Jóhann Sigurjónsson. Fjalla-Eyvindur — Исландская драматургия — Тексты

leikrit í fjörum þáttum

eftir Jóhann Sigurjónsson

Reykjavík

Prentsmiðjan Gutenberg 1912

I. þáttur

(Endilöng baðstofa. Rúm undir báðum súðum — marglitar prjóna-ábreiður á rúmunum. Uppgangan er til hægri handar. Beint á móti uppgöngunni er skjágluggi. Löng strá sjást fyrir utan gluggann. Herbergi Höllu er inn af — dyrnar standa í hálfa gátt. Á þilinu, sem skilur herbergið frá baðstofunni, er borðplata á hjörum. Lýsislampi í öðrum dyrastólpanum. Biti yfir þvera baðstofuna. Dragkista undir glugganum — útskornir stokkar undir rúmunum. Baðstofan er forn, timbrið dökknað af elli og reyk. — Þetta er að kvöldlagi, snemma sumars. Guðfinna og Oddný sitja andspænis á rúmum sínum. Guðfinna bætir skó. Oddný stoppar sokka. Smalinn stendur á miðju gólfi. Hann heldur á pílu með rauðum hanafjöðrum. — Búningarnir eru frá miðri átjándu öld).

Smalinn (kastar pílunni): Ho-ho, þarna var jeg rjett að segja búinn að hitta hann.

Smalinn: Sjerðu ekki dordingulinn, sem hangir niður úr bitanum? Jeg ætla að skjóta sundur þráðinn hans.

Guðfinna: Láttu dýrið vera í friði. Það hefur ekki gjört þjer neitt ilt.

Smalinn (hlær): Heldurðu að hann fótbrotnaði, þó að hann dytti á gólfið?

Guðfinna: Jeg vil ekki hafa að þú sjert að því. Það er óhappaverk að slíta dordingulsþráð og köngulóarvef. Þú verður að þangað til þú skýtur pílunni í gegnum skjáinn.

Smalinn: Kári hefur sagt mjer frá manni, sem skaut bogastreng í sundur úr löngum fjarska. (Skýtur pílunni í bitann).

Guðfinna: Ef þú ekki hættir, þá skaltu fá að ganga með götótta skóna.

Smalinn (losar píluna): Viltu heldur að jeg reyni að hitta lokkinn í eyranu á þjer? (Miðar).

Guðfinna: Þú ert ekki með öllum mjalla. Ætlarðu að skjóta úr mjer augun?

Smalinn: Eitthvað verð jeg að gjöra mjer til skemtunar. (Snýr sjer að Oddnýju). Fljetturnar þinar get jeg hitt, þó þær sjeu ekki stórar.

Smalinn: Verði jeg óheppinn, þá getur þú ekki horft á Kára nema með öðru auganu.

Smalinn (gengur að bitanum. Veifar hendinni undir dordinglinum). Upp, upp dordingull, ef þú veist á gott — niður ef þú veist á ilt. Upp, upp dordingull, ef þú veist á gott — niður ef þú veist á ilt.

Guðfinna: Þú ert orðinn illilega skófrekur. Þú slítur meiri skóm en fullorðinn karlmaður. Ekki vænti jeg þú gerir þjer leik að því að ganga á eggjagrjótinu.

Smalinn: Rollurnar voru óþægar í dag. Jeg var nærri því búinn að missa heilan hóp.

Guðfinna: Voru þær óþekkar við þig, skinnið. — Grípur þig aldrei hræðsla í hjásetunni?

Smalinn: Stundum dettur mjer í hug, hvað jeg ætti að taka til bragðs, ef mannýgt naut kæmi ofan frá fjöllunum.

Guðfinna: Ó, nefndu ekki bannsett nautin. Þau eru verstu meinvætti jarðarinnar, að undanskildu skoffíninu.

Guðfinna: Veistu það ekki, drengur? Það drepur menn með augnaráðinu og er óvinnandi nema það sje skotið með silfurhnappi — margvígðum.

Guðfinna: Nei. Það getur verið í hænsnakofanum einn góðan veðurdag. Ef hani verður æfa-gamall, þá verpir hann einu eggi, og unginn úr því verður skoffín.

Guðfinna: Já, margt er að varast, barnið gott. Ertu ekki hræddur við útilegumennina? Það eru ófrýnilegir karlar. Þeir eru í úlpum og ganga með broddstaf um hásumarið. Þú hefur ekki orðið var við þá?

Smalinn: Nei. En mjer varð ekki um sel í gær. Það kom maður upp á hálsinn með stóran poka undir handlegnum. Jeg þekti hann ekki tilsýndar. Það var Arnes.

Guðfinna: Legðu ekki lag þitt við hann. (Rjettir honum skóna). Nú endast þeir þó altjend þangað til á morgun.

Smalinn: Jeg er á förum. Jeg var að bíða eftir skónum mínum. (Snýr sjer að Oddnýju). Þegar jeg er orðinn ríkur, skal jeg gefa þjer kýrhala til þess að binda við fljetturnar.

Oddný: Hann er altaf að stagast á Kára, eins og hann komi mjer nokkuð við.

Halla (brosir): Ekki kvartar þú undan því, að vera þjónustan hans. (Fer).

Oddný (þegir andartak, horfir á eftir Höllu, dregur niður í sjer): Væri jeg ekkja og jarðeigandi, þá yrðu piltarnir stimamjúkir við mig líka, þó jeg hefði verið fátæk og foreldralaus vinnukona áður en jeg giftist, eins og sumir aðrir hafa verið.

Guðfinna: Það þekkir enginn með vissu. Sumir segja, að faðir hennar hafi verið prestur.

Oddný: Eða flækingur. Jeg hef jafnvel heyrt því fleygt, að foreldrar hennar hafi verið systkini.

Oddný: Jeg er ekki eins heimsk og þú heldur. Þegar Halla heldur að enginn taki eftir sjer, ætlar hún að gleypa Kára með augunum. Og ráðsmaður er hann orðinn. Fleirum en mjer þykir það kynlegt. Í kirkjuferðinni á sunnudaginn var, var jeg spurð, hvort það væri að draga saman með ekkjunni og nýja ráðsmanninum.

Oddný: Jeg sagði það gæti vel verið, að Halla vildi koma sjer í mjúkinn við Kára (hlær kuldalega), en það væri óvíst, að hann gini yfir flugunni, þó að vængirnir væru gyltir.

Guðfinna: Ekki vantar þig góðgirnina. Þú hefur haft gagn af guðsorðinu, sem farið var með í kirkjunni! — En jeg get vorkent þjer, auminginn. Þú gengur með grasið í skónum á eftir manni, sem vill hvorki heyra þig nje sjá. En samt sem áður ættir þú ekki að fara með tilhæfulausan þvætting. Höllu er ekki mikið gefið um karlmennina. Það fór vel á með henni og manninum hennar sáluga — friður sje með honum! — en aldrei var sjerlega heitt á milli þeirra. Fjarri því.

Oddný: Hvað er að marka það. Það var eldri maður og hann átti gott bú.

Guðfinna: Hann var heiðarlegur maður í allan mata, og Halla var honum góð kona, kelli mín.

Oddný: Hver efast um það. (Þegir). Jeg veit heldur ekki hvernig Kári er orðinn upp á síðkastið. Hann hreytti í mig ónotum í gær, þegar jeg spurði hann í mesta sakleysi, hvort hann þekti nokkurt meðal við freknum. Halla er þó ekki orðin svo heilög, að það megi ekki minnast á það, að hún er freknótt.

Magnús (leggur frá sjer húfuna): Biddu Sigríði að koma inn og taka í mig (sest). Alt af er gott að tylla sjer.

Kári: Út af hverju er hún nú í illu skapi? Hún er ekki eins glaðlynd eins og þú. Jeg vildi óska að jeg hefði þekt þig á þínum smábandsárum. Þú hefur getað gripið til hrífunnar þegar á lá.

Guðfinna (rjettir úr sjer): Á harðvelli þóttust tveir karlmenn ekki ofsælir af því, að slá á undan mjer.

Guðfinna: Aldrei kveinkaði jeg mjer við þvi að vökna í fæturna. En ánægjulegasta vinnan þótti mjer að vera í dreifunum. Þegar jeg var á Núpum, tuttugu ára gömul stúlka, vildi Tryggvi bóndi ekki binda með neinni annari vinnukonunni en mjer. Sá kunni nú að taka hendinni til gagns. Stórt hundraðið batt hann á dag, leikandi. Og það voru engar smávölur, — glerharðir dólpungar, og þó drógust þeir með jörðinni.

Magnús (leggur fæturna fram á pallinn): Leystu at mjer skóna mina, blessuð Sigga mín. Jeg er svo dauðlúinn, að jeg get ekki hreyft mig.

Sigríður: Ætli það sje ekki letin, sem kvelur þig, eins og vant er (krýpur). Komdu með bífurnar á þjer. Hvernig í ósköpunum hefurðu farið að því, að verða svona blautur í þessu veðri? Það má vinda úr sokkunum þínum.

Magnús: Við fórum beint af augum, til þess að stytta okkur leið. Og þegar jeg stökk yfir stóra lækinn, skrapp jeg af bakkanum.

Kári: Allir hafa eitthvað til síns ágætis. Þú ættir að sjá steinana, sem Magnús lyftir.

Magnús: Ólogið er það, að jeg er meðalmaður að burðum. En gaman hefði jeg af að sjá þann mann, sem snaraði þjer í glímu. Þó jeg hafi allan hugann á því að verjast, er jeg kominn í háaloft áður en jeg veit af.

Magnús: Já, jeg hef heyrt að hann hafi verið glímumaður á sinni tíð. En seinustu árin kvað hann vera steinhættur. Og vel treysti jeg Kára á móts við hann. Það er ekki alt komið undir kröftunum. Ljáðu mjer sokkana (þurkar fæturna).

Oddný: Jeg veit ekki hvort Kári þyrði að glíma við hreppstjórann, ef til kæmi.

Magnús: Við töluðum um glímur. Kári sagði, að ef hann ætti að fá Oddnýju í sigurlaun, þyrði hann ekki að glíma við Björn mág þinn.

Magnús: Eigum við að veðja, Oddný? Jeg segi, að Kári yrði yfirsterkari.

Halla: Jeg var að líta eftir kúnum. Þær ætla sjer að liggja úti í nótt. Hefur þú hugmynd um, hvar þær muni halda sig? (Hundgá heyrist). Hver skyldi nú vera á ferðinni?

Kári: Annaðhvort hafa þær rásað upp í Grænahvamm, eða þær hafa runnið niður með á.

Halla: Jeg sendi smalann niður með ánni. Nennir þú, Magnús, að gá upp í hvamminn?

Halla: Jeg skal muna þjer það, þegar jeg skamta kvöldmatinn. (Magnús stendur upp). Þjer liggur ekki á að fara fyr en smalinn er kominn.

(Kári og Magnús setjast. Kári dregur stokk undan rúminu og fer að tálga tinda).

Arnes (kemur í uppgönguna. Hann heldur í hornið á stórum, úttroðnum poka): Sælt veri fólkið. Jeg vildi ekki ómaka neinn til dyranna. Jeg þarf að sýna þjer hvað jeg hef meðferðis (lyftir pokanum upp á pallina). Nú er Arnes loðinn um lófana. Það er gullsandur í pokanum.

Arnes: Þið vitið ekki hvað fjöllin eiga í fórum sínum. Jeg hef heyrt sögu um mann, sem viltist í Surtshelli. Hann gekk marga daga niðri í jörðinni. — Þegar hann kom upp, var gullsandur í skónum hans.

Halla: Hvað heldurðu þú gerðir, ef þú segðir satt og pokinn þinn væri fullur af gulli?

Arnes: Þá skyldi Arnes gera sjer margt til ágætis. Þú fengir að taka handfylli þína, eins mörgum sinnum og þú hefur ljeð mjer húsaskjól. Og eina handfylli gæfi jeg Arngrími holdsveika. Hann kenni jeg í brjósti um. Jeg þekki ekki aðra, sem jeg hefði gaman af að þægja einhverju.

Arnes: Þeim durg! Jú, ef jeg mætti kasta sandi framan í hann (tekur handfylli af fjallagrösum upp úr pokauum). Þau eru sjáleg þessi! Engin fæða er ljúffengari en grasamjólkin (grípur aftur niður í pokann). Sýnist þjer þau ekki vera sæmilega stór?

Arnes: Og það er þjett í pokanum. Hjerna um daginn ætlaði jeg að selja hreppstjóranum poka, en hann dróttaði því að mjer, að jeg mundi hafa drýgt grösin með sandi. En þar skjátlaðist hreppstjóranum!

Halla: Þú færð ekki hvíldina ennþá, drengur minn. Nú verðurðu að fara og leita að kúnum niður með á.

Smalinn: Jeg vildi óska, að þær færu ekki að taka upp á því, að liggja úti á nóttunni (fer út).

Halla (kallar á eftir honum): Fáðu þjer mjólkursopa áður en þú ferð — lykillinn stendur í búrhurðinni.

Arnes: Í rauninni ættir þú að fá hann ókeypis. Þú hefur svo oft gefið mjer húsnæði og mat (lyftir fætinum). Í svipinn þarfnast jeg mest að fá eitthvað á fæturna.

Halla: Einhvern veginn semur okkur um verðið. Haltu á pokanum, Magnús, fram í eldhúsið.

Halla: Viltu ekki tylla þjer á meðan jeg finn einhvern bita handa þjer? (Fer út).

Arnes (horfir á eftir henni). Góðsöm kona er Halla (sest). Hvað mörg ár hefur þú verið hjá henni í vinnumensku?

Arnes: Og þú ert orðinn ráðsmaður. — Misjafnt er lánið mannanna (lýtur að Kára). Eins og þú veist, er jeg ekki í miklu áliti í mannfjelaginu. Jeg uni sjaldan lengi á sama stað. Og jeg á bágt með að vera undir aðra gefinn. Þú hefur óefað heyrt því fleygt, að jeg væri þjófur.

Arnes (strýkur lófunum um eyrun): Enn þá eru eyrun heil. En almenningsrómurinn loðir við mann eins og ryk, hvort sem hann er sannur eða loginn. — Hefur þú aldrei orðið fyrir illu umtali?

Arnes: Þá átt þú eftir að reyna það. Á jeg að segja þjer, hvaða lygasaga gengur um þig í sveitinni?

Kári: Jeg vil helst vera laus við að heyra lygasögur, hvort sem þær eru um mig eða aðra.

Arnes: Ef jeg væri viss um, að sagan væri algjörlega tilhæfulaus, þá hefði jeg þagað.

Arnes (stendur upp): Mjer getur staðið á sama. En hafi eitthvað það drifið á dagana, sem þú þarft að leyna, þá skaltu hafa á þjer andvara. Þú átt óvin, sem ekki er vandur að vopnunum.

Kári: Jeg veit ekki til þess, að jeg hafi gert á hluta nokkurs manns hjer í sveitinni.

Arnes: Þú lifir og fyllir þitt sæti — það er ærin ástæða til þess, að eignast óvini.

Halla (kemur inn með grautarask. Á asklokinu er vænn kjötbiti, harðfiskur og smjör. Hún hleypir niður borðplötunni): Þú færð ekki annað en undanrenningu út á grautinn. Jeg hjelt þú vildir það heldur en bíða þangað til kýrnar verða mjólkaðar.

Arnes (sest, seilist eftir askinum): Guð blessi þig, kona. Mjer er tamast að hafa askgreyið á hnjánum (tekur vasahnífinn upp og borðar).

Kári: Er jeg sveittur? (þurkar ennið, lítur upp). Vildir þú vita æfina fyrir fram? (stendur upp, rjettir handleggina upp fyrir höfuðið). Jeg hef búið þar sem jeg gat rekið hnefann upp í loftið — og jeg hef búið þar sem augun gátu ekki mælt hæðina (sest). Manstu hvað jeg var illa fataður, þegar jeg kom hingað?

Halla (sest): Jeg man þú varst í grænni prjónatreyju, — hana átt þú enn þá, — á mórauðum jakka og í mórauðum buxum (brosir). Það var stór, svört bót á vinstra hnjenu.

Kári: Jeg átti ekki annað en garmana, sem jeg stóð í — og nú á jeg tvennan, nýjan alfatnað. Þú ættir skilið, að jeg setti gulltinda í hrífuna þína.

Kári (horfir á Höllu): Jeg man eftir mörgu í kvöld, sem jeg hef ekki hugsað um fyr. Í vetur lofaðir þú mjer að fást við smíðar í tómstundum mínum og hlífðir mjer við tóvinnunni. Þú ljest mig fara í göngurnar í fyrra haust, af því þú vissir, að mig langaði til þess.

Halla: Þú varst sjálfkjörinn, vegna þess hvað þú ert frár á fæti.

Kári: Og þú prjónaðir teppi á rúmið mitt, úr sjölituðu garni. Þú hefur altaf verið góð við mig.

Halla: Nú ert þú orðinn of þakklátur. — Heldurðu þú fáir nægju þína, Arnes? Jeg skal sækja þjer aukabita, ef þú vilt.

Kári (horfir á Höllu): Ef jeg ætti að fara hjeðan, myndi jeg sakna þín meira en allra, sem jeg hef þekt. (Stendur upp, ýtir tindastokknum inn undir rúmið).

Arnes (setur askinn á gólfið): Ástarþökk fyrir matinn. — Fæ jeg að leggja mig úti í hlöðu í nótt?

