipta ek Svanhilldi af lande i brott med miklu fe, ok er mer þat sárazt minna harma, er hun var trodinn undir hrossafotum, eptir Sigurd. Enn þat er mer grimmazt, er Gunnar var i ormgard settr, enn þat hardazt, er or Haugna var hiarta skorit, ok betr vere, at Sigurdr kęmi mer a moti ok fęre ek med honum. Her sitr nu eigi eptir sonr528 nę dottir mik at hugga. Minztu nu, Sigurdr, þess, er vid męlltum, þa er vid stigum a einn bed, at þu mundir minn vitia ok or heliu bida.“ Ok lykr þar hennar harmtaulum529.
50vÞat er nu ad segia fra sonum Gudrunar, ad hun hafdi sva buit þeirra herklędi, at þa bitu ęigi iarn, ok hun bꜳd þa ęigi skęþia grioti nę ꜹdrum storum hlutum ok kvad þeim þat at meini mundu verda, ef ęigi giordi þeir sva. Ok er þeir voru komnir a leid, finna þeir Erph brodur sinn ok spyria531, hvat hann mundi veita þeim. Hann svarar: „Slikt532 sem haund hendi, eda fotr fęti.“ Þeim þotti þat ecki vera ok drapu hann. Sidan foru þeir leidar sinnar, ok litla rid, adr Hamdir rataþi ok stak nidr hendi ok męllti: „Erpr man satt hafa sagt. Ek munda falla nu, ef ęigi styddumz ek vid haundina.“ Litlu siþar ratar Saurli ok brazst a fotin ok feck533 stadiz ok męllti: „Falla munda ek nu, ef ęigi stydda ek mik vid bada fetr.“ Kvaduzst þeir nu illa hafa giorth vid Erp brodur sinn. Foru nu, unzst þeir komu til Iormunreks konungs, ok gengu fyrir hann ok veittu honum þegar tilrędi. Hio Hamdir af honum hendr badar, enn Sꜹrli fętr bada. Þa męllti Hamdir: „Af munþi nu hofudit534, ef Erpr lifþi, brodir ockar, er vid vagum a leiþinne, ok sam vid þat of sid.“ Sem kveþit er:
30. „Af veri nu hofudit,
ef Erpr lifþi,
brodir ockar hinn baudfrekni,
er vid a bráuth vagum.“
I þvi hofþu þeir af brugdit bodi modur sinnar, er þeir hofþu grioti skatt. Nu sekia menn at þeim. Enn þeir vaurþuz vel ok dreingiliga ok urþu morgum manni at skaþa. Þa bitu ęigi iarn. Þa kom at einn madr hár535 ok elldilegr med eitt auga ok męllti: „Eigi eru þer51r visir menn, er þer kunnit ęigi þeim monnum bana at veita.“ Konungrin svarar: „Gef oss rad til, ef þu kantt.“ Hann męllti: „Þer skulud beria þa grioti i hel.“ Sva var ok giorth, ok þa flugu or aullum attum steinar at þeim, ok vard þeim þat ad alldrlaghi.
1 Hele første side i haandskriftet er meget utydelig og læsningen paa mange steder usikker. I enkelte ord, som saavidt kan skimtes, er det vanskeligt eller umuligt at afgjöre, om der har staaet e eller ę, n eller n̄, -e eller -i, t eller d. — Kapitlet har havt rød overskrift, hvoraf nu kun levning af förste bogstav er bevaret (mulig G ifølge Bugge).
2 Odins] utydeligt, men synes dog sikkert.
3 ęttsterri] sikkert.
4 męlltu] utydeligt (męltu B.).
5 frodr] synes sikkert (saaledes B., kendr Fas., som tilföier i anm. „eða: hendr, dauft“.
6 vid] hs.; um B. efter gjætning.
7 athgiorfi] de to sidste bogstaver utydelige.
8 iafnframt] meget utydeligt.
9 Þad er] neppe þat er nu (som Fas. og B. har læst).
10 a] som det synes, ikke at.
11 veidi] veid hs., som det synes.
12 Bredi] meget utydeligt.
13 „Mellem fleira og en har kanske staat ok meira. Mellem en og Sigh . . . er Rum til 2 eller 3 Bogstaver i Cd.“ (Bugge).