Halla: Það fer betur um þig í rúmi — þú getur sofið hjá Magnúsi.

Guðfinna (kemur inn): Jeg sit hjer inni meðan mjólkursopinn volgnar (sest). Er það satt, Arnes, að þú skiljir fuglamál?

Guðfinna: Fyr á tímum skildu fróðir menn fuglamál. En ungu kynslóðinni hefur hrakað í því, eins og svo mörgu öðru.

Guðfinna: Við þurfum ekki annað en taka til gömlu sögurnar. Hvar eru menn eins og Skarphjeðinn og Grettir Ásmundsson? Þeir eru ekki til.

Halla: Á barnsárunum óskaði jeg mjer, að jeg hefði búið með Gretti úti í Drangey.

Halla: 19 ár. Hann vantaði að eins eitt ár til þess að verða frjáls.

Arnes: Já, hann hefur óefað verið mikilmenni. En þó dettur mjer í hug það, sem Arngrímur sagði einu sinni, þegar talið barst að fornum hetjum.

Guðfinna: Afi minn sálugi hafði hrafninn fyrir spáfugl og honum kom ekki margt á óvart.

Arnes: Þú heldur að fuglarnir sjeu altaf að hugsa um okkur mennina. Þú hefðir átt að heyra til þeirra í gærkvöld. Jeg var á gangi fyrir neðan Kolhamra. Þá sá jeg hrafn koma fljúgandi. Jeg vissi hvar hreiðrið hans var, því jeg sá hvíta dritskelluna á berginu. Krumma varð skrafdrjugt (hermir efúr hrafninum). Krunk-krunk. Jeg sá lamb niðri í feni. Jeg brýndi gogginn og ætlaði að kroppa úr því augun, þegar smalaskrattinn kom hlaupandi. Jeg óskaði hann sykki sjálfur í fenið — þá hefði jeg klórað honum í framan.

Arnes (smjattar): Sda! Sda! — Steindepillinn kom út úr hreiðrinu. Hann dillaði stjelinu og var óðamála: Skárri eru það lætin í þjer um hánótt! Ungarnir mínir geta ekki sofið. Kra! Krummi hallaði undir flatt og hrækti út úr sjer krunkinu: Ert það þú, dindilslettan þín! Snáfaðu inn í holuna þína. Þú mátt þakka fyrir að við köllum þig fugl (Arnes breytir röddinni). Jeg held jeg þekki þig, óþokkinn þinn! Þú ert sístelandi og etur eggin undan sjálfum þjer. Steindepillinn skautst eins og sendill inn í holuna, enda veitti honum ekki af að flýta sjer, því krummi ljet stórt sprek detta niður úr dyngjunni.

Halla: Farðu til dyranna, Guðfinna, og bjóddu frænda þínum inn. — Þú manst eftir mjólkinni.

Halla (brosir): Langar þig ekki til að skeggræða dálítið við hreppstjórann?

Arnes: Ef jeg hefði fundið kindarskrokka uppi á fjöllum, með hans marki, hefði jeg haft gaman af að segja honum frá því. — Góða nótt.

Björn (kemur inn — hann heldur á silfurbúinni svipu — er í klofháum reiðsokkum): Gott kvöld.

Björn (bendir á reiðsokkana): Jeg fór ekki úr sokkunum. Nú sje jeg að þeir eru moldugir.

Björn: Jeg er einskis þurfi. Það er ekki svo langt á milli bæjanna. Þegar vel liggur á okkur, þeim brúna og mjer, er það ekki nema stundar-fjórðungs sprettur.

Björn: Jeg veit ekki hvað jeg á að segja. — Hvaða maður var það, sem jeg mætti frammi í göngunum? Mjer var dimt í augum.

Björn: Það kemur mjer ekki við — en tæpast held jeg bróðir minn sálugi hefði hýst hann eða hans líka, og var hann þó orðlagður fyrir gestrisni (tekar tóbaksdósir upp úr vasanum).

Halla: Jeg hef ekkert ilt af Arnes að segja — og jeg veit hann gjörir sjer það að góðu, sem jeg get boðið honum.

Björn: Jeg hjelt þú hefðir heyrt það, sem altalað er um Arnes. Hann hefur slæmt orð á sjer, ræfillinn sá arna — því er nú ver. Mjer hefur verið sagt það vilji til, að ýmsir smámunir hverfi, þar sem hann hefur gist.

Halla: Jeg kysi heldur að bera missinn í kyrþey, en eiga á hættu að gruna saklausan.

Björn: Það er mannúðlega hugsað. En einhver verður að vera fyrstur til að vara þá við, sem eru auðtrúa (tekur í nefið). Jeg skal segja þjer hvað kom fyrir hjá mjer núna nýskeð. Það sluppu tvær ær úr hjásetunni. Mjer þótti leitt að missa þær svona snemma sumars — og þær voru báðar í reifi — svo jeg sendi einn af vinnumönnunum til að leita þær uppi. Þegar hann var kominn á móts við Rauðahnjúk, sá hann slóð eftir tvær kindur og mannsspor í stærra lagi. Honum fór ekki að verða um sel, manntetrinu, því hann hjelt að útilegumenn væru með í taflinu. Þó herti hann upp hugann og fylgdi slóðinni. Og á endanum fann hann kindumar.

Björn: Nei. En það skrítna við söguna er, að báðar ærnar voru rúnar.

Björn: Því trúi jeg ekki (lækkar róminn). Þú gerðir mjer greiða, ef þú vildir bjóða Arnes að láta gera handa honum nýja skó — jeg borga auðvitað skæðin — og hann grunar ekkert, þegar þú ert annars vegar. — Jeg áskil mjer gömlu skóna.

Björn: Þá tölum við ekki meira um það. Jeg fæ einhvern veginn að vita það, sem jeg vil, án þess.

Halla: Þú hefur þó ekki komið hingað til þess að fá skóna hans Arnesar?

Björn (stendur upp): Nei, jeg átti stærra erindi. Fór Kári til kirkju á sunnudaginn var?

Björn: Jeg veit hann fór (sest). Þjer líkar vel við hann í ráðsmannsstöðunni?

Björn: Jeg ræð þjer samt sem áður til að losa þig við hann — og það sem fyrst.

Björn: Mín ráð hafa stundum komið að góðu haldi — og jeg er þó mágur þinn.

Halla: Kindurnar mínar hafa orðið varar við mágsemdina, þegar þær hafa slæðst inn á þína landareign og þú hefur sigað á þær hundunum.

Björn: Það hefur ekki altaf farið eins vel á með okkur nágrönnunum og jeg hafði kosið. En hvað sem því líður — þú skalt taka eftir orðum mínum í þetta skifti. Mjer hefur aldrei geðjast að Kára. Jeg hefði ekki vistað þann mann. Trúðu mjer — það er eitthvað grunsamlegt við manninn. Enginn þekkir hann og enginn veit, hvaðan hann er ættaður. Það er engu líkara en hann væri sprottinn upp úr jörðunni. Það eina, sem þú veist, er, að hann heitir Kári — og það veistu ekki einu sinni með vissu.

Björn: Í fyrra haust komu hingað tveir langferðamenn. Þeir þóttust þekkja Kára. Það er haft eftir þeim um hann, að hægra væri að breyta nafni en svip. Jeg hafði því miður ekki tal af mönnunum. En mig fór að gruna margt. Og nú er nýkominn maður sunnan af landi, — hann var sendur með peninga hingað í sveitina, — hann gistir hjá mjer í nótt. Hann sá Kára við kirkju á sunnudaginn var. Og hafi honum sýnst rjett, þá er málið ófagurt.

Björn (stendur upp): Það er hvorki meira nje minna en að ráðsmaðurinn þinn heitir ekki Kári. Hann heitir Eyvindur, er strokumaður og dæmdur þjófur.

Björn: Sunnlendingurinn þorði ekki að leggja eið út á það (glottir). Jeg held hann hafi iðrast eftir, að hann sagði frá því. En hann sagðist aldrei hafa sjeð líkari menn. Og Eyvindur hafði ör á enninu, eins og ráðsmaðurinn — því mundi hann eftir.

Björn: Það þykir mjer kynlegt. Tveir af mínum heimilismönnum fóru til kirkju og þeir sáu báðir ráðsmanninn. En það er hægt að leysa úr gátunni — jeg skrepp hingað með sunnlendinginn á morgun.

Björn: Þú þarft hvorki að trúa af nje á. Það er nóg, að þú segir honum það, sem jeg hef sagt, og að jeg ætli að láta sýslumanninn rannsaka málið — þá þori jeg að ábyrgjast, að hann verður horfinn úr þínum húsum áður sól rís.

Halla: Þú ert reiðubúinn til þess að trúa illu um aðra menn, — og þjóta til sýslumannsins. En af þessu máli færð þú enga sæmd.

Björn: Jeg er hreppstjóri að nafninu til og það er skylda mín, að reyna að standa vel í minni stöðu. En þjer skjátlast, ef þú heldur, að jeg rasi fyrir ráð fram. Jeg skrifa fæðingarhreppi Eyvindar. Jeg fæ fljóta og vissa ferð með sunnlendingnum, svo jeg get búist við að fá svar eftir tvo — þrjá mánuði.

Halla: Er það af umhyggjusemi fyrir mjer, að þú lætur þjer svona ant um þetta mál?

Björn: Mjer væri ósárt þó hann yrði hengdur. En hann er þitt hjú. Þess vegna sagði jeg þjer frá þessu, svo þú gætir losað þig við hann í kyrþey.

Björn: Þú tryðir ekki betur syni þínum eða einhverjum nákomnum, en þú trúir ráðsmanninum. Jeg fer að halda, að sumt af því, sem jeg hefi heyrt, geti ef til vill verið satt. Hingað til hef jeg látið það eins og vind um eyrun þjóta.

Björn: Ef það er satt, sem al-talað er, þá væri betra fyrir þig, að ráðsmaðurinn þinn hyrfi sem fyrst. Það gæti orðið sárara fyrir þig að skilja við hann eftir tvo — þrjá mánuði.

Halla (napurt): Nú skalt þú koma til dyranna eins og þú ert klæddur. Þú ert ekki kominn hingað til þess að ráða mjer heilræði, enda býst jeg ekki við því. En þú getur látið mig og mitt heimili afskiftalaust. Heldurðu jeg hafi gleymt, hvernig þú hefur verið í minn garð? Þegar bróðir þinn ljet þig vita, að hann ætlaði að giftast mjer, sagðir þú, að það væri ættarskömm, ef hann giftist mjer, fátækri vinnukonunni. Þú rjeðir honum til að svala því, sem þú kallaðir augnabliksfýsn, án hjónabands.

Halla (leggur höndina á hjartað): Jeg á lokaða hirslu, þar sem jeg geymi orð vina minna. Og nú skal jeg segja þjer frekara: Það var annað atriði, sem þú þagðir yfir, — þú óttaðist að þín yfirráð kynnu að skerðast.

Halla: Snerti jeg sálina í þjer, guðsmaðurinn! Þú vissir, að bróðir þinn fór að þínum ráðum í smáu og stóru. En þig grunaði, að þú mundir ekki geta hnoðað mig eins og deig á milli handanna, — og þjer skjátlaðist ekki. Þú gleymir mjer því aldrei, að jeg fjekk manninn minn til þess, að ganga undan handarkrikanum á þjer. Jeg þekki þína valdafíkn. Þú vilt hafa hönd í bagga við hver einustu hrossakaup í sveitinni. Það á að vera af eintómri umhyggjusemi og náunganskærleika. Jeg þekki þann kærleika! Þeim, sem ekki vilja taka þínum ráðum, kemur þú á vonarvöl, ef þú sjerð þjer það fært. En nú ræð jeg þjer, í eitt skifti fyrir öll, að þú látir mig og mitt heimili afskiftalaust.

Björn (þrútinn af bræði): Jeg hef orðið margs fróðari í kvöld. Nú skil jeg, hvers vegna þú hefur gert Kára að ráðsmanni. Þú ert í sannleika barnið hennar móður þinnar.

Halla (varirnar skjálfa): Þú ætlar að egna mig til reiði. Þjer hepnast það ekki. Og þjer hepnast heldur ekki að rægja Kára. Þú ætlaðist til, að jeg særði hann með því, að segja honum frá, hvað þú hefur sagt. Jeg minnist ekki á það!

Björn: Þú verður ekki eins stórorð, þegar jeg held á brjefinu í hendinni (skekur hendina).

Halla (augun loga af hatri): Rjett áður en þú komst, veðjaði vinnufólkið um, hver ykkar Kára væri glímnari. Oddný var sú eina, sem treysti þjer. Kári hló, þegar hann heyrði, að þú hefðir hætt að glíma, vegna þess, að þú slasaðir mann í ógáti. Hann skildi, hvers vegna þú hefur ekki glímt síðustu árin!

Halla: Honum þótti það eðlilegt — þú ert farinn að verða gamall og fótfúinn, og þorir ekki að glíma við yngri mennina.

Björn: Segðu Kára, að jeg skuli glíma við hann í kvöld, ef hann kærir sig um. Honum hlífi jeg ekki!

Halla: Nei, — jeg segi Kára, að þú hafir lofað að glíma við hann í haust við rjettirnar. Jeg vil gjarnan, að sem flestir heyri dynkinn, þegar hreppstjórinn dettur.

Björn: Jeg skal glíma við Kára, hvar og hvenær sem hann vill — alstaðar annarstaðar en í tugthúsinu. — Vertu sæl.

Halla (stendur grafkyr, strýkur höndunum niður andlitið, gengur fram að uppgöngunni, kallar): Er Guðfinna frammi? Guðfinna! — Hún heyrir auðvitað ekki (gengur inn í baðstofuna og strýkur aftur höndunum niður andlitið).

Guðfinna (kemur inn): Varstu að kalla? — jeg var á leiðinni inn. Hreppstjórinn er farinn?

Guðfinna: Hann var rjett að segja búinn að hrinda mjer um koll frammi í göngunum — og hann ljet ekki svo lítið að kveðja mig.

Halla: Sópaðu gólfið, — jeg vil ekki sjá saurinn af fótunum á honum.

Guðfinna (tekur væng og sópar): Ykkur hefur orðið sundurorða, — hann var reiður. Það er hættulegur maður.

Guðfinna: Já, hann á bágt með að láta aðra afskiftalausa, — það segi jeg, þó við sjeum skyld.

Smalinn (kemur hrópandi): Komið þið og sjáið, hvað við höfum veitt!

Smalinn: Við veiddum lax! — svona stórann! Hann kom í netið, þegar Kári var að leggja það (hlær). Þvílík læti, sem voru í skepnunni!

Halla: Biddu Kára að koma hingað inn — jeg þarf að tala við hann. Svo er best jeg trúi þjer fyrir veiðinni, — þú tekur úr honum innýflin, stráir í hann salti og leggur hann í arfa þangað til í fyrramálið.

Halla (klappar honum): Þú ert mikið blessað barn. Heldurðu jeg hafi aldrei sjeð lax fyr. Flýttu þjer nú og segðu Kára, að jeg þurfi að finna hann.

Guðfinna (talar fram í uppgönguna): Og biddu hann að kippa mjólkurpottinum af hlóðunum, — honum veitist það svo ljett (snýr sjer að Höllu). Jeg var rjett búin að gleyma mjólkinni. Og jeg kom þó til þess, að biðja þig að hjálpa mjer að taka ofan pottinn.

Halla: Ef þú hefur góðar glóðir, þá ætla jeg að biðja þig að baka nokkrar flatbrauðskökur — til sunnudagsins, — jeg bjó til deighnoðu í dag.

Halla: Þakka þjer fyrir veiðina. — Hvað segirðu við því, að jeg lofaði hreppstjóranum, að þú skyldir glíma við hann í haust við rjettirnar?

Kári: Það kalla jeg miklar frjettir. Hann hefur þó ekki komið hingað í þeim erindagjörðum?

Kári: Mjer er ekki móti skapi, að reyna mig við hreppstjórann. Hvernig atvikaðist það, að þú lofaðir honum glímunni?

Halla: Jeg ætlaði ekki að segja þjer frá því. Hann var að rógbera þig.

Halla: Þú vilt, að jeg segi þjer það. — Það er nýkominn maður sunnan af landi. Hann sá þig við kirkju á sunnudaginn var. Hann sagði Birni, að þú líktist manni, sem heitir Eyvindur, strokumaður og dæmdur þjófur. Þú getur nærri, að mjer stendur á sama, þó jeg heyri aðra eins vitleysu. — Hann þóttist meira að segja þekkja örið á enninu á þjer.

Halla: Hann bað mig að segja þjer, að hann færi til sýslumannsins, — og svo ábyrgðist hann, að þú flýðir hjeðan í nótt!

Kári (hlær hátt og annarlega): Þetta er ekki til annars en hlæja að því!

Halla (hefur starað á Kára, rjettir honum hendina): Taktu í hendina á mjer, Kári, og segðu, að þú þurfir engan að óttast.

Kári (fer undan í flæmingi): Jeg get skilið, að þjer þyki þetta kynlegt. En maðurinn, sem sá mig, hlýtur að hata mig frá fornri tíð — og nú ætlar hann að hefna sín.

Halla: Mjer stendur á sama um hann og hreppstjórann. Segðu, að þú sjert saklaus.

Halla (kuldalega): Jeg hef engann rjett til að krefja þig reikningsskapar.

Kári (innilega): Jeg þekki engan í víðri veröld, sem mjer væri ljúfara að trúa fyrir mínum einkamálum. En í þessari sök hef jeg engu að trúa þjer fyrir. Það er, eins og jeg hef sagt, einhver gamall hatursmaður minn.

Halla: Guði sje lof! (leggur hendina á hjartað). Jeg hef verið hræddari en mjer var af vitandi. Mig sundlaði. Hefði það verið satt, — jeg veit ekki hvernig jeg hefði afborið það.

Halla: Láttu hann óskapast eins og hann vill. Hvað varðar okkur um hann. Jeg er svo óumræðilega glöð af því jeg veit þú ert saklaus. Jeg gæti kyst þig af gleði (röddin ljómar). Kári! Viltu giftast mjer?

Halla (starir á hann, gengur skyndilega fast að honum og starir framan í hann): Ertu giftur?

Halla: Jeg hjelt ekki augun í þjer hefðu logið í kvöld. Þú sagðir rjett áðan, að þú þektir engan í víðri veröld, sem þjer væri ljúfara að trúa fyrir þínum einkamálum (stappar af reiði og blygðun). Farðu frá mjer (sest, byrgir audlitið — rær).

Kári (fölur). Augun í mjer hafa ekki logið í kvöld (stendur grafkyr í ógurlegri geðshræringu — gengur aftur og fram um pallinn). Jeg þekki Eyvind. Faðir hans var fátækur barnamaður. Eyvindur var næst elstur barnanna. Í sveitinni var sá orðrómur, að þjófablóð væri í ættinni. Þó gat enginn sagt neitt misjafnt um föður hans. En það kom fyrir, að Eyvindur sá hluti, sem voru svo fallegir, að hann átti bágt með að ráða við hendurnar á sjer.

Svo bar það við fyrir rúmum tveimur árum, að heimilið varð bjargarlaust, eins og oft kom fyrir á vorin. Þá hugkvæmdist Eyvindi, að fara til prestsins og biðja hann um einhverja björg, — hann ætlaði að borga það seinna um vorið með vinnu. En presturinn vildi ekki hjálpa og Eyvindur fór þaðan tómhentur og í þungu skapi. — Þetta kvöld var óvenjulega dimm logndrífa. Leið Eyvindar lá fram hjá beitarhúsum prestsins. Hann vissi, að presturinn átti 80 fullorðna sauði. Beitarhúsamaðurinn var farinn heim (meðan Kári segir söguna, strýkur hann við og við hendinni yfir ennið). Logndrífan varð dimmri og dimmri. Það grilti í beitarhúsin eins og svarta þústu. Þá kom freistingin. Það gat ekki orðið uppvíst, þó hann tæki einn sauðinn. Hríðin hyldi sporin. Fjármanninum yrði kent um hvarfið. Og presturinn var nógu ríkur. — Jeg hataði hann!

Það var komin rauða nótt, þegar Eyvindur kom heim til sín, með feitan og stóran sauð. Næsta dag gjörði prestur boð eftir Eyvindi. Hann bar upp á hann stuldinn. Eyvindur neitaði. Nokkrum dögum seinna kom sýslumaðurinn. Það hafði fundist vetlingur með fangamarki Eyvindar í beitarhúsunum. Eyvindur var settur í gæslu. Hann var dæmdur í tíu ára tugthús — þeir þóttust geta sannað, að hann hefði fleiri stuldi á samviskunni (þagnar skyndilega).

Halla: Þú ert kaldur í framan, Kári, eins og þú værir nýkominn utan úr stórhríð.

Kári: Jeg heiti ekki Kári, — jeg heiti Eyvindur. Jeg hef verið dæmdur fyrir þjófnað. Jeg flýði og var útilegumaður í eitt ár.

Kári (krýpur): Þú mátt fara með mig eins og þú vilt. Þú mátt reka mig úr þínum húsum. Þú mátt selja mig í hendur yfirvaldanna. En þú verður að fyrirgefa mjer — meðfædd tilhneiging og fátækt gjörðu mig að þjóf.

Halla (stendur upp): Jeg vil ekki gráta! Það er hlægilegt að gráta. Stattu upp. Jeg er enginn guð, sem þú getur beðið fyrirgefningar.

Kári (stendur upp): Það er einmanalegt að lifa heilan vetur uppi á fjöllum. Þess vegna freistaði jeg að taka dularnafn og fara í fjarlæga sveit, ef hamingjan gæfi jeg fengi leynst. Síðan hef jeg gengið í svefni á gjáarbarmi. Jeg vildi ekki vakna. Ótal sinnum ætlaði jeg að segja þjer sannleikann. En það varð erfiðara með hverjum degi. Jeg hef aldrei skilið í því fyrri. En nú skil jeg það. Og nú get jeg sagt það. Kári hefur elskað þig. Þú ert sú eina kona, sem hann hefur elskað. Og nú er Kári ekki lengur til, — hann var aldrei annað en draumur fátæks ógæfumanns.

Kári: Hann hefur lengi elskað þig, án þess að vita af því. En aldrei sá hann hvað þú ert fögur fyrri en í kvöld (hrifinn). Eins og blátt fjall, sem rís upp úr þoku.

Halla (gengur til hans): Lokaðu augunum, Kári, og sofðu einu andartaki lengur. — Kystu mig.

II. þáttur.

(Rjett. Stór grasi vaxin dæld fyrir utan rjettina. Á vinstri hönd er brattur, lynggróinn hryggur; stórir steinar standa á stangli upp úr lynginu. Á hægri hönd er hár hamar, mosi og einiberjarunnar í sprungum og á syllum. Hamarinn er hæstur fremst á leiksviðinu, svo smá-lækkar hann og verður grónari, beygist til vinstri og lokar að nokkuru leyti útsýninni, — grýttir hálsar og blá fjöll í fjarska. Fremst undir hamrinum liggja reiðtýgi, söðlarnir eru látúnsbúnir).

Arngrímur (kemur inn, heldur á blaðastranga undir handleggnum — holdsveikisör í andlitinu): Ert þú hjer ein þíns liðs?

Guðfinna: Ójá, jeg er það. Jeg vildi ekki láta dótið vera mannlaust. Og það er synd, að drengurinn fái ekki að vera við rjettina.

Arngrímur: Þetta mun vera söðullinn þinn. Hann er gamall og slitinn eins og þú sjálf, en samt er gott að hvíla sig í honum (sest). Er Halla uppi við rjettina?

Guðfinna: Jeg veit ekki hvar hún er í svipinn. Hún er á einlægu stjái. Áðan gekk hún upp á hamarinn, til þess að gæta að, hvort seinasti hópurinn væri ekki á leiðinni. Jeg veit ekki hvort hún er að gæta að kindunum eða Kára.

Arngrímur: Engan þreytir að vera á varðbergi, þegar tilhlökkunin er annars vegar. — Jeg hlakka ekki nema til eins, og það er að heyra naglana rekna í fjalirnar yfir höfðinu á mjer. Þá segi jeg eins og maðurinn í þjóðsögunni: Nú skyldi jeg hlæja, ef jeg væri ekki dauður.

Arngrímur: Mjer verður oftast þungt í skapi, þegar jeg sje marga glaða og heilbrigða.

Halla (kemur inn, glöð og broshýr; hún hefur silfurbelti um sig miðja): Nú kemur seinasti hópurinn og hann er ekki minstur. Kári er með.

Halla (hlær): Já, auðvitað. (Snýr sjer að Arngrími). Það er ánægjulegt að sjá þig.

Halla (brosir): Það er ekki gott að vita (opnar tösku, tekur bláan fleyg upp úr töskunni og rjettir Arngrími).

Arngrímur: Það er þjer líkt (sýpur). Þetta er eins og sólskin innan í manni.

Halla: Það er munur að sjá blessaðar kindurnar núna, eða í vor, þegar þær voru reknar á fjall. Þá voru þær gular og bældar, en nú eru þær drifhvítar eins og rjúpur um hávetur. Jeg kemst altaf í gott skap, þegar jeg sje stóra fjárbreiðu renna niður fjallshlíð.

Guðfinna: Skórnir hans Kára eru víst orðnir fallegir. Hann telur ekki sporin sín, maðurinn sá.

Arngrímur: Enginn getur flúið örlögin, þó hann væri ljettstígari en vindurinn.

Halla: Ertu viss um það. Getur ekki sterkur vilji skapað ný orlög. Það er hægt að stífla læk og veita honum í nýjan farveg.

Arngrímur: Mínum örlögum getur enginn vilji breytt (lítur upp). Þegar jeg horfi á þig, dettur mjer í hug gömul vísa. Jeg man hana ekki, — hún er um sverðfisk, sem gekk með Eintal sálarinnar undir handlegnum.

Halla (brosir): Er jeg nú orðin að sverðfisk. — Jeg kem óðara (fer).

Arngrímur: Hún verðskuldar að vera glöð (tekur blaðastrangann). Hefurðu gaman af að sjá hvað jeg gjöri mjer til dægrastyttingar?

Arngrímur (opnar blaðastrangann, litmyndir eru á blöðunum): Þarna eru fuglar úr aldingarðinum Eden — jeg hef því miður aldrei heyrt þá syngja. Og þarna er blátt blóm. Það er svo viðkvæmt, að það lokast, ef það er snert. Og þarna er jurt frá Gethsemane — berin liggja eins og blóðdropar á jörðunni.

Smalinn: Jeg verð að fara aftur og hjálpa til að reka í rjettina (hoppur af kæti). Hjer er gaman, — eins gaman og á jólunum (fer).

Halla (kemur inn): Þeim miðar vel áfram með hópinn (strýkur hárið frá enninu, brosir). Ert þú svo vitur, Arngrímur, að þú kunnir ráð við freknum?

(Jón og tveir aðrir bændur koma inn — spölkorn á eftir kemur kona Jóns og vinkona hennar, með tveimur telpum, á að giska 8 og 9 ára gömlum).

Jón (sætkendur): Nú væri gott að fá hákarl. Þú skyldir ekki hafa verið svo forsjál, að taka bita með í nestið.

Halla: Setjið ykkur niður, — konurnar geta tylt sjer á reiðtýgin. (Þau setjast).

Jón (tekur brennivínsflösku upp úr vasanum): Er leyfilegt að fá sjer hressingu?

Jón: Ef jeg ekki ætti aðra eins dæmalausa konu og jeg á, væri jeg löngu búinn að biðja þín (sýpur). Látið þið pytlana ganga.

Arngrímur: Blóðið kólnar með aldrinum, og þá er gott að hafa hitann úr flöskunni (sýpur).

Jón: Jeg fæ vatn í munninn, blessuð vertu (tekur hníf upp ur vasa sínum og sker vænan bita). Hvítur eins og mjólk — og ilmandi. Jeg segi að hákarl og brennivín sje það besta, sem guð hefur skapað — næst á eftir konunum.

Halla (gefur telpunum kandísmola): Hafa litlu táturnar farið á rjett fyrri?

Bóndakonan: Nei, þetta er í fyrsta skifti. Jeg lofaði þeim í vor, ef þær yrðu duglegar í sumar, skyldu þær fá að fara á rjett, og þær hafa unnið til þess, litlu skinnin. Það er ótrúlegt hvað þær geta gjört mikið gagn, ekki eldri.

Jón: Mórauði forustusauðurinn minn var fremstur í hópnum. Hann er annars ekki vanur, að láta taka sig, fyr en í síðustu göngu, nema þegar hann veit á ilt veður.

1. bóndi: Það væri ekki að undra, þó veturinn gengi snemma í garð, eftir þetta inndælis sumar.

2. bóndi: Guð veit hvernig heimturnar verða. Þið munið eftir kuldakastinu, sem kom í vor, þegar búið var að reka á fjall. Jeg er hræddur um eitthvað af lömbunum hafi króknað.

Jón: Hvað eru refirnir á við mennina — bæði suma í sveitinni og þá, sem búa uppi á fjöllum.

2. bóndi: Jeg held enginn búi uppi á fjöllum, að minsta kosti ekki hjer um slóðir.

Jón: Svo það heldurðu. Jeg skal segja þjer, karl minn, að það eru til fleiri útilegumenn en þig grunar. Jeg kenni það eingöngu hegningarlögunum. Væri jeg yfirvald, ljeti jeg vægðarlaust hengja alla þjófa.

2. bóndi: Þá er jeg annarar skoðunar. Það er að gjöra skepnunum of hátt undir höfði, að dæma mann í æfilangt fangelsi, þó hann steli tveimur — þremur kindum.

2. bóndi: Ekki veit jeg það. En þeim, sem flýja upp til fjalla, er það neyðarúrræði. Jeg ímynda mjer engir útilegumenn væru til, ef lögin væru vægari. Hvað segir þú, Arngrímur.

Halla: Það er of bjart til að tala um þjófa (við Jón). Getur þú ekki sagt okkur eitthvað skemtilegt.

Jón (hlær): Já, þegar hann sá sólina í fyrsta sinni á æfinni, datt hann á rassinn af undrun. (Arnes kemur slompaður inn). Þarna kemur maður, sem kann að segja sögur.

Arnes: Sælt veri fólkið. Þið viljið heyra sögu. Viljið þið koma í hnífakaup (tekur hníf upp úr vasanum). Þið skulið fá að sjá hlýrana.

Jón: Hver heldurðu vilji koma í hnífakaup við þig. Sestu niður. Þú skalt fá í staupinu, ef þú segir okkur sögu — en hún verður að vera mergjuð.

Arnes: Rjettu mjer pelann (sýpur). Jeg gæti sagt ykkur draugasögur, svo ykkur rynni kalt vatn milli skinns og hörunds. En þær eru bestar í rökkrinu. Blessaðar stúlkurnar verða ekki eins styggar við okkar karlmennina, þegar þær heyra talað um draugana.

Jón (hlær): Nei, af tvennu illu kjósa þær heldur karlmennina en draugana.

Arnes: Nú veit jeg hvaða sögu jeg á að segja ykkur. Söguna um það, hvers vegna laxarnir ganga í árnar (sest). Það var einu sinni að vorlagi, að fuglarnir urðu bjargþrota. Hafísinn lá landfastur og alt var bert og gróðurlaust. Þá stefndu þeir til þings. Örninn, æðsti höfðinginn, skipaði hverjum þeim, sem vissi úrræði, að gefa sig fram. Dauðaþögn. Lóksins tók snjóuglan til máls. Hún þóttist sjá ráð. En því yrðu fuglarnir að lofa, að þegja þangað til hún gæfi þeim tákn. Þessu lofuðu þeir — flugu hver til sinna heimkynna og biðu átekta. Þegar uglan var orðin ein, flaug hún af stað. Hún kom í djúpan dal, á fjell eftir dalnum — á einum stað rann hún í þröngum gljúfrum. Þar bjó Örninn. Uglan flaug upp með ánni, alla leið inn í dalbotn. Þar settist hún á háan tind, alsnjóvgaðan, og hóf seiðinn. Hún baðaði vængjunum og vældi — bar sig eins og hún barmaði sjer. En það var eintóm forneskja. Skömmu seinna sáu fuglarnir, sem bjuggu næst árósnum, bláan ugga skera vatnið. Þeir sáu ótal ugga. Það hlaut að vera heil ganga. Það glampaði á spegilfögur bökin. Þetta var í fyrsta skifti, að laxarnir gengu í nokkura á. Fuglarnir áttu bágt með að stilla sig. Laxarnir gengu lengra og lengra upp ána. Fossar og hringiður heftu ekki för þeirra. Inni í dalnum var áin svo grunn, að þeir urðu að stökkva yfir steina og flúðir. Þeir hrufluðu sig og hreistrið straukst af þeim. Vafalaust hefði uglunni hepnast seiðurinn og laxarnir hlaupið á þurt land, hefði örninn ekki gleymt sjer. Hann sat á háum stalli og velti fyrir sjer, hvað uglan mundi hafast að. Alt í einu sá hann glampa á eitthvað niðri í gljúfrunum. Hann deplaði augunum og krepti gular klærnar. Silfurfagur lax stökk. Örninn lyfti vængjunum. Ha! ha! gall hann svo hátt, að undir tók í klettunum, og í sömu andránni hremdi hann bráðina. Þá sprakk uglan á seiðnum og laxarnir leystust af töfrum. Þeir ráku upp stór augu. Einn þeirra stakk forvitinn gömlum og eineygðum haus upp úr vatninu. Hann hafði nuddað af sjer lýsnar og fanst hann vera búinn að kasta ellibelgnum. Hjer er gott að vera, sögðu laxarnir, lögðust niður á milli steinanna og ljetu vatnið streyma inn og út um tálknin (sýpur á flöskunni). Síðan hafa þeir alt til þessa dags gengið í árnar á hverju vori.

Rjettarmaður: Það er kind, sem enginn þekkir markið á. Viltu koma og líta á hana.

Arnes (horfir á Höllu, rjettir út hendina): Og eplið var fagurt á að líta —.

Rjettarmaður: Þeir mistu mórauða forustusauðinn þinn, þegar þeir voru að reka í rjettina.

Jón: Þá er best jeg fari og segi þeim, að þeir skuli lofa honum að hlaupa. Hann lætur hvort sem er ekki taka sig. Hann spáir góðu hausti.

Kári (kemur inn, heitur af gangi, með gleðibros á vörunum): Komdu sæl, Halla (heilsar henni með handabandi).

Halla (heftir gengið nokkur skref til móts við hann): Komdu sæll — og velkominn.