14 Efter storilla mulig honum (saa ogsaa B.).
15 De 9 nederste linjer (l. 13–21) paa side 1r (fra fleiʀa af) er næsten fuldstændig udslidte og ulæselige. Tydeligt og sikkert er þrell skal hafa betr veitt i linje 14 og drepr breda i begyndelsen af l. 20. Bugge har læst l. 13–21 saaledes: flei[ra] . . . . . en . . Sig . . . . . . stórilla . . . . [at einn] þræll skal hafa betr veitt . . . . . . . . drepin (?) . . . at h . . . . . . . . . . . . . . . . . sjá at fangi . . . . . . . . . . . Sigi sva[raði] . . . . . . . . . . . . . . at Sigi . . . . . . . . . . . þ[at] væri eign h[ans] . . . at vi . . . . . . . . . . . . . . hann t . . drepr Breða . . . . ef . . . . . . . . . . ein (?) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Han bemerker hertil: „einn foran þræll trode jeg at skimte i Cd.; men at er tilsat efter Gjætning. Foran at [d. v. s. förste ikke indklamrede at] trode jeg at skimte . . gh i Cd. Jeg trode i Cd. [i nederste linje] at skimte beíɴ . . . . . t . fundu . . . um . . . . . .“
Papirafskrifterne har paa egen haand udfyldt de 9 ulæselige linjer i hs. saaledes: meir en Sigi, hvat honum líkaði stórilla, ok segir, at sik undri, at einn þræll skuli sik yfirbuga í dýraveiði, hleypr því at honum ok drepr hann, dysjar síðan líkit í snjófǫnn.
16 Nu] N udrykket i marginen.
17 munu] m (hvorover skr. v) hs., hvilket ogsaa kan oplöses mun.
18 menn] mann hs.
19 Nu] N udrykket i marginen. Nyt kapitel dog ikke antydet i hs.
20 ser] ser hs., ikke sva.
21 allz] z utydeligt (allar Fas., „snarere alla“ B.).
22 eigu] hs., ikke eiga.
23 segir Odni] .s. odni har hs. sikkert, ikke sva odin.
24 Interpunktion efter bidia.
25 aurþrifrada] utydeligt, navnlig de 3 förste bogstaver.
26 drottnigar hs.
27 drottingh hs.
28 sekia] mulig sękia.
29 Nu] N udrykket i marginen.
30 drottingar hs.
31 Hrimnir] himnir hs.
32 er getid] getid hs.
33 Nu] N udrykket i marginen.
34 Mellem dottir og þau, hvor nu intet kan sees, er plads til c. 4 bogstaver (f. eks. þeirra).
35 leggrinn] leggrinn hs. (som det synes, prik over g).
36 þat] utydeligt. Det kan ikke afgjøres, om der foran barnstock (mellem dette ord og følgende kapitels overskrift) har staaet et kort ord (f. eks. tre?).
37 barnstock] bʷn stock hs. (som ogsaa kan opløses bran-; men barn er skrevet med samme forkortelsestegn s. 17v l. 2 f. n., kap. 13 slutn.).
38 Kapiteloverskrift ulæselig.
39 rada] ráða þessu Fas. B.
40 konunginum] synes skrevet konunginum i hs.
41 syndez] saa sikkert.
42 er] sikkert; det følgende ord mulig med B. at læse sea, men meget usikkert.
43 stendr] sendr hs.
44 Nu] N udrykket i marginen.
45 ukunnr] vkvn̄r hs.; høire streg paa n̄ forlænget nedover, som ofte i dette hs.; behøver ikke at være rettet fra g.
46 barn-] skrevet som 527 [se anm. 37].
47 hautt] kun det allernederste af u synligt.
48 þetta] utydeligt.
49 Siggeirr] mgl. i hs.
50 varit] utydeligt.
51 Af kapiteloverskriften skimtes først S; i 2–3 bogstavers afstand derfra sees sikkert for; det følgende ulæseligt.
52 Signyiu] Signy hs.
53 giorir] giorit hs.
54 Foran stendr er verdi (ikke verdr) overstrøget.
55 skóm] forvansket af skōm, d. e. skomm?
56 ollu] ollum hs.
57 þess] utydeligt.
58 koma hs. (a rettet fra n).
59 Resten af overskriften ulæselig.
60 „sína ok var kanske bedre borte“ Bugge.
61 Þa] Þ udrykket i marginen.
62 mꜳ engi hs.; engi má Fas. B.
63 Ek] E udrykket i marginen.
64 koma] kama hs.
65 honum] hann hs.
66 kaul] d. e. kvǫl.
67 baud] hs., bað formoder B.
68 hun] mgl. i hs.
69 at vita] ok hs. Jfr. s. 129.
70 duga] dyga hs.
71 Sigmundar] eller mulig at udfylde Sigmundi?
72 Nu] N udrykket i marginen.
73 hunangit] hunagit hs.
74 Overskrift ulæselig.
75 stockrinn] stockinn hs.
76 hvart] hs., ikke hvert.
77 þurfti] þyrfti hs.
78 þvi] hs., ikke þeim.
79 Nu] N udrykket i marginen.
80 kykt] kvykt hs. (med en liden lodret streg under linjen mellem k og y).
81 Foran þotti er munde overstrøget.
82 Nu] N udrykket i marginen.
83 er] mgl. i hs.
84 sono] saa hs.
85 kriktu] kiktu hs.
86 Synfiotli] sy- synes fremkommet ved rettelse (af n?).
87 Efter med er nockut overstrøget.
88 frendrękinn þviat synes hs. at have.
89 enn] en̄ hs., ikke vt.
90 hofdu] hs., ikke hafa.
91 i] yfir hs.
92 hvarr] så hs., ikke hverr.
93 lata] så sikkert hs., ikke lati.
94 ufridi] hs.; ofrlidi formoder B.