Arngrímur (stendur upp): Nú er jeg orðinn svo drukkinn, að jeg get skemt mjer við að heyra jarmið í kindunum. (Við Höllu) Það er hægt að ná af sjer freknum með því, að þvo sjer úr heitri mjólk (fer).

Halla: Þakka þjer fyrir ráðið. (Við Guðfinnu) Nú mátt þú gjarnan fara. Þú hefur gætt farangursins vel og lengi.

Kári (faðmar Höllu að sjer og kyssir hana): Mikið hef jeg hlakkað til að sjá þig.

Halla: Hefurðu það? Jeg vildi heldur bíða þín hjer, en að taka á móti þjer uppi við rjettina. — Jeg var svo hrædd. Jeg hjelt þú kæmir aldrei aftur (tekur í hendina á honum og horfir á hann aðdáunaraugum). Hvaðan færðu alla þína ofdirfsku? Mig furðar, að þú skulir ekki hafa flúið fyrir löngu.

Kári: Jeg skal segja þjer, hvaðan jeg fæ alla mína ofdirfsku (kyssir hana). Mjer er óskiljanlegt hvað dagarnir geta verið yndislega langir. Mjer finst jeg hafa lifað heilan mannsaldur síðan þú kystir mig í fyrsta skifti.

Kári: Jeg fann rauða jöklasóley, nýútsprungna — þó það sje komið haust. Heldurðu ekki mölin elski hana?

Halla: Nú gefur þú mjer sólskinið á fjöllunum, vötn og fljót. Á jeg að trúa þjer fyrir einu leyndarmáli?

Halla: Jeg vil ekki segja þjer það strax. En jeg skal trúa þjer fyrir öðru — mjer þykir þúsund sinnum vænna um þig nú, en mjer þótti fyrir þremur mánuðum. Og veistu hvers vegna?

Halla: Vegna þess, hvað þú ert hugaður. Þú getur verið glaður eins og barn — þú getur sofið í faðmlögum við mig, óhultur, eins og þú ættir engan óvin á öllu landinu. Jeg held jeg sje miklu hræddari en þú.

Kári (brosir): Þá er það af því þú hefur gefið mjer þitt hugrekki.

Halla: Það er svo gaman að sjá þig brosa. Hárið á þjer er eins og ský — það lyftist frá enninu, þegar þú brosir.

Kári: Þú mátt ekki gera of mikið úr mínu hugrekki. Það er að sumu leyti ljettúð — jeg loka augunum og læt sólina skína framan í mig.

Halla: Mikið hef jeg ásakað sjálfa mig þessa daga. Það var eins og það dytti skýla frá augunum á mjer, þegar jeg var orðin ein. Það er mjer að kenna, ef þú verður gripinn — jeg hefði átt að senda þig hjeðan fyrir löngu. En jeg gat það ekki. Jeg varð að fá vissu fyrir því, að þú elskaðir mig. — Í nótt heyrði jeg fjöllin kalla á þig; — jeg kallaði á móti af allri minni sál. Hefðir þú aldrei komið aftur — jeg hefði fyrirgefið þjer það. En jeg hefði sprungið af harmi (röddin ljómar). Og svo sá jeg þig koma niður fjallshlíðina, eins og guð með hvíta snjóskriðu í fanginu.

Kári: Gat þjer dottið í hug, að jeg stryki án þess að kveðja þig? — Jeg man eftir einu sinni þegar þú sofnaðir í fanginu á mjer. Nóttin var heiðbjört. Þú hafðir aftur augun, en jeg sá í gegnum augnalokin — jeg sá dökkhærðan telpuhnokka (strýkur á henni hárið).

Halla (tekur hendina á honum): Þessa hönd þekki jeg (leggur hana á hjartað). Hjartað í mjer berst af gleði.

Kári: Það hefur farið fyrir mjer eins og manninum í æfintýrinu. Hann datt ofan í djúpan brunn og hjelt hann mundi aldrei framar sjá sólina. En alt í einu var hann staddur á grænum völlum. Hann sá forkunnar fagra höll; — kongsdóttirin kom á móti honum — hún hafði beðið hans í mörg ár. Geturðu skilið það, Halla: Hefði jeg ekki stolið, þá hefðum við aldrei sjest.

Kári: Jeg hef hugsað margt þessa einverudaga. Það kom fyrir, árið sem jeg var í útlegð, að jeg varð svo reiður sjálfum mjer, að mig langaði til að berja mig. — Einu sinni gerði jeg það — lamdi mig með knýttri ól. Það friðaði. Það kom sama værðin yfir mig eins og þegar þú strýkur fingrunum gegnum hárið á mjer.

Kári: Ef einhver hefði sagt mjer á þeim dögum, að jeg ætti eftir að verða hamingjusamasti maður jarðarinnar, hefði jeg hlegið. Þá hjelt jeg að hamingjan væri auðæfi og metorð. Fegursti draumurinn var að ríða yfir hjeraðið, sem jeg er fæddur í, í litklæðum og með marga lausa hesta.

Kári: Jeg er ekki lengur hjegómagjarn. En jeg er orðinn ágjarn. Mjer finst hvert augnablik vera skínandi gullpeningur (tekur utan um hendurnar á henni). Þegar jeg held í hendina á þjer, er jeg alsæll — loftið verður bjart og ljett. Áður en mjer þótti vænt um þig, sá jeg aldrei sólskinið. Þú hefur kent mjer að skilja blómin og fuglana; — þau brosa til mín og þeir syngja um ástir okkar. Í rigningunni tala regndroparnir um þig.

Kári: Jeg elska þig. Án þín vissi jeg ekki hvað það er að lifa. Þú gafst mjer alla þína ást, þó þú vissir að jeg er þjófur. Þú veist ekki hvað oft jeg hef óskað að jeg væri heiðarlegur maður.

Halla: Mjer þætti ekki vænna um þig fyrir það — ef til vill þætti mjer ekki eins vænt um þig.

Kári: Mjer finst jeg vera staddur í stórri kirkju. Jeg held á blysi í hendinni og kveyki á kertunum; — því fleiri ljós, þess stærri og fallegri verður kirkjan. — En jeg er þjófur — og verði jeg handsamaður, verð jeg grafinn lifandi. — Heyrirðu klukknahringinguna? — það er kominn múgur og margmenni fyrir utan kirkjuna.

Kári (tekur um vangana á henni): Jeg þarf að horfa lengi á þetta andlit. Þó jeg yrði blindur á samri stund, gleymdi jeg því aldrei. Sólin lifir í augunum. Þegar þú horfir á mig, finst mjer ósýnilegar hendur strjúka andlitið á mjer. Altaf, þegar sólin skín, man jeg þetta andlit (sleppír henni). Jeg á svo erfitt með að segja þjer það — á morgun, þegar roðar af degi, er jeg á leið til fjallanna. — Jeg flý í nótt.

Kári: Þú mátt ekki ámæla mjer fyrir hugleysi. — Jeg flýði frá tíu ára fangelsi — og í útlegðinni var jeg neyddur til að stela. Yrði jeg gripinn, verð jeg dæmdur í æfilangt fangelsi — ef til vill tekinn af lífi.

Halla: Settu þig niður (sest). Segðu mjer hvernig þú hefur hugsað þjer flóttann.

Kári: Sá dagur hlaut að koma, að jeg varð að taka einhverja ákvörðun. Og jeg verð að flýja áður en veturinn kemur. — Þar að auki getur brjefið að sunnan komið þá og þegar.

Kári (sest): Þegar jeg kem heim í kvöld, segi jeg að jeg hafi fundið kindaslóðir lengra inni á öræfunum en leitarmennirnir eru vanir að ganga. Jeg bið þig að lána mjer tvo hesta — þú neitar mjer ekki um það.

Kári: Jeg segi jeg verði að fara á stað strax í nótt, til þess að ekki fjúki sandur í slóðina. Jeg verð vel nestaður. Jeg segi þú þurfir ekki að búast við mjer fyr en eftir 3—4 daga. Þegar jeg ekki kem, heldur fólk jeg hafi orðið fyrir einhverju slysi. Hreppstjórann getur þú fengið til að leyna sannleikanum, þegar jeg er farinn.

Kári: Til Hveravalla — þar var jeg veturinn áður en jeg kom til þín.

Kári: Þegar jeg hef tvo til reiðar, býst jeg við að ná þangað á þremur dægrum; — þeir liggja í landinu miðju, skamt frá Kjalveg.

Kári: Nei, jeg bjó í hraunhelli, víðum og skjólgóðum. Jeg hafði ýms áhöld, sem bróðir minn ljet mig hafa. Þau skildi jeg eftir — það beit á mig, að jeg mundi þurfa á þeim að halda í annað sinn (þegir).

Kári: Jeg bar grjót á munnann — og auk þess er hann vandfundinn. Þó jeg kveyki eld, þarf jeg ekkert að óttast. Ferðamenn halda að reykurinn komi úr einhverjum hvernum — stöku hver hefur vilst út í hraunið — og sprekareykur er hvítur.

Halla: Mjer þykir vænt um hellinn. — En hvaðan ætlar þú að fá mat til vetrarins?

Kári: Hafi jeg ekki öðru til að dreifa, slátra jeg hestunum — og það er mikil björg. En jeg hef ýmsa aðra útvegi. Mitt fyrsta verk verður að leita uppi undir jöklunum, þar sem jeg veit af högum. Mjer þætti kynlegt, ef þar leyndist ekki ein og ein kind. Og svo er ekki nema rúm hálf þingmannaleið frá hellinum niður að Hvítárvatni — þar hef jeg dorgað silung. Á veturna koma þangað engir menn. — Svo týni jeg fjallagrös og gref hvannarætur.

Kári: Það er kjarr í hrauninu — og matinn sýð jeg í hverunum. Þú þarft ekki að óttast jeg líði neyð — hvorki af hungri nje kulda (þegir).

Halla (tekur í hendina á Kára): Þú verður að segja mjer miklu fieira. Jeg vil kynnast staðnum (brosir) — til þess að jeg geti heimsótt þig í huganum.

Kári: Jeg man ekki frá hverju jeg hef sagt og frá hverju jeg hef ekki sagt. Þú heldur ef til vill, að þar sjeu hrikaleg fjöll, en þannig er það ekki. Kjölurinn er langt, breitt skarð, á milli Langjökuls og Hofsjökuls. Í norðri er sandauðn — í suðurjaðrinum, fyrir opnum Kilinum, liggja Hveravellir. Nafnið er dregið af grænum völlum kringum hverina. Tilsýndar líkjast þeir bóndabæ. Fyrir sunnan er hraun — þar er skjólgott og kjarngrösugt. — Þar er hellirinn.

Kári: Í bjartviðri á sumrum er fallegt á Hveravöllum. Jöklarnir liggja eins og hvít, ónumin lönd inni í sandhafina. Í sólskini er jökulröndin blá og græn. Sje komið nær jöklinum, sjest jökulaldan eins og svartur brimgarður, þar sem öræfin og jökullinn mætast (þegir).

Kári: Þeir liggja á lágum hól. Hóllinn er úr hvítum steini — í hallanum eru ótal smásyllur. Hverirnir eru margir — bláir og grænir og silfurhvítir, — sumir lygnir eins og stöðupollar, en flestir sígjósandi. Uppi á hólnum er engu líkara en maður standi á þunnum ís.

Kári: Þegar jeg kom þangað í fyrsta skifti, reyndi jeg fyrir mjer með stafnum — það voru öskrin, sem hræddu mig.

Kári: Það er aðeins einn af hverunum, sem öskrar — hann stendur efst á hólnum eins og brún þúfa. Hann gýs tómri gufu — — í hvert skifti, sem hann gýs, öskrar hann, og svo gjósa allir hinir hverirnir.

Kári: Þarftu að spyrja blóm um það? (stendur upp) Þykir þjer ekkert fyrir því, að við verðum að skilja?

Halla (stendur upp): Yrði skilnaðurinn ljettari, þó jeg harmaði og grjeti eins og barn?

Kári: Jeg veit það ekki. (þegir). Þú þarft heldur ekki að aumkva mig. Jeg er auðugur. Jeg er konungur fjallanna. Eldurinn á mínum arni logar bæði nótt og dag. Jeg á alt landið í kring um mig, svo langt sem augað eygir. Jeg á jöklana og upptök fljótanna — þegar jeg reiðist, bólgna fljótin og grjótið urgar botninn. Og jeg á vatn — þar er floti af hvítum ísskipum og söngflokkur af álftum.

Kári: En einu verðurðu að lofa mjer — þú mátt ekki giftast hreppstjóranum.

Kári: Ef þú gerir það, kem jeg að næturþeli og drep ykkur bæði — fyrst hann og þig á eftir — og jeg fæ að vita það.

Kári: Jeg er skygnari en þú heldur. Björn vill fá þig fyrir konu — og hann hefur mörg ráð, til þess að fá sínu framgengt. En það þoli jeg ekki — alt annað get jeg þolað! Þó jeg sje hrakinn burt úr mannlegu fjelagi, er jeg ekki dauður. — Jeg er á verði uppi á fjöllunum — reyni hann til að ginna þig eða beita þig ofbeldi, er mjer að mæta. Jeg kem dulklæddur. — Ef mig dreymir eitthvað, sem vekur grun minn, þá kem jeg — þó jeg verði í hundrað mílna fjarlægð.

Halla: Er mögulegt að hreppstjórinn geti vakið afbrýðissemi þína? Hann hatar mig.

Kári: Því skyldi hann ofsækja mig, eins og jeg væri villidýr, ef það væri ekki vegna þín? Jeg hef aldrei gert neitt á hluta hans. Jeg á honum að þakka, að jeg get ekki lifað frjáls maður. Mjer finst þetta ár, sem jeg lifði í öræfunum, vera nægileg refsing fyrir mín afbrot. — Og það er um mig sem aðra, að jeg vil gjarnan lifa með mönnum — að minsta kosti vita af þeim í grend við mig.

Halla: Jeg lofa þjer, að jeg skal aldrei giftast hreppstjóranum (leggur handleggina um hálsinn á honum), Viltu ekki kyssa mig, Kári?

Kári (losar sig stillilega): Jeg heiti ekki Kári. Upp frá þessum degi er jeg Eyvindur. Fjalla-Eyvindur var jeg kallaður á suðurlandi — svo sagði bróðir minn.

Halla: Í mínum munni skaltu aldrei heita öðru nafni en Kári — jeg elska þig með því nafni — og nafnlaus er sá, sem enginn elskar (grípur hendurnar á honum). Elskarðu mig ekki lengur?

Kári: Snjórinn hjúpar hvítu — jafnvel fjöll úr rauðum leir (þrýstir henni að sjer og kyssir hana á ennið). Guð blessi þig, Halla (röddin er óstyrk). Nú verð jeg að fara (snýr sjer frá Höllu).

Halla: Þá veit jeg sá er siður, þegar maðurinn flytur búferlum, að hann tekur konuna með.

Kári (grípur hendurnar á henni): Heldurðu jeg óski nokkurs í heiminum frekar en lifa með þjer í öræfunum — þú yndislegasta af öllum konum?

Kári (gagntekinn): Viltu vera konan mín — og fylgja mjer í öllum þeim raunum, sem við getum ratað í, einmana og ofsótt?

Kári: Viltu taka hálfa mína sök á þínar herðar og vera útskúfuð úr mannfjelaginu, eins og jeg?

Halla: Jeg sver, að engin mannlegur máttur skal skilja okkur að, ef þú ekki rekur mig frá þjer. — Hefurðu ekki vitað frá öndverðu, að jeg vildi fylgja þjer? — hefur ekki alt mitt viðmót sagt þjer það fyrir löngu? Gastu haldið mig svo vesæla, að jeg ljeti þig bíða í angist og óvissu, ef jeg hefði ekki ætlað að fylgja þjer? Á hverjum morgni vakt það mjer fögnuð: Hann elskar þig! Það er þín vegna að hann bíður! — Á hverju kvöldi færði það mjer svefnró: Á morgun spyr hann þig um, hvort þú viljir fylgja honum.

Kári: En hvað þú ert fögur. — Allar þær stundir, sem við höfum átt saman, geisla út frá andlitinu á þjer.

Halla: Hjelstu jeg ljeti mjer nægja að hugsa til þín í gegnum fjöllin? — þá þekkir þú mig illa. Jeg vil lifa. Jeg vil sigla með þjer á hvítu skipunum þínum.— Jeg vil leggja hendina á steininn og finna, að jörðin er með heitu blóði.

Björn (kemur inn): Komdu sæl, Halla. Jeg leitaði að þjer við rjettina, — þar varstu ekki, — svo mjer datt í hug, að hjer mundi jeg geta hitt þig. Það er langt síðan við nágrannarnir höfum sjest.

Björn: Hver sjer um dráttinn fyrir þig? Mjer sýndist dilkurinn þinn tómur.

Kári: Ekki vænti jeg hreppstjórinn sje kom inn til að bjóða hjálp sína?

Halla: Við vorum á förum upp að rjett, — getum við ekki talast við á leiðinni?

Björn: Ef þig gildir það einu, vil jeg heldur tala við þig hjer. Það er mikilsvarðandi málefni, svo jeg kæri mig hvorki um að ráðsmaður þinn nje aðrir heyri á tal okkar.

Halla (snýr sjer að Kára): Þá verð jeg að biðja þig að fara upp í rjettina.