95 Tallet foran menn ulæseligt; mgl. i papirafskrifterne.
96 lętr] utydeligt i hs. (neppe let).
97 feʀ til] hs., ikke feʀ hann til.
98 xi] meget usikkert.
99 ok ferr] meget utydeligt; navnlig er ok usikkert.
100 saʀ miok] overveiende sandsynlig læsning. Papirafskrifterne og Fas. har lúinn, B. lúinn . . . Ifølge Fas. synes der i hs. at have staaet: la . . .
101 . . d] . . ndir B. med tvil. Mellem d og ge er rum til 3 eller 4 bogstaver.
102 Stykket mellem hvilizt þar og at drepa vii menn (8v l. 18–20), som for en stor del er ulæseligt i hs., har papirafskrifterne paa egen haand udfyldt saaledes: Þá kemr Sigmundr þar at ok mælti: Því kallaðir þú ekki? Sinfjǫtli sagði: Eigi vilda ek kveðja þik til liðs.
103 Sigmundr] sidm- hs.
104 þeir] þer hs.
105 -haumunum] a, som det synes, rettet fra o.
106 þeir] saa hs., þeir þá Fas.
107 uskopum] utydeligt, navnlig o.
108 Nu] N udrykket i marginen.
109 drottninginn] drottinn hs.
110 grimligir] hs., ikke -legir.
111 munu] mv hs. (jfr. 29) [se anm. 17].
112 Prik oppe til venstre over g i morginn.
113 haugr] hauɢ (med prik over ɢ) hs., understreget med rødt.
114 Sigmund] Sigmundr hs.
115 hvarn] hvarn hs., ikke hvern.
116 hrid her, hefir] hríð, hér hefir Fas., B.
117 sverdit] sverit hs.
118 iarnn] vist feil for torf (jfr. 1812).
119 skuler] skuler hs.
120 ganga] hs., ikke at ganga.
121 fręndr] fęndr hs.
122 storadr] d. e. stórráðr.
123 Volsunga bör snarere læses end Volsungs; jfr. 1410, 159.
124 Hundings] Hundins hs.
125 ferr] ferr hs. (neppe for, skrevet for).
126 Enn] E udrykket i marginen.
127 nęma] nęna hs.
128 ockar] saa hs. (ockr), ikke ockra.
129 at] mgl. i hs.
130 Hoddbroz] hoddboz hs.
131 reid] d. e. réð.
132 Sinfiotli] S udrykket i marginen.
133 eda] .e. hs.
134 mantu] mntu hs., muntu Fas., B.
135 vart] var hs.
136 kvazt] kvezt hs.
137 Þras-] þws- hs.
138 uhaup] a synes i hs. rettet fra o.
139 mantu] mattu hs.
140 aungan] avngn hs.; aungum Fas.
141 ma nu] manv hs.
142 feʀ] „skulde vel hede berr“ B.
143 Overskrift ulæselig.
144 hvar-] haur- (röd streg i marginen) hs.
145 skallt] sꝁ hs.
146 Lynge] Leynge hs., med röd streg under og i marginen.
147 þikiazt] þikizt hs.
148 flygia] fleygia hs., med röd streg under og i marginen.
149 hans] i hs. rettet for sinar.
150 orosta] orosta hs., orrostan Fas., B.
151 sidan] siþan sidan hs. (förste ord understreget med rødt, og röd streg i marginen).
152 hann] hs., honum Fas., B.
153 Overskriften for en stor del ulæselig: . . . . . . ok eylima . . . . gs („i Begyndelsen trode jeg at skimte fall Si . .“ B.).
154 I] mangler nu i hs.; men ude i randen synes at være svage spor af rödt blæk, rimelig levning af et I af væsentlig samme form som I side 49r överst og ligesom dette I anbragt uden indrykning af teksten ved kapitlets begyndelse.
155 Lyngvi] hs., med röd streg under og i marginen.
156 þurfa] þyfa hs.
157 orostuna] orostuna hs.
158 eigi] mgl. i hs.
159 Efter fyrnast har hs. medan verolldinn stendr, hvilket ogsaa Fas. og B. stryger.
160 unzt] hs., ikke unz.
161 sva] sa hs., ikke sia (sjá Fas.); jfr. l. 29 (ok sva, hverir).
162 kongs] saa hs.; ellers i hs. skrevet forkortet konungr o. s. v.
163 þeir] þer hs.
164 þar] hs., ikke þat.
165 svor] sv’. hs., ikke svr.
166 gersemar] hs. har gest mr, som synes rettet til gersemar derved, at r er skrevet til over linjen og t er forandret til e (?).
167 voru] i hs. först skrevet er, som er underprikket, og derpaa vo.
168 steiornn] d. e. stjórn.
169 latid] lat hs.
170 Þat] þat hs.; þá, at formoder B.
171 haussu] d. e. hvǫssu.
172 forn̄- hs., ikke fornum.
173 Sigurdr] S udrykket i marginen.
174 konungi] konungr hs.
175 sinni] hs., ikke sinn.
176 þer] þeir hs.
177 meri hs.
178 nausyn] nausvn hs. (d. e. nauðsyn).
179 erum] mgl. i hs.; mulig er en̄ i hs. en forvanskning af erum.
180 Der synes ikke at have været nogen kapiteloverskrift; nyt kapitel dog angivet ved röd initial.
181 upphaf] upp hs.
182 „Kanske rettere: gulli, ok af hverjum“ B.
183 at] utydeligt.
184 þyʀe] hs., hvorpaa fölger en liden lodret streg; denne er i Fas. læst sammen med e som u.
185 dvergr] deyrgr (röd streg under og i marginen).
186 Andvarri] skrevet andvrri hs.
187 sǫgdum] B. formoder lǫgdum.
188 hylde] hvlde hs.
189 Hvat] H udrykket i marginen.
190 lindar] lionar hs., linar R.
191 Oþinn] hs., feil for Oinn, oiɴ R.
192 eptir] R., mgl. i hs.
193 Fas. og B. lader nyt kapitel begynde med Reginu giorir nu.
194 þitt] hs. (mulig forvanskning af þunt); ilt formoder B.
195 giorir] giorit hs.
196 sverd] sverdit hs., hvilket synes at være rettet fra sveit.
197 Hon] saa hs.; ellers, hvor ikke forkortet skrivemaade er brugt, skrevet hun.
198 framgiarn] fwm gwiarn hs. (röd streg under sidste ord).
199 eggiunum] egginum hs.
200 Sigurd] Sigurdr hs., understreget med rödt.
201 ullar-] aullar hs. (understreget).
202 Utydelig kapiteloverskrift: Sigurdr vard(?) vis(?) [au]rlaugha sn̄(?).
203 Gʀipir] Gʀifir hs.
204 Gripiss] gripiss hs.
205 Gripir] gripir hs.
206 þeirre] þerre hs.
207 Hɴikar hs., med H udrykket i marginen.
208 vęghit] vęghat hs., vegit R. og haandskrifter af Nornagests þáttr.
209 eda] .e. hs.
210 Ok Sigurdr var framarla i fylkingu. Þa koma] Ok er . . ., þá koma formoder Fas. og B.
211 koma] kama hs. (med kröl under förste a); derefter en bogstav med accent over (á?) udraderet.
212 Sigurd] Sigurdr hs.
213 þinna] sinna hs.
214 hvartvętna] hs.; hvat- formoder B.
215 Enn] E udrykket i marginen.
216 sagt] hs., med röd streg under s.
217 Efter varþ er sva overströget.
218 graufinne] grafinne hs.
219 eingan] eingum hs.
220 bandingi] badingi hs., med röd streg under.
221 er] mgl. i hs.
222 frendum. Enn] frændum? en Fas.
223 enns] enn hs.
224 maugu] maugr hs.
225 ok] mgl. i hs.
226 Surtr] surt hs.
227 nand] nad hs.
228 skiotazt] skioazt hs.
229 Rida] R udrykket i marginen.
230 ỏrit] hs. (ỏ, som det synes, rettet fra g); gert Fas., B.; „œrit (eller mulig yfrit]“ Wimmer, Oldnord. læsebog6 s. 136.
231 mista] mista hs.
232 Nu] N udrykket i marginen.
233 atta] af etja.
234 eigi] mgl. i hs.
235 ed] d. e. er.
236 þu] mgl. i hs.
237 haust] d. e. hvast.
238 Sigurdr] feil for Reginn? jfr. Fáfnismál.
239 hann bra] hann brann ok brá formoder B. efter prosastykket i Fáfn.
240 ormsins] i overskriften sees nu kun spor af orm . . .
241 Fas. og B. begynder ikke nyt kapitel her.
242 sitr] sitr þv hs.; þv bör vistnok udelades med B., da der fortsættes med hann; jfr. Fáfn. 321.
243 þridia] þride hs., med röd streg under e.
244 riþe] e rettet fra n.
245 famnnes hs., understreget med rödt.
246 þurft] þyrft hs.
247 einn] enn hs.; jfr. einvaldi Fáfn. 386.
248 honum] hs., understreget med rödt.
249 hann] R., mgl. i hs.
250 hellzte] hellte hs., med rød streg under.
251 vęr] synes hs. snarest at have, men meget kludret; dog krøllen under 2det bogstav tydelig.
252 tveiʀ] tueʀ hs., med prik (neppe bogstaven i) over e.
253 kynne] kvnne hs., kynni R.
254 vill ek] Fas., B.; mgl. i hs.
255 lutum] saa hs.; „kanské listum“ B.
256 gefi godinn ockr] i hs. först skrevet gefin̄ ockr, men n̄ er overströget, og over linjen mellem de to ord er tilföiet godin̄.
257 Bior] B fyldt med rödt, ligesom förste bogstav i de fölgende tre strofer.
258 lioda] liona hs., hann lioþa R.
259 rista] R., rist hs.
260 avett rvnum hs., svmar a vetrimom R.
261 a valbystum hs., svmar a valbꜹstom R.