Kári: Gleymdu ekki að spyrja hreppstjórann, hvort það sje satt, að hann hafi liðkað á sjer hnjen með tólg á hverju kvöldi í alt sumar (fer).

Björn: Við vorum helst til áköf bæði tvö seinast þegar við töluðumst við. Eigum við að láta það falla í gleymsku?

Halla: Er það viðvíkjandi Kára — þetta, sem þú ætlar að tala við mig um?

Halla (glöð): Jeg hjelt þú hefðir fengið brjef og sönnun fyrir því, að grunirinn um Kára væri gripinn úr lausu lofti.

Björn: Jeg mátti vita það — úr því að hann er ekki strokinn. — Sýnist þjer jeg vera orðinn ellilegur?

Björn: Jeg var ekki nema tveim árum eldri en bróðir minn. Það var mikill skaði, að hann fjell frá — bæði fyrir þig og mig. Það er nú svo, að maðurinn og konan eru sköpuð hvort öðru til aðstoðar.

Björn: Það ertu ekki. — En þú syrgir hann samt — svo vel þekki jeg þig. Jeg er ekki blindur. — Jeg sá þú varst honum góð kona.

Björn: Jeg játa það, að sumt af því, sem þú sagðir seinast þegar við töluðum saman, var sannleikur. En við erum öll breysk. Og síðan móðir mín sáluga dó, hef jeg engan þekt annan en þig, sem hefur þorað að segja mjer sína skoðun hreinskilnislega.

Björn: Má vera, að þú hafir rjett fyrir þjer. En mjer skilst svo, sem það muni vera tvenskonar lund í hverjum manni (þegir).

Björn: Þolanlega. — Jeg hef að minsta kosti nóg handa sjálfum mjer. Skilur þú ekki hvað það er, sem jeg vil tala við þig um — eða viltu ekki skilja það?

Halla: Þú sagðir það væri mikilsvarðandi mál — annað veit jeg ekki.

Björn: Fögur orð eru mjer ótöm; — gætirðu hugsað þjer að verða konan mín?

Björn: Jeg tala af fullri alvöru, — og jeg sje enga ástæðu fyrir þig til þess að efast um það. Jeg er bráðum 48 ára gamall. — En þú ert heldur ekkert barn. Og við erum samboðin hvort öðru. — Ef þú verður konan mín, ímynda jeg mjer að það verði leit á annari eins eign, innan hjeraðs.

Halla: Er það til þess að sameina jarðirnar, að við eigum að giftast?

Björn: Jeg dreg enga dul á það, að jeg vildi gjarnan að landamerkjagarðurinn hirfi. Hann hefur verið lár fyrri. Faðir minn bjó á báðum jörðunum. En ekki var það þess vegna, að jeg ákvarðaði, að biðja þig að verða konan mín. Það er ekki gott að maðurinn sje einsamall. — Og þú ert sú eina hjer í sveitinni, sem jeg gæti hugsað mjer að taka mjer fyrir eiginkonu. Þú ert forsjálniskona; — þú ert hraust og kát — og í mínum augum ertu falleg. Hverju svararðu mjer?

Halla: Jeg verð að fá að hugsa málið. Þetta kemur mjer óvænt. Þú skalt fá svar eftir þrjá daga. — Ertu ánægður með það?

Björn: Mjer þykir eðlilegt þú viljir hugsa þig um, áður en þú svarar. Okkur hefur ekki altaf komið sem best saman. — En nú getur þú ef til vill betur skilið það en áður, að jeg vildi ekki þú hefðir þjóf fyrir ráðsmann. Og því miður var grunur minn sannur (tekur innsiglað brjef upp úr vasanum). Þetta brjef fjekk jeg í gær.

Björn: Jeg get lánað þjer mann til að reka fjeð heim fyrir þig í kvöld — því þú nýtur ekki ráðsmannsins lengur. — Það er svo heppilegt, að sýslumaðurinn er hjer í dag.

Halla: Kári hefur unnið hjá mjer á annað ár, vel og trúlega. Jeg vil ekki láta taka hann fastan á meðan hann er mitt hjú. Jeg vil gefa honum tækifæri til þess að flýja. — Þú varst á sömu skoðun fyrir þremur mánuðum.

Björn: Það var öðru máli að gegna — þá var hann ekki uppvís að sökinni.

Halla: Jeg get ekki trúað því ennþá, að hann sje þjófur (rjettir Birni brjefið). — Jeg ætla að biðja þig þeirrar bónar, að láta þetta mál liggja — þangað til við komum heim.

Halla: Það má vera, að jeg geti gert þjer einhvern greiða í staðinn.

Björn: Mjer er óskiljanlegt, að þú skulir hafa meðaumkvun með svikara og þjófi.

Halla: Jeg skil það naumast sjálf. — En þó er það svo. — Þú spurðir mig áðan, hvort jeg vildi verða konan þín. — Þú neitar mjer ekki um fyrstu bónina, sem jeg bið þig um.

Halla: Þú mættir skammast þín. — Ef til vill tekur mig sárara til hans en jeg vissi af. Jeg vil ekki hann verði tekinn fastur. — Viljir þú gefa honum tækifæri til þess að flýja, þá skal jeg ekki hafa neitt á móti því að jarðirnar sameinist.

Björn: Ekki hefði jeg búist við að ráðsmaðurinn þinn myndi hjálpa mjer til þess, að fá þig fyrir konu. — En jeg tek þessum kosti. Þegar við erum gift, veit jeg þú gleymir honum. — En hann verður að vera farinn hjeðan að einum sólarhring liðnum. — Komi hann hingað í sveitina nokkurn tíma framar, verður honum ekki hlíft.

Björn: Svo látum við hann detta úr sögunni. Í þetta skifti forðar þú honum frá tugthúsi — en þangað lendir hann fyr eða síðar (gengur að henni). Hver myndi hafa trúað því, að þú ættir eftir að verða konan mín (ætlar að taka utan um hana).

Björn: Er þjer á móti skapi, að við höldum brúðkaup í haust, setjum að mánuði liðnum — við höfum eftir engu að bíða. — Allir kunningjar mínir eru hjer staddir, svo jeg nota tækifærið og býð í brúðkaupið.

Halla: Ætlarðu að bjóða í brúðkaupið samstundis. — Þú ættir heldur að kaupa leyfisbrjef og láta brúðkaupið koma öllum óvænt.

Björn: Þú kemur eins og þú værir kallaður. — Jeg efast ekki um að þjer þyki vænt um að heyra frjettina — húsmóðir þín ætlar að halda brúðkaup. Hún giftist mjer að mánaðar tíma liðnum.

Björn: Þessu hafðir þú víst ekki búist við (gengur að Höllu). Nú get jeg fengið festarkossinn vottfastan.

Kári: Þú lýgur! (grípur í handlegginn á Birni). Hún er unnustan mín (við Höllu). Þó þið haldið brúðkaup á morgun, þá ertu konan mín fyrir guðs augliti.

Halla: Guð hjálpi þjer, Kári! — Jeg lofaði honum giftingu, til þess að frelsa þig. — Jeg vonaði að jeg gæti náð tali af þjer. Brjefið er komið — hann ætlar að láta sýslumanninn taka þig fastan samstundis.

Kári: Það væri óðs manns æði — hinir hafa nóga hesta; — og það væri að játa sökina. Við verðum að taka því, sem að höndum ber. — Jeg neita öllu.

Halla: Það er gagnslaust. Það er ómögulegt að villast á lýsingunni; — jeg las brjefið.

Kári: Var það alvara þín að giftast hreppstjóranum, til þess að bjarga mjer?

Halla: Hvernig geturðu ímyndað þjer það? — Jeg hata hann. En við þurftum frest, til þess að við getum flúið.

Halla (á nálum): Hvað eigum við að gera? — Þetta er alt mjer að kenna! — Þú beiðst mín vegna. Jeg reiddi mig á, að þegar brjefið kæmi, tækist mjer að tefja hreppstjórann, svo við fengjum ráðrúm til flóttans. (Með grátstaf í kverkunum). Jeg er ógæfusöm manneskja!

Kári: Gráttu ekki, — þó jeg yrði dæmdur til dauða, iðraði mig aldrei að jeg var kyr (kyssir hendurnar á henni), Jeg þakka þjer fyrir að þú hjelst mjer kyrrum — sumardögunum, sem við höfum lifað saman, getur enginn rænt frá okkur um alla eilífð.

Halla (losar sig): Eru engin úrræði! (áköf). Segðu, að þið Björn sjeuð hatursmenn og brjefið sje falsað.

Kári: Nei. — Það yrði árangurslaust (gengur til hennar). Jeg held það sje guðs vilji, að þú flýjir ekki með mjer. — Jeg hef sagt þjer, hvað fjöllin eru fögur. — En jeg hef ekki sagt þjer, hvað þau eru ógurleg. Það koma sandrok svo óskapleg, að öll eyðimörkin er hulin mekki, eins og jörðin brynni. — Sumar nætur þar uppi eru jafnlangar heilum vetri. — Og hungrið læðist kringum mann eins og þoka. Sá dagur gæti komið, að þú hataðir mig.

Halla: Jeg vil ekki heyra um þetta talað. — Er enginn vonarneisti! (í hálfum hljóðum) Þeir koma.

Kári: Þú mátt ekki örvænta. — Þó þeir fjötri mig og setji mig í gæslu — mjer halda engin bönd.

(Björn og sýslumaður koma inn með heilum hóp af sveitafólki — smárasaman tínast fleiri að).

Sýslumaður (gengur til Kára): Þú segist heita Kári (sýnir brjefið). Eftir þessu brjefi átt þú að heita Eyvindur og vera strokumaður og þjófur.

Sýslumaður (horfir fast á hann — opnar brjefið og les það — litur við og við á Kára).

Björn: Snemma í sumar kom langferðamaður hingað. — Hann þekti (bendir) að hann var strokumaður. Jeg skrifaði til þess að rannsaka málið — og í gær fjekk jeg svar.

Sýslumaður: Lýsingin er af þjer. — Lögin skipa mjer að taka þig fastan.

Kári: Er leyfilegt að spyrja, hvaðan hreppstjórinn hafi fengið þetta brjef.

Sýslumaður (lítur á innsiglið): Innsiglið er eins og það á að vera. (við Höllu) Hann er þitt hjú. — Hefur þú orðið var við, að hann væri þjófgefinn?

Sýslumaður: Jeg get ekki dæmt í þessu máli. — Jeg verð að senda hann til fæðingarsýslu Eyvindar. Og eins og þið vitið, á jeg veika móður heima fyrir. — Getur þú ábyrgst hann í þrjár vikur? Jeg á bágt með að missa tvo menn til ferðarinnar fyr en eftir sláturtíð.

Björn: Mjer þykir varhugavert að selja þjóf í konu hendur. — Ef sýslumaðurinn æskir, skal jeg taka hann í gæslu.

Sýslumaður: Jeg hagga ekki orðum mínum. — Þorir þú að setja hálfa jörðina í veð fyrir manninn!

Björn: Jeg verð að segja, að fyrverandi sýslumaðurinn okkar var ekki vanur að seinka rjettargangi vegna veikra kvenna og sláturanna.

Halla (við sveitafólkið): Þið komuð hingað til þess að heyra á lognar sakir. Þið skuluð fá miklu betri skemtun. — Þið skuluð fá að sjá sjálfan hreppstjórann glíma við mann, sem hann hefur þjófkent.

Halla: Mágur minn lofaði mjer í vor að glíma við Kára í rjettunum. — Það var út af veðmáli. — Nú gengur hann á bak orða sinna (kallar). Hvað lýst ykkur!

Halla: Hann er ekki fremur þjófur en þú. — Verður þú þjófur, þó jeg beri upp á þig þjófnað! — En hann er feginn að losna við glímuna, ragmennið!

Björn: Háðyrði þín bíta ekki á mig. Þegar þú hefur sannanir fyrir því, að ráðsmaðurinn þinn sje heiðarlegur maður, skal jeg glíma við hann — fyr ekki (hlær). En þú getur glímt við hann í kvöld, þegar þið komið heim (fer).

1. sveitakona (í hálfum hljóðum): Hvað er langt síðan hann kom í sveitina?

Halla (hátt): Þú skalt vita, Kári, að jeg trúi að þú sjert saklaus.

Kári (tekur í hendina á henni): Mjer þykir vænt um að heyra, að jeg á þitt traust.

(Sveitafólkið fer — Kári, Halla, Guðfinna og smalinn, Arnes og Arngrímur verða eftir).

Halla (við Arnes): Viltu gera mjer þann greiða, að sjá um reksturinn heim í kvöld? — Jeg vil ekki að Kári sje hjer lengur.

Arnes: Það skal jeg gera með ánægju (við Kára). Þessu, sem dundi nú yfir, ætlaði jeg að vara þig við.

Halla: Nei, þú verður að hjálpa Arnesi. Jeg ætla sjálf að fylgja Kára heim (hlær). Jeg verð að hafa gát á fanganum. — Sæktu Sörla og Rauð. — Ert þú ríðandi Arnes?

Halla: Taktu þá Brún líka — þið Arnes tvímennið. Við Kári ríðum geyst.

Halla (gengur til hennar): Þjer hefur oft orðið starsýnt á peningaskrínið mannsins míns sáluga. — Þegar við komum heim, vil jeg að þú eigir það og það, sem í því er.

Halla: Ekki alla saman. — Jeg bjóst við að kaupa kindur í rjettinni. — Svo er þjer best að fara og hitta frændfólk þitt.

Guðfinna (tekur í hendina á Höllu): Guð blessi þig (brestur mál af geðshræringu, fer).

Arngrímur: Komi það fyrir að þú lendir í villu, þá gættu að þjer að missa Höllu ekki út í þokuna. — Vertu sæl Halla (fer).

Halla: Vertu sæll. — Guði sje lof, við höfum góða hesta. — Arnes kemur ekki rekstrinum heim fyr en í nótt. Okkar verður ekki leitað fyr en á morgun. Þá verður eftirreiðin örðug. Jeg kaupi mat á einhverju heiðarbýlinu. Jeg hef peninga á mjer.

Kári: Halla — þú mátt ekki flýja með mjer. Þú veist ekki hvaða líf þú átt fyrir höndum. Þú verður álitin þjófur eins og jeg.

Halla: Mikið barn ertu. Heldurðu að jeg hafi ekki hugsað um þetta alt saman (brosir). Fái jeg ekki að fylgja þjer, giftist jeg hreppstjóranum (sest). Gáðu að því, að reiðtýgin sjeu í lagi.

Halla (situr andartak þögul — stendur upp — dregur djúpt andann): Í nótt ríðum við alein upp til fjallanna.

3. þáttur

(Lítill grænn bali. Hægra megin stendur gömul hraunborg, 5 álna há og 3 álna breið. Önnur hliðin er hrunin. Sú hliðin, sem stendur, snýr holinu að áhorfendunum — gegnum gat sjer í heiðan himininn. Aftar sjest á kofa Eyvindar — torf og grjót veggir, helluþak. Vinstra megin djúp, þröng árgljúfur — fjarri gljúfrabarmurinn gnæfir við loft. Gljúfrin beygja til vinstri — þar fellur áin í fossi. Fossbrúnin sjest. Bak við sjest jökullinn — neðst jökulaldan, langur og mjór hryggur, svartur og skörðóttur — ofar er jökullinn grár, með bláum sprungum — efst við sjóndeildarhringinn drifhvítt jökulbakið. Á balanum standa hlóðir með glæðum og setsteinar breiddir gærum. — Fossniður).

(Kári og Arnes koma inn. Þeir eru berhöfðaðir og útiteknir — í prjónuðum treyjum og brókum — berfættir í skónum. Kári ber álft á bakinu — Arnes heldur á rjúpnakippu í hendinni, sprekum og mulningalyngi undir handleggnum).

Kári (snarar álftinni niður): Lítið er það, sem gangandi manninn dregur ekki.

Arnes: Þjer hefði verið nær að láta mig bera hana — jeg var ekki hlaupamóður.

Kári: Úr því jeg hljóp hana uppi, vildi jeg tosa henni heim sjálfur. Þú þekkir krakkaskapinn í mjer.

Kári: Þetta er fyrsta álftin á þessu hausti (strýkur á henni hálsinn). Mjer þykir vænt um, að ekki kom blóð í fjaðrirnar.

Kári: Það segirðu satt. En þu hefur reynt einveruna fyr. Þú varst búinn að vera tvö ár í útlegð, þegar þú hittir okkur.

Kári (kátur): Heyrðu — við felum veiðina og segjum, að við höfum komið tómhentir (tekur álftina). Fáðu mjer rjúpurnar (felur veiðina bak við kofann). Nú vildi jeg óska, að Halla kæmi sem fyrst (gengur nokkur skref, kallar:) Halla!

Kári: Já, jeg er ánægður. Til hvers er að vera óánægður? Okkur var nauðugur einn kostur að flýja, svo við verðum að sætta okkur við fjallaæfina. Og hjer líður okkur vel. Við erum frjáls, höfum nóg að bíta og brenna — og sólskin, vatn og húsnæði. — Hvers óskar þú frekar?

Kári: Jeg veit þú býrð yfir einhverju, sem þú vilt ekki trúa mjer fyrir. Þjer þyngist skap með degi hverjum. Þú varst ljettlyndari þegar þú hittir okkur.

Kári: Jeg man það. Þú kunnir ótal sögur og hafðir spaugsyrði á reiðum höndum. — Nú segirðu aldrei sögur. Unirðu ekki fjöllunum?