262 unnir] vndir hs., vnnir R.
263 villt, att mange] att mage hs., vilt at magni R.
264 giallde] giallda hs., gialdi R.
265 þiodir] menn hs., þioþir R.
266 Aul-] A udrykket i marginen, ligesom B i begyndelsen af str. 12.
267 villt, at annarz kvonn vęli þik eigi i trygd] villt a annaz kvonn (neppe kvenn) vęli þik eigi trygd hs., vill annars qvęn vęlit þic itrygd R.
268 þer] þat hs.
269 Full] avl hs., med liden a og uden punktum foran; fvll R. med liden f.
270 fáre] accentens nederdel staar over r.
271 A] liden a i hs.; her, ligesom ved begyndelsen af de to fölgende strofer, uden punktum foran.
272 a eyra Arvakurs ok a] mgl. i hs.; a eyra árvacrs oc a R.
273 Raugnis] saa hs., feil for Hrungnis; rꜹngnis R. med a underprikket.
274 A] liden a i hs.
275 hrame] ʀame hs. med h oppe i linjen foran ʀ.
276 nefi] R., nefiu hs.
277 a] R., mgl. i hs.
278 A] liden a i hs.
279 i guma hollde] Denne overflödige linje er egentlig variant til str. 172, hvor R. har a gvmna heillom.
280 Gaupnis] saa hs., feil for Gungnis, som R. har.
281 Allar] med liden a og punktum foran.
282 hręrdar] hrędar hs., hverfðar R.
283 vaunum] vanum hs., vꜹnom R.
284 sumar] svmir hs., svmar R.
285 Þat] med liden þ i hs. og med punktum foran.
286 aulrunar] alrunar hs., ꜹlr- R.
287 męʀar] męʀar ok hs., mętar R.
288 ok uspilltar] of villtar hs., oc ospilltar R.
289 heillum] andet l underprikket i hs., heillom R.
290 Niottu] med N i hs., med n R.
291 riufaz] R., riufa hs.
292 skalltu] skrevet to gange.
293 saugn] savngh hs., sꜹgn R.
294 fleyia] d. e. flœja; flǫia R.
295 med] mgl. i hs., meþ R.
296 se] hs., med svag röd prik under.
297 ętla] ętlar i hs. kan neppe beholdes, skjönt det i det fölgende heder: dręp hann . . . honum; ætlaðr Bj., B., ætlar Fas. „Eller er det rette: ætlat?“ B.
298 maurghum] murghvm hs.
299 tru] mgl. i hs., tilföiet Fas. (og B.) efter Sigrdr. 352.
300 Nu] i hs. er N gjentaget efter initialen.
301 ridr] rid hs.
302 var marghfalldr] efter var har hs. sva, som er overströget.
303 veg] prik over g i hs.
304 Vęringiar] Þiðr. s., vęringar hs.
305 aullum] allvm hs.
306 fagurt] fagr hs., understreget med rödt.
307 -locka] efter a to lodrette streger oppe i linjen.
308 hesti] hest hs., hesti Þiðr. s.
309 er] mgl. i hs.
310 hanyrde] hanvrde hs.
311 at] a hs.
312 fasęna] d. e. fáséna.
313 hringha] hingha hs., med röd streg under.
314 spyrst] spyrt hs., med röd streg under.
315 ogurliga] vgurliga hs.
316 haukr] hauk hs., understreget med rödt.
317 faum] fam hs.
318 hugsa] i hs. med prik over s.
319 hversu kom] hversu lǫngu kom formoder B.
320 gafne] gafne hs., d. e. gamne.
321 Foran standa staar i hs. en lodret streg og en lignende streg i marginen, men disse streger er vistnok skrevne med en anden slags blæk end teksten.
322 hvauss] hvass hs.
323 eins konungs dottir] „synes forvansket. eins úríks konungs dóttir? eller né eins k. d.?“ B.
324 svaurdu] svardu hs.
325 Gutthormr] saa hs.
326 hun] hann hs.
327 mer. Rad] mer rad synes hs. at have (dog navnlig mer og r utydeligt); mér (of) Fas., mér; ráð B.
328 vaugnum] vagnum hs., understreget med rödt.
329 segir hun] Fas., B.; mgl. i hs.
330 skrifadr] skrifadar hs. (röd streg under).
331 undir] undr hs.
332 Hamundar] mgl. i hs.; indsat med Bugge efter Sv. Grundtvig, Danmarks gamle Folkeviser I s. 259 anm. 1. Papirafskriften Gl. kgl. saml. 1006 fol. tilföier i randen Hermundar.
333 Sigmund] prik over g.
334 ęstan] d. e. œztan.
335 Fas. og B. begynder ikke nyt kapitel her.
336 dreymde] drymde hs.
337 fara] fr hs.
338 hǫll] hs. (o med kröl over og under).
339 Vel] V udrykket i marginen.
340 oppt] opp hs.
341 a] hs., at Fas., á B.
342 sinar] rettet fra þinar.
343 vittrare] vittrae hs.
344 qvaz] qz hs.
345 lęgdizt] i hs. skrevet med a med kröl under.
346 Elldr] E udrykket i marginen.
347 nam] man hs.
348 reidi] reid hs.
349 segir hun] Fas., B.; mgl. i hs.
350 saur] d. e. svǫr.
351 ridr] rid hs.
352 dottur] dottir hs.
353 I overskriften synes efter bh (med streg over) at staa tegnet for ok (ikke G); Gudrunar nu helt udvisket.
354 Rinar] ʀinar hs. sikkert, som det synes (ligesaa papirafskrifterne); saman Fas., B. („Ordet sér i Cd. ud som Samr; förste Bogstav er ikke tydelig; Bogstaven over m ligner mér r end n“ B.).
355 þegder] af þeg, hvormed side 32v slutter, sees kun förste bogstav tydelig; der tydeligt paa næste side.
356 hellzt] hellt hs.
357 þer] þeir hs.
358 er þu] erþv hs.
359 ert] er hs.
360 Una] Vna hs., V halvveis udrykket i marginen.
361 dyliumzt] dylizt hs.
362 ek] et ek hs.
363 synir Giuka konungs] Giuke konungr hs., hvilket ifölge Bugge, som henviser til Sigurðarkviða III 353, ikke kan være rigtigt. Med den i teksten foretagne ændring jfr. s. 7527. Gjúkungar formoder B.
364 hlyda] mgl. i hs.; saaledes udfyldt Fas., B.
365 huglausare] havg- hs.
366 unde] ynde hs.
367 Gack] G udrykket i marginen.
368 svaurinn] svarinn hs.
369 kom heim] hs., ikke: kom.
370 þinne] hs., Fas.; þín formoder B.; jfr. dog det analoge udtryk hvi gegndi hennar meine s. 7727.
371 sia] sw hs. (hvilket oftest skal oplöses sva); sá Fas., sjá B.
372 Ecke] E udrykket i marginen.
373 sa] hs., sé formoder B.
374 giordi] mgl. i hs.; her tilföiet overensstemmende med udtrykket s. 8920.
375 standa] stada hs.
376 þat] þat „staar i Cd. meget nær ind paa er og skulde kanské stryges“ B.
377 ǫk] synes rettet fra ak.
378 hnipnade] hnipade hs. (jfr. Bugge, Fornkvæði s. 337 a og udg. af Vǫls. saga).
379 hvi] hs. synes at have hvr med accenttegn over r; her er da vistnok hvr rettet til hvi ved over r at tilföie den skraastreg, som bogstaven i almindelig har i hs.
380 meine] hs., Fas.; mein formoder B.; jfr. dog s. 759 [se anm. 370].
381 Eptir] e gjentaget efter initialen.
382 settiz] settz hs., sezt B.
383 eigi] mgl. i hs.
384 Ecki] E udrykket i marginen.
385 sęrinn] sarinn hs.
386 Eggium] E udrykket i marginen.
387 ok vinna] at vinna formoder B.
388 vitnis hręskifdv hs.
389 Efter mvngate staar tilföielsestegnet, men intet skrevet til over linjen eller i marginen.
390 at] a hs.
391 þessa hs., som det synes, sikkert.
392 eptir] e (eller ę?), som det synes, rettet fra vm.
393 Sigurdi] i hs. skrevet S med forkortelsestegn efter; med oplösningen Sigurdi jfr. s. 904 [dette er kanskje en slags feil, for det er ingen omtale av Sigurd på den nevnte side].
394 haufudit] haufut hs., höfuð Fas., höfuðit B.
395 hendurrnar hs.
396 veinade] I hs. först skrevet hrei-, men r og den del af bistaven paa h, som gaar nedenfor linjen, er senere næsten helt udslettet. Efter trækkene synes ordet snarest at burde opfattes som rettelse fra hreinade til veinade, hvor da skriveren havde glemt at udslette överste del af hovedstaven paa h. Fas. og B. formoder kveinaði.
397 slikan] ser likara hs.; slíkan har B. formodet under henvisning til Sig. III 27; sér ríkara Fas.
398 konungrinn] hs., ikke konungr.
399 hiarta-] hrta hs.
400 engi] over g synes et overflödigt i at være udslettet (jfr. s. 835 [se anm. 411]).
401 Nu] N udrykket i marginen.
402 er] mgl. i hs. Neppe: . . ed illa verk. Ver fam alldri bót. Fas. læser her: verk, er vér fám aldri bœtt, medens B. formoder: verk fám vér aldri bœtt. Hs. synes dog sikkert at have bót, ikke bét.
403 muno] mvo synes hs. at have; saaledes sikkert l. 8 [d. e. det flgd. „muno“].
404 ydur] þeirra hs., yðar Fas., yður B.
405 ok sina] „ok svá?“ B.
406 Fas. og B. lader her nyt kapitel begynde, hvilket dog ikke er antydet i hs.
407 ed] d. e. er.
408 mic] hs. har snarere mit end mic.
409 atta kallda sęng, enn þu ridr] hs., ętta—ridir ændrer B. efter Brot 164–5.