Kári: Það kynni að brá af þjer þunglyndinu, ef þú gerðir mig að trúnaðarmanni þínum. — Eða öllu heldur Höllu — hún er mjer vitrari, og jeg veit henni þykir vænt um þig.

Kári (ákafur): Jeg gleymdi að biðja þig eins — við skulum ekki segja Höllu frá því, að þoka lá á fjallinu; hún kynni að verða óróleg. Ef við minnumst ekki á það, heldur hún að við höfum verið uppi á því, eins og við erum vanir, og gætt mannaferða.

Halla (kemur inn — ber vatnsfötu, riðna úr tágum og þjetta leir — leiðir þriggja ára telpubarn. Halla er í hvítum prjónabol og svörtu prjónapilsi — silfurbelti um sig miðja. Barnið er í hvítum prjónafölum. Þær eru berhöfðaðar — berfættar í skónum): Hafið þið verið fengsælir í dag?

Kári (ber sig illa): Já, við höfum verið fengsælir á strit og erfiði. Rjúpurnar hafa brugðið yfir sig huliðshjálmi. Við sáum einn hóp, og hann flaug áður en við komumst í nánd við hann með snöruna.

Halla: Osköp hafið þið verið óhepnir — við skulum vona, að þið verðið hepnari næst.

Kári (hlær): Þarna ljek jeg á þig (hleypur að kofanum). Líttu á — fimm fallegar rjúpur.

Arnes: Jeg ímynda mjer, að fáir leiki það eftir Kára. Jeg get það að minsta kosti ekki.

Halla: Já, Tóta má klappa. Jeg hefði gaman af að búa þjer til treyju úr hamnum (lyftir henni). Hún hefur dafnað vel í sumar.

Kári: Einhvern tíma, þegar jeg hef lítið fyrir stafni, skal jeg flá þær; þú getur geymt í þeim smásteina.

Halla: Þarna fjekstu fallegt gull (sest á hækjur sínar). Hvar eru augun í henni mömmu? (hylur augun með álftarlöppunum).

Halla: Það er líka of snemt að borða kvöldmatinn. En á einhverju verð jeg að gæða ykkur fyrir veiðina. Á jeg að hita blóðbergste?

Kári: Já, hitaðu te. (Við Arnes) Við skulum halda á veiðinni inn í hellinn.

Halla: Nú verður Tóta bundin, svo fossinn taki hana ekki, meðan mamma hennar hitar vatnið (tekur reipi, sem er fest við stein og bindur utan um hana — færir henni gull). Þarna eru hestarnir þínir. (Skorðar ketil, setur leirbolla á hlóðarsteinana, tekur handfylli sína af þurkuðu blóðbergi og vallhumli úr tágakörfu, skolar það í köldu og skiftir í bollana — leggur sprek á eldinn). Svona, nú stendur ekki á öðru en að vatnið sjóði. (Tekur mulningalyngið) Sjáðu hvað Arnes færir þjer.

Halla: Þú mátt ekki láta þau upp í þig, þá verður þjer ílt í litla maganum þínum (slítur langt puntstrá). Nú skal jeg sýna þjer (þræðir berin upp á stráið, telur) — eitt, tvö — fjögur — sex, sjö. — Í sjö ár hafa pappi þinn og mamma verið uppi á öræfunum (klappar á kollinn á henni). Þegar þú ert orðin sextán ára, höfum við dvalið 20 ár í óbygðum. Þá erum við frjáls. Það verður hátíðisdagur. Á þeim degi verður Tóta í snjóhvítum fötum, á skóm úr lútarlituðu skinni og mamma þín spennir um þig silfurbeltinu sínu. — Þegar við komum niður í bygðina, mætum við ungum manni á silfurhneptum jakka. — Hann stöðvar hestinn og snýr sjer við — hann horfir lengi á eftir þjer. Mamma þín er þá orðin gömul og hrukkótt og hárið næstum því eins hvítt og mjöllin — pabbi þinn er líka orðinn gamall. En þú ert beinvaxin eins og puntstrá — og lyftir hátt fótunum, þegar þú hleypur.

Kári: Jeg var rjett dottinn á höfuðið, þegar við lyftum hellunni frá munnanum.

Halla: Varstu það? — (fær Tótu stráið). Nú getur þú haldið áfram (stendur upp). Er ekki óþarfi að byrgja munnann í hvert skifti? — í þurviðri gæti hellirinn að skaðlausu staðið opinn.

Kári: Varkárnin sakar ekki. Ef einhverjir kæmu að okkur óvörum, fengjum við ekki ráðrúm til að fela munnann — þeir fyndu hellinn og eyðilegðu allan okkar forða, eins og fyrir fjórum árum síðan. Manstu eftir því, þegar við komum á gamla staðinn og fundum ekki annað en ösku — og veturinn vofði yfir okkur? — Þeir skildu okkur ekki einu sinni eftir einn kindarskrokk.

Kári: Þegar jeg hugsa um það, langar mig altaf til þess að gera eitthvað ilt af mjer. Við erum þó manneskjur.

Halla (hlær kuldalega): Nei, við erum ekki annað en refir, sem stelum kindunum þeirra.

Kári: Hefðum við haft hellinn okkar í það skifti, hefðu þeir orðið að láta sjer nægja með að brenna kofann. — Jeg fyndi hann ekki, ef jeg vissi ekki hvar hann væri. Hvernig faldir þú vistir þínar, Arnes?

Arnes: Jeg átti mörg fylgsni. — Einu sinni stal jeg tveimur smjörfjórðungum — þeim drap jeg niður í klettaskoru.

Halla: Jeg sá fjórtán menn koma ríðandi út úr skýinu (þegir andartak). Ertu viss um, að þessir tveir menn, sem þið funduð slóðina eftir fyrir mánuði síðan, hafi ekki orðið varir við okkur?

Halla (brosir illilega): Það er óvíst, hvort þeir hafa kært sig um að hitta okkur.

Kári: Þá væru þeir komnir hingað með mannsöfnuði fyrir löngu. — Nú sýður á katlinum.

Halla: Já. Jeg verð að taka mjer dag og safna vetrarforða. — Jeg ætla niður í Sólhlíð. Það er hvergi eins mikið blóðberg.

Kári: Þú verður að taka mikinn vallhumal, svo þú getir búið til smyrsl. Þú veist, hvað smáskurfur geta orðið bölvaðar, þegar kuldi kemur að þeim. — Geymirðu hunangið, sem jeg fann?

Kári: Það er líka gott við sárum. Og svo verður þú að tína fífu í kveyki (leysir af sjer skóna). Viltu ekki hrista sandinn úr skónum þínum?

Arnes (hefur horft á Höllu): Það er komin rauð slikja á hárið á þjer. Fyr á árum var það hrafnsvart.

Kári: Því hef jeg ekki tekið eftir. En freknurnar eru eyddar — að því hef jeg gáð (klappar henni á kinninn). Fæ jeg aftur í bollann minn?

Kári (stendur upp og gengur inn í kofann — kemur út með 3 tóbakspípur úr trje og tvo poka, misjafnlega stóra): Það er nóg til af rjúpnalaufinu — en jeg skamta ykkur tóbakið.

Kári: Þjer eru ekki ofgóðar þær ánægjustundirnar frekar en mjer (hristir pokann). Við skulum ekki vera kvíðin — jeg á einhverja ögn í hellinum. Og þegar skíðafæri kemur með vetrinum, förum við Arnes niður til bróður míns. Hann lofaði mjer, að vera vel byrgur af tóbaki og salti — og jeg borga honum í ull, eins og seinast (kveykir í pípunni).

Halla: Gætið ykkar, að þið verðið ekki handsamaðir á einhverri ferðinni.

Kári: Það verðum við ekki. Bróðir minn býr á næst fremsta bænum við afrjettina — og hjónin, sem búa á hinum bænum, láta okkur hlutlausa. Nei — mjer þykir vænt um að eiga bróðir minn að. — Enginn nema þú hefur verið betri í minn garð.

Kári: Nú væri gaman að heyra góða sögu — getur þú ekki sagt eitthvað skemtilegt?

Jeg sótti upp til fjallanna
um sumarbjarta nótt. —
Sólin gleymdi dagsins háttatíma. —
Jeg efni heitið, vina mín —
það dýra djásn skal sótt.
— í dimmum helli verður risaglíma.
Hæ! hó!
Jeg er í nýjum sokkum
og jeg er á nýjum skóm.
— Í öllum heimi’ er enginn, sem jeg hræðist.

(Leggur pípuna á hlóðarsteininn). Nu hef jeg handa þjer verkefni. — Þú ættir að leysa ofan af skjóðunni við Arnes. (Alvarlegur) Jeg held það sje komið í hann óyndi.

Kári: Jeg ætla í bað. Það er hægast fyrir þig að tala við hann í einrúmi. Mjer veitir heldur ekki af að skola af mjer svitann (fer).

Arnes: Kári ímyndar sjer að mjer leiðist, af því jeg get ekki altaf verið jafn-kátur.

Halla (brosir): Þú hefur stært þig af því, að þú værir af tröllakyni.

Arnes (stendur upp, tekur utan um úlnliðinn á henni). Einu sinni voru tvö tröll. Þau urðu ósátt — og lögðu hvort á annað, að þau yrðu að steini. Annað átti að standa þar sem flestir fuglar dritu — og hitt átti að standa þar sem allir vindar gnauðuðu. — Hvor steinninn kysir þú helst að vera?

Halla (kippir að sjer hendinni): Jeg er ekki ennþá orðin að steingjörving. — Jeg hjelt þú værir búinn að tína niður öllum sögunum þínum.

Arnes (sest við hliðina á henni): Á barnsárunum fór jeg oft í langan leiðangur með skýjunum. — Á jeg að spá þjer?

Arnes: Skýin eru draumar jarðarinnar og vita ekkert um okkar æfi. — Má jeg líta á handlegginn á þjer?

Arnes (lyftir handleggnum): Þú heldur tilviljun ráði, hvernig stráin stryka á þjer handlegginn. — En væri jeg nógu vitur, gæti jeg lesið alla þína ókomnu æfi. Eitthvað get jeg ef til vill sjeð. — Enginn skyldi halda, að þessir grönnu handleggir væru svona sterkir.

Arnes: Þú verður að sitja kyr. — Þessi djúpa þverrák táknar sorg. — Þarna er stórt bál (strýkur fingurgóm yfir handlegginn) — jeg sje eldtungurnar. Það táknar, að einhver elskar þig (kyssir handlegginn).

Halla: Þá gæti farið svo, að þú segðir mjer einhverja þá hluti, sem betur væru ósagðir. — Nú verð jeg að vera iðin (fer inn í kofann).

Halla (kemur út með spunasnældu, ull og hálfeltan bjór). Ef þú ert orðinn af þreyttur, þolir bjórinn dálítið tak enn þá.

Arnes: Láttu mig fá hann (tekur stóran hrútshornshring — reipi er bundið í hringinn — bregður lykkju um einn setsteinanna — eltir).

Halla: Það er kynlegt — oftast nær tek jeg ekki eftir fossniðinum. En ef hann þagnaði, mundi jeg sakna hans. Er ekki eins um þig?

Halla: Í fyrstunni ægði hann mjer — seinna fór mjer að þykja vænt um hann. Nú saknaði jeg hans því að eins að hann þagnaði. — Mannssálin er undarleg.

Arnes: Getur þú sagt mjer, hvers vegna sumir menn fá að vera hamingjusamari en aðrir?

Halla: Þorir þú ekki að ræna þjer konu? — Jeg skyldi vera eins góð við hana og mjer væri unt.

Arnes: Því sýnir hann þjer ekki í verkinu, að honum þyki vænt um þig. Hann sækir þjer hvorki vatn nje eldivið. Hann álasar þjer, ef kjötið er ekki mátulega steikt, að honum þykir. Hann fer með þig eins og þú værir vinnukonan hans.

Arnes: Nei — en jeg er honum gramur þín vegna. Þú varst í góðum ástæðum og nautst mikillar virðingar í þinni sveit — þú yfirgafst alt vegna hans. Hann mætti muna það betur.

Halla: Jeg kærði mig ekki um að þakklátssemin gerði hann þrællyndan. Enda yfirgaf jeg ekkert hans vegna, heldur vegna sjálfrar mín.

Arnes: Hann nennir ekki einu sinni að elta bjórinn í sængurverið þitt. Ef þú ættir ekki mig að, yrðir þú að gera það sjálf.

Halla (stendur upp): Mjer er ekki um eftirtölur (gripur í bjórinn). Sleptu.

Halla (kippir bjórnum úr hringnum og hendir honum inn í kofann): Þú er ekki eins ómissandi og þú heldur (sest aftur að vinnunni).

Arnes: Jeg ætlaði ekki að styggja þig. Mjer þykir vænt um, þegar jeg get gert þjer lítinn greiða. — Má jeg ekki ljúka við að elta bjórinn?

Arnes (þegir andartak): Þú mátt ekki vera reið við mig. — Viltu ekki fyrirgefa mjer það, sem jeg sagði.

Arnes (gengur til hennar): Jeg veit ekki hvort mjer er óhætt að trúa þjer. Þú reiðist sjaldan (sest). Þegar þú lást veik, færði jeg þjer einu sinni strá, sem höfðu grænkað undir snjónum. — Þá kystir þú mig.

Halla: Kysti jeg þig (brosir. Kyssir hann lauslega á vangann). Er þjer nú rórra?

Arnes: Það kemur ekki því við (stendur upp). Má jeg kyssa þig einu sinni á munninn?

Arnes: Ekki skemmast varirnar á þjer við það. (Tekur um axlirnar á henni).

Arnes: Þú hefur verið Kára trú í sjö ár. Er þjer ekki farið að leiðast það?

Halla: Nú er andlitssvipurinn á þjer eins og á hreppstjóranum, þegar hann sagði að jeg væri skækja (rekur Arnes löðrung).

Arnes (reiður): Jeg þekki þig betur en þú heldur. Þú ert svo saklaus! — Þú hefur aldrei gert neitt ilt af þjer!

Arnes: Kári er opinskárri en þú heldur. — Þú hefur átt barn fyr en Tótu.

Halla: Því segirðu ekki að jeg hafi drepið barnið mitt? — Það var það, sem þú ætlaðir að segja. — Þú veist, að jeg hef gert það.

Halla: Jeg hata þig ekki — jeg fyrirlit þig. Þú gerir þig að dómara. Þú ert ekki móðir og veist ekki hvað það er, að bera nýtt líf inn í heiminn. — Það þyngist með degi hverjum, eins og vetrarsnjórinn. Hefði verið vor og sólskin, hefði jeg ekki getað gert það. En okkur leið illa. Jeg var veik og við vorum bjargarlítil. Það var góðverk að bera barnið út í frostið. — Dauðinn er lítil þjáning í samanburði við lífið.

Halla: Nei — þú hjelst jeg væri saklaus engill, sem brynni af girnd. — Þú mátt dæma mig. — Þó þú leitaðir með logandi ljósi í sál minni — þú fyndir enga iðrun. Hvað átti að verða af barninu, ef við yrðum ofsótt? — Áttum við að selja það í hendur óþektra manna? — Hvernig heldurðu það sje, að vera útilegumannsbarn, sem allir þykjast hafa rjett til að fyrirlíta.

Arnes: Mjer datt ekki í hug, að þjer mundi þykja svona mikið fyrir því, sem jeg sagði.

Halla: Heldurðu að jeg hafi gert það með köldu blóði? Jeg hef fætt tvö börn með þjáningum. — Jeg vil heldur fæða tíu börn, en lifa þá nótt upp aftur. Þegar jeg kom inn úr kuldanum, fjekk jeg óráð. — Mjer fanst barnið liggja við hliðina á mjer og það sóttu að okkur svartir fuglar. Jeg grúfði mig yfir barnið — og fuglarnir hjuggu mig í bakið. — Þeir slitu úr mjer blóðug lungun (þegir af geðshræringu).

Halla (rólegri): Jeg óskaði að það barn væri dautt löngu áður en það fæddist (gengur til Tótu). En þessu litla vorbarni hef jeg aldrei óskað neins ills. Í fyrsta skifti, sem jeg fann til þess, að hún var lifandi, greip mig óumræðileg gleði. Jeg skildi það sem fyrirgefningu, að mjer auðnaðist að verða móðir í annað sinn.— Og þegar hún kom inn í heiminn, var bjart sólskin og himininn var blár og heiður (kyssir hana).

Arnes: Jeg rjeði ekki við munninn á mjer (leggur hendina á brjóstið). Það býr í mjer djöfull (stendur grafkyr). Jeg elska þig.

Halla (snýr sjer að honum): Finst þjer ekki þú hafa sært mig nógu djúpt?

Arnes: Þú skalt ekki þurfa að hlusta á mig lengur. Jeg ætla niður í bygð. — Yfirvöldin mega fara með mig eins og þau vilja.

Halla: Það ættirðu að gera. Þú getur líklega keypt þjer aflát með því að vísa á kofann okkar, — og þú friðar samviskuna með því að ímynda þjer, að við komumst undan á flótta. Þú veist, hver hlaupagikkur jeg er orðinn.

Halla (stendur upp): Ef þjer þykir vænt um mig, eins og þú segir, ættir þú að vera mjer góður.

Arnes: Ástin hefur gert þig góða — en mig illan. (Þegir) Manstu eftir, þegar við Kári fórum upp á jökulinn og hann datt niður í sprunguna. — Hann sagði þjer frá því, að jeg hefði skolfið af hræðslu. Jeg var ekki hræddur um líf hans — jeg var hræddur við mínar eigin hugsanir.