410 reynde] reyde hs.
411 eiga] hs., med et overflödigt i over e (jfr. s. 8123 [se anm. 400]).
412 hverium] hverum hs.
413 Man] mgl. i hs., verðr Fas., B.
414 Aatle] ꜳtle hs.
415 man] mn hs., mun Fas., B.
416 Jonakurs] -akurrs hs.
417 heitum] d. e. hétum; jfr. heitud s. 7224.
418 hiona nafni] hiona hs.; nafni bör vistnok med B. tilföies efter Sig. III 687–8.
419 undinn] vndinn hs., men v er kludret og usikkert (mulig rettet fra o eller d). B. læser þýtr undin (derimod Fas. þýtr öndin), som han jevnförer med Sig. III 716 vndir svella; men til dette sidste synes at svare sarit opnazt i Vǫls. Er derfor þytr vndinn forvanskning af þverr omun? jfr. Sig. III 715 omvn þverr, hvorefter fölger vndir svella.
420 opnazt] optazt hs., med röd streg under.
421 -haurf] d. e. -hvarf; jfr. s. 864.
422 þvilikr] þilikir hs., som det synes.
423 unz] hs., ikke vns.
424 Siþan] S udrykket i marginen.
425 a brott] hs., neppe brott alene; foran a er grane overströget og gudrun med henvisningstegn skrevet i randen; men stregen gjennem grane synes ikke ogsaa at gaa gjennem a.
426 Gudrun] grane hs.
427 hun] hann hs.
428 Þoru Hakunardottur] þora hakvnar dottir hs.; jfr. Guðr. II 141–3.
429 hun] tilföiet efter B.’s formodning; jfr. Guðr. II 145.
430 munu] mv hs.
431 Þeir] Þ udrykket i marginen.
432 hundrut] hundt hs.
433 Langbarþar] langbr. þr hs.
434 Stuttar] S udrykket i marginen.
435 steypta] R., stepta hs., med röd streg under.
436 Grimhilldr] Gunnar hs.; jfr. Guðr. II 211.
437 hverskyns] hvers kvns hs.
438 -fiskr] fiscr R., fisk hs.
439 langr] lagr hs., langr R.
440 itrar blotna hs., iþrar blotnar R.
441 hynskra meyia, þeirra] „maaské … hýnskar meyjar, þær“ B.; jfr. Guðr. II 26.
442 Gudrun] G udrykket i marginen.
443 af] mgl. i hs.
444 þina] sina hs., Fas.; þina formoder B. under henvisning til Guðr. II 31.
445 Grimhilldr] kunde, da navnet er forkortet skrevet i hs., ogsaa oplöses Grimhilldi.
446 vid um sonu sina] vid sonu sina hs., hvilket Fas. og B. udelader. Dette kan dog beholdes (jfr. Guðr. II 32), naar vid ændres til um, eller naar, som F. Jónsson foreslaar, um tilföies efter vid.
447 vii] fiora hs. [også i de to flgd. tilfellene]; rettet med B. efter Guðr. II 35, hvor sjau danner stavrim med svalt.
448 runnaʀ] rvn̄aʀ hs., neppe rv́naʀ (jfr. s. 922).
449 dreymdi] dreydi hs.
450 reid] d. e. réð.
451 þeirri] þeʀi (med prik over ʀ) hs.
452 skedia] neppe skędia.
453 þotti] þottv hs.
454 hiortum] hitum hs.
455 sendir] hs., sendi formoder B. efter Atlakv. 31.
456 ulfshug] med prik over g.
457 Glaumvor] glavnvor hs., eller mulig glꜹmvor.
458 vauknuþu] vaknvþv hs.
459 vera] vra hs., vera Fas., B.; jfr. Atlam. 268.
460 segir hun] mgl. i hs.
461 Aurnn] A udrykket i marginen.
462 Glaumvor] i hs. snarest skrevet glamv’.
463 ok þik] hs., o mulig rettet fra v; B. formoder ok [vildu] þik (jfr. Atlam. 284 vildi þik kjósa og kap. 42 s. 49r l. 11 [d. e.: „ok vill hann kiosa hana“]).
464 Ma vera] i ét ord i hs.
465 sva] formoder B., sa hs. (jfr. s. 2919 [se anm. 161]).
466 hafit] i hs. skrevet haf med t over f; ordet er overströget og derefter over linjen sat to lodrette streger for at angive, at noget skulde indföies; men intet er skrevet til i randen. B. gjætter paa: farit vel ok med godum tima (som linje 16 [se i det flgd.]).
467 Snęvaʀ] gnęvaʀ hs., med B. rettet efter Dráp Niflunga og Atlam. 309.
468 Glaumvor] saa hs.
469 ek] over e og adskilt derfra ved en liden skraastreg er skrevet i.
470 eirrde] i hs., som det synes, eirde med prik over r.
471 forlaughum] favrlvghvm hs.
472 -brak] i hs. först skrevet brack, med c underprikket.
473 mun hs. (ligesom linje 12 [d. e. i „ok þat mun þer illa gefazt“]).