Arnes: Nú er þjer ljóst, að jeg verð að fara. Jeg þori ekki að búa lengur með ykkur — og mjer hrýs hugur við einverunni.

Arnes: Hefði Kári ekki verið grandvaralaus og trúað mjer sem vini, veit jeg ekki hvort við lifðum báðir. Þú þekkir ekki tályrði freistingarinnar. — Mjer fanst Kári hafa lifað svo lengi hamingjusömu lífi, að það væri ekki órjettlátt þó hann dæi. Mjer fanst hann vera óskyldari þjer en jeg, — það er meiri auðn í okkar sál. Mjer fanst, að væri hann horfinn, þá stæði ekkert á milli okkar.

Halla: Hættu þessu tali. Freistingin hefur hvíslað að þjer tómum lygum. Hefði Kári dáið, hefði jeg fylgt honum inn í eilífðina, eins og jeg fylgdi honum upp á öræfin. Þú hefðir aldrei fengið mig lifandi. — Og helði jeg vitað, að þú værir sekur í dauða hans, mundi jeg hafa myrt þig í svefni. Jeg hef gefið manninum mínum alt — samviskuna líka. Jeg get lifað, þó honum þyki ekki altaf eins vænt um mig. — En hætti jeg að elska hann, þá dey jeg.

Arnes: Mjer þykir vænt um, að þú elskar manninn þinn. — Það er kominn yfir mig einhver annarlegur friður — hvort sem það er vegna þess, að jeg hef skriftað, eða vegna hins, að jeg hef ákvarðað að þola mína hegningu. — Hatar þú mig?

Arnes: Mikið af því illa, sem mennirnir gera hver öðrum, er þeim ósjálfrátt. Jeg hefði átt að hrinda frá mjer mínum illu hugsunum — en nú er það um seinan. — Á morgun fer jeg hjeðan. Jeg segi Kára, að jeg komi aftur. — Það er óþarfi, að við skiljumst óvinir (gengur til Höllu). Viltu verða við síðustu ósk minni? — segðu honum aldrei frá þessu.

Arnes: Það er best að jeg kveðji þig, meðan an við erum einsömul. Jeg geng yfir hraunrimann og sest einhverstaðar þar, sem jeg hef útsýn yfir auðnina. Þú segir Kára, að jeg komi eftir nokkra stund (rjettir fram hendina). Mjer þætti vænt um, að þú hugsaðir til mín gremjulaust, þegar jeg er farinn.

Arnes: Vertu sæl, Halla (gengur nokkur skref — nemur staðar). Í varðhaldinu mun jeg minnast þín eins og þess fegursta, sem jeg hef sjeð (fer).

Halla (stendur og horfir á eftir honum — setst að vinnunni — vinnur nokkra stund þegjandi — stendur upp — gengur til Tótu): Dæmalaust ertu þæg og góð stúlka. Ertu ekki orðin syfjuðr (Breiðir skinnfeld á jörðina). Nú skal mamma syngja fyrir þig (losar reipið) Viltu það? (lyftir henni).

Halla (sest — hallar henni upp að brjóstinu á sjer). Láttu aftur augun (situr þegjandi — raular og rær).

Ertu sofnuð? (stendur upp hóglega — leggur barnið á skinnfeldinn og breiðir yfir það — sest aftur að vinnunni).

Kári: Jeg kem samstundis (hverfur niður í gljúfrin — eftir andartak kemur hann upp aftur). Einhvern góðan veðurdag, þegar jeg er í vígahug, langar mig til að reyna að synda á móti straumnum og komast alla leið inn í gljúfrin.

Halla (stendur upp): Arnes gekk út á sandana. Hann kemur að vörmu spori. Hann ætlar að skreppa niður í bygð — hann fer á morgun.

Kári: Jeg vissi, að það var komið í hann óyndi. — Jeg vona, að honum hlekkist ekkert á.

Halla (gengur til hans): Ef hann kæmi aldrei aftur, yrðum við einsömul, eins og forðum daga (tekur um hendurnar á honum). Þykir þjer vænt um mig ennþá?

Kári (heldur höndunum á henni föstum): Jeg sýni þjer það alt of sjaldan. Jeg gleymi því. Þú verður að segja mjer til, þegar það er eitthvað, sem þú vilt að jeg geri fyrir þig (kyssir hana). Við höfum lifað saman í sorg og gleði (sleppir henni). Hryggir það þig, að Arnes ætlar niður í bygð?

Halla: Þú sást aldrei lækinn, sem jeg fann uppi við Hofsjökul. Hann spratt upp í mosaþúfu og rann í hring; barmarnir voru grænir, en sandauðn umhverfis. — Það var örskamt þaðan, sem hann spratt upp, og þangað, sem hann hvarf niður í jörðina. Jeg gat gengið í kring um alt renslið í þrjátíu skrefum. — Mjer virðist mannsæfin líkjast þeim læk.

Arnes (kemur hlaupandi, náfölur — talar í hálfum hljóðum): Það koma menn!

Halla: Þá hafið þið logið — þið sögðust hafa haft gott útsýni.

Kári: Það lá ský sunnan á fjallinu. — Jeg vildi ekki gera þig órólega.

Arnes: Þeir eru rjett á hælunum á okkur. — Þeir skildu hestana eftir fyrir utan hraunið. — Þeir eru níu saman. Þið verðið að flýja samstundis.

Kári: Það þýðir ekki að veita viðnám — við yrðum borin ofurliða. Þú verður að treysta miskunnsemi mannanna. Þarna koma þeir. — Hlauptu í guðs nafni!

Halla (hrekkur saman): Það er Björn! (ógurlegt æði myrkvar andlitið á henni — hún grípur Tótu — röddin er hás og gerbreytt). Hvolpinum skulu þeir ekki ná.

Halla: Vertu óhrædd. (Grátandi). Jeg skal sýna þjer regnbogann yfir fossinum (hleypur — hverfur niður í gljúfrin).

Kári (hefur stadið agndofa — hleypur á eftir henni): Í guðanna bænum —!

(Þegar Kári sjer Björn, tryllist hann — veður að honum — vegur hann á loft og fleygir honum óþyrmilega — grúfir sig yfir hann og ætlar að kyrkja hann).

Einn af liði Björns (kemur stökkvandi — grípur um kverkarnar á Kára): Sleptu!

Kári (sleppir Birni — sprettur upp og slítur sig lausan — slær manninn flatan).

Annar af liði Björns (ræðst á Arnes — hrópar): Jeg hef náð einum þeirra!

Arnes: Ekki ennþá (slær hann flatan — hrópar til Kára). Hlauptu upp á jökulinn — mundu eftir Höllu!

Björn (er sestur upp — reynir árangurslaust að standa á fætur): Hlaupið þið eftir hinum. — Sá, sem nær öðruhvoru þeirra, fær fimmtíu ríkisdali.

Arnes (yfirunninn — við Björn): Veistu hvað þú ert! — Þú ert morðingi — þú ofsækir menn eins og óarga dýr. — Þú drapst barn Höllu.

Arnes: Hendur mínar eru bundnar — en þær eru ekki ataðar saklausu blóði. Þú sást ekki Höllu koma upp úr gljúfrunum — tómhenta. — En þú verður krafinn til reikningsskapar. — Aldrei framar á æfi þinni muntu líta glaða stund.

Arnes: Þú getur varnað mjer máls. — En það er barnslík niðri í gljúfrunum. — Þú heyrir það æpa á nóttunni. — Skelfing og sálarangist skulu ofsækja þig.

Björn: Jeg er fótbrotinn. — Styddu mig. (Stendur upp með miklum erfiðleikum — horfir flóttalega í kring um sig — dregst að gljúfrunum — horfir niður — hopar í hryllingi). Við skulum fara hjeðan.

4. þáttur

(Moldarkofi uppt á öræfum. Tveir setsteinar og lágt rúmstæði, hvorttveggja hulið gærum. Fletið er á hægri hönd — hurð til vinstri. Fátækleg húsgögn hanga á veggjunum. Á þakinu er lítill snjódimmur skjágluggi. — Daufar glæður á arninum. Stórhríð úti fyrir — við og við þyrlast snjór inn um strompinn).

(Kári gengur um gólf og ber sjer. Halla situr þegjandi. Þau eru í skinnklæðum).

Kári: (kippir mjórri spýtu út úr veggnum — telur): Jeg þurfti ekki að telja skorurnar — þetta er sjöundi stórhríðardagurinn; og nú er komið fram yfir páska. Hvað lengi heldurðu að þetta vari?

Kári: Það hefur verið iðulaus stórhríð síðan bylurinn skall á (stingur spýtunní í vegginn). Ef veggirnir væru ekki stálfrosnir, mundi kofinn hafa lokið.

Kári: Þú heldur það. (Gengur um gólf). Fyrir fjórum árum var sólin rauð og döpur frá morgni til kvölds, alt sumarið. Jeg gat starað á hana stundunum saman, án þess að fá verk í augun. Þjer er það víst minnisstætt eins og mjer. (Í hryllingi) Það gæti komið það sumar, að sólin aldrei risi — þó við höfum ekki lifað það.

Kári: Jeg gæti vel lifað sólarlaust sumar, ef við hefðum mat (tekur sveðju í hönd sjer). Þessi hefur ekki bragðað kjöt eilífðarlangan tíma (röddin verður gráðug). Jeg man eftir hrút, sem jeg slátraði einu sinni — hann gat varla gengið fyrir fitu (stendur keiprjettur fyrir framan Höllu) — þú hefðir átt að sjá netjuna — hún var eins og skjágluggar í hvítum grindum. — Heldurðu að þú gætir haldið fótunum, ef hann væri kominn hingað bráðlifandi?

Kári: Við mættum vara okkur á, að vera ekki of gráðug — við yrðum að gæta hófs fyrstu tvo dagana. Þar á eftir gætum við borðað eins mikið og lystin leyfði (kyngir munnvatni). Þú hefur sjeð kindarskrokka hanga og þorna í vindinum. — Kjötið er fagurlitað eins og vangi á á ungri stúlku — mig langar til að klappa honum — mig langar til að bíta í hann. —

Kári: Og hvernig heldurðu okkur smakkaðist hjartað — brennheitt af teininum? — jeg gæti gleypt það í einum munnbita. Jeg gæti orðið saddur af lyktinni af heitu kjöti.

Halla: Mjer verður ílt, ef þú hættir ekki að tala um mat. Heldurðu að jeg sje ekki jafnhungruð og þú — og þó þegi jeg.

Kári: Já, þú þegir (leggur sveðjuna frá sjer). Þú situr allan daginn þögul og hreyfingarlaus. Sæi jeg ekki í þjer augun, gæti jeg haldið að þú værir dauð. Þú ert þó lifandi manneskja, eins og jeg — ertu það ekki?

Kári: Ertu skurðgoð. Á jeg að knjekrjúpa þjer og biðja þig um gott veður? — Á jeg að kveykja blóteld og lita fæturna á þjer dreyra? — Hvers krefstu?

Kári: Þú ættir að vera hrísla úti í skógi. Þá fengir þú að visna í friði. Því barmar þú þjer ekki — eins og alt sem lifir, þegar því líður illa? — Þú getur ekki ímyndað þjer, hvað þessi ró kvelur mig. — Jafnvel skógarhríslurnar barma sjer og hljóða í laufvindunum.

Kári: Mjer er sama hvort nokkur eða enginn heyrir. — Jeg vil hljóða, — jeg vil öskra. (öskrar).

Kári (röddin er máttfarin): Jeg sje að þessu getur ekki haldið áfram. Jeg hefði átt að vera farinn hjeðan fyrir löngu. Jeg hefði átt að fara undir eins fyrsta daginn, sem við urðum matarlaus. —

Kári: — En þú hjelst á hverjum degi, að næsta dag mundi veðrið lægja. Jeg veit að þú sagðir það til að hughreysta mig — en það var rangt af þjer að gera það.

Kári: Jeg er ekki hræddur um að jeg hefði vilst. Jeg rata í hvaða veðri sem er (rjettir upp hendina) — jeg átta mig á storminum.

Halla: Þú hefðir orðið örmagna á miðri leið — það eru átta mílur hjeðan til næsta bæjar. Þú ert ekki nema menskur maður.

Kári: Mátturinn eykst þegar um lífið er að tefla. Næði jeg til bæja, væri okkur borgið. Í svona veðri eru menn ekki þjófvarir. Jeg kæmist óáreittur inn í fjárhúsin. Jeg veldi mjer feitustu kindina — jeg slátraði tveimur, tæki kjöt af annari í nesti, hina færði jeg þjer ósnerta. (Sigri hrósandi) Hvað segirðu við því?

Kári: Er hægt að tala? — Jeg hef komist í hann krappan fyr. Jeg hef synt yfir jökulárnar, með straumiðurnar eins og krepta hnefa í kring um mig. — Og jeg var hvergi hræddur.

Halla: Úr því að þú ert þessi hetja, hefðir þú átt að vera farinn hjeðan fyrir löngu.

Kári (stirðnar): Nú mátt þú vara þig. Þú hefur hamlað för minni dag frá degi. Þú trúðir og vonaðir — og lamaðir óþolið í mjer. Þú laumaðir angist inn í sál mína — þú gerðir mig ragan. Ef við verðum hungurmorða, er sökin þín.

Kári: Þú hefur búið í sextán ár uppi á öræfunum og þekkir þau ekki frekar heldur en barn. — Opnaðu hurðina og segðu bylnum að þagna! — reyndu það.

Halla: Þú segir það sje mín sök, ef við verðum hungurmorða. — Hvert okkar var þjófur? — var það jeg? —

Kári (honum verður orðfall andartak): — Þú ert ljót. — Jeg hef aldrei tekið eftir því fyr, hvað þú ert ljót. — Andlitið á þjer er líkast blásnum hrosshaus (rjettir fram handleggina). Er ekki komið rot í hárið á þjer?

Kári (handleggirnir verða afllausir — röddin angurvær): Jeg hjelt þú værir sú eina mannlega vera, sem skildir, að mínar gerðir hafa verið mjer ósjálfráðar. Þú veist, mjer var það meðfædd ástríða að stela. — Jeg fjell fyrir ástríðunni. — En oft spyrnti jeg þó á móti. — Þínar gerðir hafa heldur ekki ætíð verið þjer sjálfráðar. — Þrátt fyrir það ásakar þú mig.

Halla: Jeg hef aldrei fyr ásakað þig. — Og jeg hefði aldrei gert það, hefðir þú ekki kastað allri skuldinni á mig. — Þú varst ekki maður til að bera þinn hluta sjálfur.

Kári: Og þú sagðir það grimdarlega — eins og þú vildir grýta mig með orðunum.

Kári: Þjer ferst að ásaka mig um þjófnað! Þú hefur sjálf þrásinnis eggjað mig á að stela.

Halla: Síðan við lögðumst út, hefur okkur verið nauðugur kostur að stela, til að bjarga lífinu.

Kári: Og áður en jeg var dæmdur, stal jeg af blindri fýsn, sem jeg rjeði ekki við (gengur um gólf). Jeg hjelt þú hefðir fyrirgefið mjer. En þú hefur geymt ásakanirnar — þú hefur geymt þær vandlega í sextán ár — hvorki mölur nje ryð hafa grandað þeim.

Halla: Þú mátt ekki vera reiður við mig Kári — þú veist að jeg talaði í bræði.

Kári: Jeg er ekki reiður — en mig tók það svo sárt. Jeg hjelt þú vildir vera talsmaður minn frammi fyrir hinum mikla dómara. — Úr því þú gatst fyrirgefið mjer, hlaut hann líka að geta gert það.

Halla: Jeg sagði það ekki af illgirni, heldur eingöngu til að verja sjálfa sjálfa mig.

Kári: (í sínum fyrri hugleiðingum): Jeg á blóðdrefjar af fótunum á mjer á mörgum steini í öræfunum; þeim safnar þú og sýnir honum — þá fæ jeg vægari dóm. —

Halla: Viltu ekki fara að skæla. — Jeg skal safna tárunum og sýna hinum mikla dómara.

Halla: Já. — Jeg vil ekki heyra þetta vol lengur. Við setjum okkur og þegjum (sest).

Kári: Volið í mjer skal ekki trufla þig (tekur skinnsokka — sest — leysir af sjer skóna).

Halla: Þegar þú ert kominn út úr dyrunum, þarftu ekki að hugsa um mig framar.

Kári: Jeg þekki í þjer raustina, þegar þú reiðist. En jeg býst við að jeg sje sjállráður gerða minna. — Þú mátt þakka fyrir að jeg þori út í þetta veður.

Halla: Á þetta að vera hugrekki? Þú ert vonlaus um að bjarga lífinu — þú ætlar að leggjast út í fönnina og bíða þar dauðans.

Halla (gengur til hans): Jeg bið þig enn þá einu sinni um að gleyma ásökunarorðum mínum.

Kári: Jeg fer ekki þeirra vegna. Það versta, sem fyrir getur komið — að jeg verði úti — er betra en að sitja hjer.

Halla: Þú veist sjálfur, að þetta er örþrifaráð. Þó þú værir saddur og í fullu fjöri, er það óhugsandi, að þú náir til bæja í þessu veðri.

Kári (rjettir úr sjer): Einungis það, að jeg hef ákvarðað að fara, hefur gefið mjer nýja krafta.