474 þer] þer hs., rettet fra þeir.
475 ok sigr] hs. har i overskriften ok s’, hvilket synes snarest at burde læses ok sigr.
476 segir hann] mgl. i hs.
477 segir Atli] mgl. i hs.
478 eru] d. e. erut; jfr. Atlam. 433.
479 vaullr] kludret i hs., kanske snarest at opfatte som vꜹrllr.
480 hofdum] hofum hs., ændret med B., som jevnförer Atlam. 54.
481 ellifu] sex hs., med B. ændret efter Atlam. 547, hvor ellifu er sikret ved stavrimet.
482 marghr] margh hs.
483 hreysti] hreiyst hs., men raderet.
484 einn] enn hs.
485 hleypr] hleypir hs.
486 Af blad 46 er ydre hjörne nedentil bortrevet, saaledes at paa side 46 r slutningen af de 5 nederste linjer og paa s. 46 v begyndelsen af de 5 nederste linjer mangler. I l. 19 (s. 46 r l. 17) mangler sidste s og halvdelen af n i oddsins. I de fölgende linjer (s. 46 r l. 18–21, samt s. 46 v l. 17–21) mangler de i teksten indklamrede ord eller bogstaver, hvilke er tilföiede i overensstemmelse med Bugges udfyldninger.
487 heyra] „maaské . . . þá heyra; jvfr. Atlam. 64: heyra a þá scręcton“ (Bugge).
488 þiggia] jfr. Atlam. 6310: fior þęgi.
489 fyrr] fⸯr hs.
490 skaru] hs., ikke skorv (a rettet fra o).
491 kaul] d. e. kvǫl.
492 minnum] minum hs.
493 Hann—Haugna mgl. i hs., tilföiet med B.; jfr. Atlakv. 25.
494 bandingiann] förste i og halvdelen af andet n mgl. nu, da begyndelsen af linjen (s. 46 v l. 17) er afrevet. Ogsaa begyndelsen af de 4 fölgende linjer i hs. er bortrevet; jfr. bemerkningerne til 9919 [d. e. anm. 486].
495 ok segir] mellem Atla og gange har været rum omtrent til 2 bogstaver; mulig ok segir (saa B.) eller hun segir.
496 Gunnar] „jvfr. Atlakv. 30: sem þv viþ Gvnnar attir eiþa opt vm svarþa. Eller bb. (d. e. brœðr) mína?“ (Bugge).
497 vidtal] vi tal hs., som neppe bör udfyldes vidrtal, da i l. 25 vidreignar er skrevet vir|eignr.
498 matte] 1ste person.
499 giorir] gior hs.
500 svorfan] saaledes har hs., som det synes, sikkert; sveipan Fas., svorpan B.; jfr. Atlam. 764 svorfon.
501 Nu] N udrykket i marginen og med rödt blæk, dog betydelig mindre end initialerne ved kapitlernes begyndelse.
502 banna] bana hs.
503 ok glada] hs.; „ok eigi glaða? jvfr. Atlam. Str. 80, L. 5: glaþa mvn þic minnzt“ (Bugge).
504 mina] mulig prik over n, altsaa minna.
505 hafdir] formoder B. efter Atlam. 82; badir hs., Fas.
506 hiortu] hirtu hs.
507 yrde] yde hs.
508 þurfa] þyrfa hs.
509 sęmiligra] foran dette ord er xx overströget i hs.
510 stiriolld] stioriolld hs., dog förste o kludret, og mulig er ordet rettet til stiriolld.
511 agętiz] umiddelbart efter z er skrevet ɢ (d. e. Gudrun?), som af skriveren er overströget.
512 einn] Fas., B., enn hs.
513 bana] sidste bogstav nu, som det synes, bortskaaren.
514 Famnis-] fānis hs.
515 hellzt] hellt hs.
516 þikir] hs., ikke ok þikir, som Fas. og B. har.
517 valt] Fas., B., vatt hs.
518 lat] Fas., B., mgl. i hs.
519 hniginn] hs., Fas.; hnugginn formoder B.
520 Enn] E udrykket i marginen.
521 sporna] spora hs.
522 Gudrun] G med rödt blæk inde i linjen (efter overskriften).
523 sinnar] sinna hs.
524 þeir] derpaa er som förste ord paa s. 50r skrevet þęr, hvilket udgiverne udelader.
525 drapu] drapvt hs.
526 vart] var hs.
527 Famnis-] skrevet som 10522 [se anm. 514].
528 sonr] rettere snǫr Guðrúnarhvǫt 18.
529 -taulum] tavlvr hs.
530 I overskriften har hs. sonun og cap’.
531 spyria] spuria hs.
532 slikt] slik hs.
533 feck] fc hs.
534 hofudit] her og l. 20 [se første linje i verset 30] skrevet hofdit.
535 hár] tilföiet med B. efter 626.
Источник: Magnus Olsen (ed.), Vǫlsunga saga ok Ragnars saga loðbrókar (Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur 36). Kbh. 1906–1908. S. 1–110.
OCR: Speculatorius