Halla: Þú blekkir sjálfan þig. Þú örmagnast aftur eftir litla stund og þá yfirbugar þreytan þig.

Kári: Vogun vinnur og vogun tapar. — Jeg óttast hvorki hríðina nje ótærðina.

Halla: Jeg efast ekki um hugrekki þitt. — En við verðum fyrst og fremst að fara að ráðum skynseminnar. Við eigum ekki völ á öðru en að bíða þangað til veðrinu slotar.

Halla: Þá opnast einhver leið. Við getum grafið upp hvannarætur, til að sefa versta hungrið, — í björtu veðri treysti jeg mjer til þess að finna hvannastæðin, þó þau liggi undir snjó. Og við getum farið upp að vatni og dorgað silung. Eitthvað fáum við, ef við verðum nógu lengi að.

Kári: Þetta má vel satt vera. En standi stórhríðin yfir þremur til fjórum dögum lengur, deyjum við úr hungri.

Kári: Gættu að því, það er undan veðri að fara — mjer fleygir áfram sem fisi. — Jeg er ljettur á mjer (brosir). Ekki þyngir fitan mig. Heimferðin verður örðugri — en þá verð jeg búinn að fá mat.

Halla: Á jeg að bíða í tvö dægur matarlaus og í óvissu um það, hvort þú komir nokkurn tíma eða aldrei? — Þú getur stungið sveðjunni í vegginn og beðið hana að bíða eftir þjer — jeg bíð þín ekki.

Halla: Þú mátt nefna það hverju nafni, sem þú vilt — jeg bíð þín ekki. Auk þess veit jeg, að farir þú nú, verður þessi þín seinasta ganga.

Halla (gengur til hans og snertir við öxlinni a honum): Gerðu það fyrir mig, að vera kyr. Það má vera þú sjáir rjett í því, að viturlegast væri að þú færir. En þú verður samt kyr mín vegna. Við höfum búið saman í sextán ár — við höfum þolað hungur og kulda, og oft komist í lífsháska. — Við verðum að vera saman í dauðanum. —

Kári: Þú vilt, að jeg sje kyr — jeg þekki hvernig þú felur vilja þinn. — En í þetta skifti færðu honum ekki framgengt.

Halla: Þjer þótti vænt um mig, þegar jeg flýði með þjer upp á öræfin. Þú sagðir að jeg væri yndislegasta konan í heiminum. Þú barst mig yfir fljótin, meðan jeg gat ekki vaðið sjálf. — Þú hættir lífi þínu til þess að útvega þá hluti, sem þú vissir jeg ágirntist. Hefur þú gleymt því?

Halla: Manstu allar þær nætur, sem við sváfum undir beru lofti? — Var það ekki unaður, að finna morguninn strjúkast yfir andlitið — opna augun og horfa inn í heiðan himininn. — Þá kystirðu mig og sagðir að þú elskaðir mig.

Halla (snýr sjer frá honum): Jeg veit hvers vegna jeg er svona hrædd við að vera ein. — Jeg er líka svo langt burtu frá öllu lifandi. Hjer er engin sól og ekkert fljót (snýr sjer að honum). Ef við sjáum fram á opinn dauðann, byrgir þú strompinn og jeg fylli kofann með reyk. — Svo göngum við til hvílu (snertir hendina á honum) — jeg tek í hendina á þjer — og okkur dreymir að við sjeum úti í sandroki.

Halla (yfirkomin af angist): Jeg skal segja þjer alveg eins og er — jeg þori ekki að vera ein.

Halla: Jeg veit, að jeg fer að hlusta, þegar þú ert farinn. Það geri jeg ekki meðan við erum bæði saman. — Jeg veit hvað jeg heyri.

Halla: Jeg heyri þungan fossnið. — Jeg heyri barnið mitt veina. Þú mátt ekki yfirgefa mig!

Kári (snýr sjer frá henni): Þú hlífist ekki við að gera mjer förina eins erfiða og þjer er unt.

Halla: Jeg banna þjer að fara. Það væri grimdarverk, að láta mig verða eina. Þegar þú kemur aftur, verð jeg orðin að óðu dýri.

Halla: Það er um þig eins og aðra — þegar þú vilt fá vilja þínum framgengt, hefurðu hrafnshjarta. (Sest þegjandi).

Kári (bindur á sig skóna — girðir sig reipi): Ef jeg girði mig nógu fast, finn jeg ekki til hungursins. (Fer í úlpu). Þú sjerð um, að eldurinn deyi ekki — jeg skal sækja sprek út í eldiviðarkofann.

Halla (stendur upp — hásróma): Dreptu mig, áður en þú ferð (flettir frá brjóstinu). Þú getur stungið sveðjunni undir vinstra brjóstið — jeg skal hvorki hljóða nje hvika (lokar augunum); jeg geri mjer í hugarlund, að jeg sje að gefa barninu mínu brjóst, og það bíti mig.

Halla: Þú þorir ekki að drepa mig — þig brestur hug. En þú hefur hug til þess að láta mig verða eina. — Vesala grútartýru mundir þú slökkva, áður en þú færir — þú hefðir ekki geð til að láta hana loga yfir engu (setst).

Kári (stendur langa stund þegjandi): Jeg hef gert mig sekan í mörgu illu athæfi. — En miskunnarlaus veit jeg aldrei til að jeg hafi verið. Jeg vil ekki heldur vera miskunnarlaus við þig (fer úr úlpunni). Við bíðum saman. Er þjer þá skapljettara?

Halla: Jeg veit það ekki. Jeg finn hvorki til gleði nje hrygðar. — Jeg held jeg kjósi helst að vera ein.

Halla: Þú skalt fara, ef þú heldur það sje skynsamlegast. Láttu þessa gömlu moðhrúgu brenna upp til ösku í einverunni. Hún getur skemt sjer við endurminningarnar frá þeim dögum, þegar hún lá nýslegið gras í sólinni.

Kári: Þú ert svo sorgbitin. Jeg hjelt þjer þætti vænt um að jeg fór ekki.

Halla (stendur upp): Hefðir þú faðmað mig að þjer og sagt mjer að þjer þætti vænt um mig, þó jeg sje orðin ljót og þrátt fyrir alla mína eymd, þá hefði jeg orðið glöð. — En það gerðir þú ekki.

Halla: Ertu viss um það? Varstu ekki hræddur við að gera þig sekan í nýjum glæp? — Þú hefur víst hugsað meira um hinn mikla dómara en um mig.

Kári: Jeg hef orðið fyrir dómi mannanna — þess vegna hugsa jeg svo oft um þann mikla og óendanlega dóm.

Halla: Þú vegur gjörðir þínar gagnvart mjer á vogarskálar veru, sem þú ekki þekkir. Það er rangt. Jeg vil enga samvisku hafa okkar á milli. Þú verður að vera mjer, eftir þínu eðli, illur eða góður. — Þú veist ekki, hvort þinn mikli dómari kærir sig um það, sem þú kallar góðverk. Honum þykir ef til vill vænna um illverkin. Hvernig hefur honum farist við mig? Þú gætir ekki verið miskunnarlausari við þinn versta óvin. Hvers vegna finn jeg til hungurs, fyrst jeg fæ ekki mat? — Jeg hef ekki óskað þess, að jeg fæddist í heiminn. Jeg hefði síst af öllu kosið að vera manneskja. Jeg hefði fremur kosið að vera sandurinn, sem þyrlast tilgangslaust um öræfin. Ef nokkur guð er til, er hann vondur. — En það er enginn guð til.

Kári: Þú æsir sjálfa þig. Þú ættir að auðmýkja þig og biðja guð um að hjálpa okkur. — Án hans erum við duft og aska.

Halla: Jeg óska engrar meðaumkunar. Hrópa þú á hjálp. (Hæðnislega) Jeg er viss um, að hann heyrir til þín — eigi hann ekki annríkt við að losa um einhvern jökulinn, eða hreinsa kokið á einhverju eldfjallinu.

Kári: Þegiðu! Okkur líður nógu illa, þó þú biðjir okkur ekki bölbæna.

Halla: Jeg vildi óska, að jeg gæti unnið eitthvert óheyrilegt grimdarverk, áður en jeg dey. — Jeg vildi vera snjóflóð — jeg skyldi koma um hánótt. Það skyldi hlakka í mjer, þegar jeg sæi mannkrílin hlaupa hálf-nakin og sprengmóð undan dauðanum, — gamlar, skírlífar piparmeyjar, með gigtveikar lendar — drambsamar hefðarkonur með hoppandi ístrumagann (hlær lengi og hryllilega).

Kári: Þú ert orðin að ófreskju. Jeg hræðist þig. Jeg hræðist einu mannveruna, sem mjer þykir vænt um (tekur bíblíu undan höfðalaginu — blaðar skjálfhentur — les): „Og það bar við, er hann var á bæn, að einn af lærisveinum hans sagði við hann, þegar hann ljet af bæninni: Herra, kendu oss að biðja, eins og Jóhannes kendi sínum lærisveinum.

„Þá sagði hann við þá: Þegar þið biðjið, þá segið: Faðir vor, þú sem ert á himnum, helgist þitt nafn, til komi þitt ríki, verði þinn vilji, svo á jörðu sem á himnum, gef oss í dag vort daglegt brauð, og fyrirgef oss vorar skuldir, svo sem vjer og fyrirgefum vorum skuldunautum, og eigi leið þú oss í freistni, heldur frelsa oss frá illu, því að þitt er ríkið, þinn er mátturinn og dýrðin að eilífu. Amen“.

Halla (styður olnbogunum á hnjen — felur andlitið í hönd unum — grætur hljóðlega).

Kári (stendur stundarkorn þögull — gengur til hennar): Láttu ekki hugfallast. Þegar neyðin er stærst, er hjálpin næst. Ef til vill slotar veðrinu í nótt.

Kári (stendur upp seinlega): Jeg vildi feginn hugga þig, ef það stæði í mínu valdi (þegir). Þú hefur altaf verið þrekmikil. Jeg hjelt ekkert gæti drepið í þjer kjarkinn.

Halla (lítur upp — gráturinn hefur sefast — röddin er köld og róleg): Þú elskar mig ekki lengur; þú hefur aldrei elskað mig.

Halla: Jeg hef vitað það lengi, en jeg vildi ekki vita það. Jeg fann til þess, þegar þú komst heim á kvöldin. Um leið og þú sást mig, sloknaði tilhlökkunin. Ef jeg hefði dáið, hefðir þú harmað — ekki mig — heldur þína einstæðingsæfi. Hvernig get jeg líka ætlast til þess að þú elskir mig? Hefðir þú rænt mjer og verið síhræddur um að jeg mundi strjúka, þá hefðir þú elskað mig. En jeg hef altaf verið þjer jafn-fylgispök og skugginn þinn, — og þú megnar ekki að elska það, sem þú átt. Það hefur komið fram á fleiru en mjer. Á meðan þú áttir heima í bygðinni, voru fjöllin fögur og glæsileg — síðan þú komst hingað, hefur þú ekki gefið þeim neinn gaum. Jafnvel trygð þín við guð þinn er einungis sprottin af því að þú nærð ekki til hans.

Halla: Áðan, þegar þú ætlaðir að yfirgefa mig, kallaði jeg til þín í síðasta sinn. Jeg vildi ekki bíða ósigur. Jeg særði þig við allar þær endurminningar, sem jeg hjelt að þjer væru hjartfólgnar. Það snart þig ekki. Jeg lítillækkaði mig og játaði, að jeg væri hrædd. Jeg lítillækkaði mig svo mikið, að jeg ætlaði að láta mjer nægja með vesæla meðaumkvun — hún var þó ef til vill endurskin af ást þinni. En þú áttir enga meðaumkvun. Þú settist aftur af þeirri einu ástæðu, að þú varst hræddur um að glata sálu þinni.

Halla: Þú trúir ekki þessu sjálfur. Þú kaust heldur að bíða dauðans en syndga gegn guði þínum. Þú metur sáluhjálp þína meira en lífið. Jeg ásaka þig ekki fyrir það. En jeg á engan guð og jeg hef aldrei getað greint sundur sál mína og ást. Hefðir þú elskað mig, þá hefðir þú skilið, að jeg bað fyrir sál minni — þú hefðir heyrt það á rómnum. En þú heyrðir það ekki.

Kári: Þjer gleymist, að jeg ætlaði að fara til þess að reyna að bjarga lífi okkar.

Halla (stendur upp — augun eru stór og leiftrandi): Því tókstu mig ekki með þjer? Þú ætlaðist þó ekki til að jeg fengi þig til þess?

Kári: Einn gat jeg ef til vill bjargað lífinu. Það var örvænt um það, hefðum við farið bæði.

Halla: Jeg sá einu sinni í draumi tvær mannverur. Eina lögmál þeirra var ást þeirra. Þau voru hvort annars spegill. Í þeim spegli gat ekkert dulist; þess vegna vönduðu þau dagfar sitt. Þegar þau höfðu lifað langa og fagra æfi, lentu þau í sárustu örbyrgð. Hungrið seildist eftir vefnum, sem tíminn hafði ofið á milli þeirra og ætlaði að slíta hann í sundur. Þá horfðust þau í augu og gengu saman út í hríðina og dauðann.

Kári: Það er skylda hvers manns að halda við lífinu eins lengi og unt er.

Halla: Hvers vegna, þegar það er orðið sjálfum manni til kvalar og engum að gagni?

Halla: Stormurinn skrifar mörg lagaboð í sandinn (sest). Þegar jeg var orðinn ljemagna, gastu skilið mig eftir í snjónum.

Halla: Það var betra en að skilja mig hjer eftir eina. — Jeg held ekki heldur að það sje svo erfitt að deyja. Stormurinn fleygir manni áfram þangað til þreytan bugar mann, — og svo fennir yfir mann (starir alopnum augum).

Kári (þegir stutta stund): Þú ert sár við mig vegna þess, að okkur líður illa. Mjer hefur líka oft fundist sjálfum, að jeg vera ógæfan í lífi þínu. Hefðir þú ekki kynst mjer, hefðir þú átt kyrláta og áhyggjulausa æfi. Þú gatst farið til kirkju á hverjum sunnudegi eftir vild. Þú varst auðug og falleg ekkja — ungu mennirnir hefðu hópast utan um þig. Þú hefur víst oft iðrast þess, að þú flýðir með mjer inn á öræfin.

Kári: Eitt skifti er mjer minnisstætt. Við vorum saman á veiðum alla nóttina. Snemma um morguninn stóðum við á hálendisbrúninni og sáum niður yfir bygðina. Það var farið að rjúka á stöku bæ — reykirnir stóðu þráðbeint upp í loftið — og árnar streymdu hægt og góðlátlega niður hjeraðið. Þá sýndist mjer jeg sjá heimþrá í augunum á þjer.

Halla (vaknar úr leiðslu — röddin er söm og áður, köld og róleg): Ef jeg aðeins hefði varðveitt trúna á ástina hjá sjálfri mjer —. En jeg elska þig ekki lengur — og jeg hef ef til vill aldrei elskað þig. Á barnsárunum lifði jeg meira í draumórum en í veruleikanum. Jeg flýði með þjer upp til fjallanna — jeg trúði því sjálf, að jeg gerði það vegna þess, að jeg elskaði þig, en það hefur ef til vill einungis verið löngun eftir stóru, fáránlegu æfintýri. — Seinna, þegar dagarnir urðu dimmari og einmanalegri, var ást mín til þess kofinn, þar sem jeg leitaði skjóls, þegar harmurinn út at athöfnum mínum sótti að mjer.

Kári: Hættu nú! Þú svívirðir beggja okkar ást. Þú segist hafa flúið með mjer inn á öræfin af tómri æfintýralöngun. Þú mátt skammast þín (rómurinn verður þýður af viðkvæmni). Jeg veit sjálfur, hvernig þú hefur verið. Engin kona hefur sýnt mikilfenglegri ást. — Þegar sólin skín á jökulbrúnina, fær hún ótal liti, þó hún sje ekkert annað en litarlausar sprungur og leirugur ís — og þín ást hefur verið æfisólin mín. Þú ert líka ranglát í minn garð. Jeg elska þig og jeg hef altaf elskað þig. Þegar jeg er að heiman, þó ekki sje nema einn dag, þá hlakka jeg til að sjá þig. Jeg þrái rödd þína eins sárt eins og jeg þrái lækjarnið, þegar jeg er að deyja úr þorsta. Altaf, þegar jeg er á veiðum og verð fyrir einhverju happi, hvarflar hugurinn til þín. Þegar jeg hugsa um, hvað þú verðir glöð, gleymi jeg þreytunni. Þú mátt heldur ekki heimta fram yfir það, sem mannlegir kraftar ná.

Kári: Já-já (gengur að dyrunum — opnar hurðina í hálfa gátt) Það sjest ekki handa skil (fer út — lokar á eftir sjer).

Halla (Litast um í kofanum — gengur ut í dyrnar — hallar höfðinu örlitið aftur á bak — hverfur í þá átt, sem stormurinn þýtur).

Því læturðu dyrnar standa opnar? (sjer að Halla er fjarverandi — sleppir sprekunum — snarast út — kallar) Halla!

Kári (kemur í dyrnar — horfir inn — hrópar upp yfir sig) Guð almáttugur! (þýtur út — úti heyrast tvö örvæntingarfull óp — seinna opið er fjarlægara og heyrist óglögt vegna veðursins): Halla! Halla!