Böðvar frá Hnífsdal

Andar öræfanna

Hann opnaði augun og leit í kringum sig. Það hlaut að vera komið langt fram á dag.

Það var heldur ekki við öðru að búast, þar sem hann hafði vakað mestalla nóttina við að horfa á miðnætursólina.

Hann klæddi sig í snatri og gekk út úr tjaldinu.

Steinsnar frá tjaldinu var stöðuvatn. Það var á að gizka hundrað metrar á lengd, en meira en hálfu minna á breidd. Það lá í aflangri lægð og úr öðrum enda þeirrar lægðar rann straumharður lækur niður heiðadrögin.

Meðfram allri ströndinni hinumegin var snjóskáfl, sem var miklu stærri um sig en vatnið sjálft. Rönd hans gekk út í vatnið eins og nokkurskonar skriðjökull. Hann var að því leyti líkur jöklunum, að hann bráðnaði aldrei til fulls, bráðnaði ekki einu sinni svo mikið, að það sæist nokkur munur á stærð hans, þó að sólin neyddi hann til að láta af hendi efnið í vatnið og lækinn, sumar hvert. Hann varð ofurlítið þynnri eða grynnri, en á ummáli hans varð engin teljandi breyting sjáanleg.

— Það er bezt að skola af sér svefninn, hugsaði tjaldbúinn og hljóp niður að vatninu.

Baðið var kalt, ískalt, en það var hressandi.

Hann var eins og nýr maður, þegar hann kom upp úr vatninu. Hugsanir hans voru óvenjulega skarpar og vitund hans full af hinni óskýranlegu vellíðan þess manns, sem er í samræmi við sjálfan sig og viðhorf líðandi stundar.

Hann settist niður og lét sólargeislana leika um nakið hörundið.

— Nú sé ég ekki eftir því að ég dró mig út úr hópnum og lagði einsamall af stað upp í óbyggðirnar, ekki þessar fagurfrægu, ljósmynduðu „túrista" óbyggðir, sem allir vilja sjá, af því að allir aðrir hafa séð þær, heldur öræfaland afskekktra landshorna, sem enginn er til frásagnar um.

Hvar skyldu þau annars vera: Siggi og Gunna, Magnús og Inga, Magga og þau, sem bættust við í Straumfirði?

Þau ætluðu eitthvað inn í dalinn og tjalda þar. Þeim er það líka hentast, að leggja ekki of mikið í brattann, með allan þennan farangur. Þau höfðu m. a. haft með sér ferðaviðtæki til þess að geta hlustað á útvarpið.

— Það getur komið sér vel í útilegu, að geta náð veðurfregnunum, hafði Siggi sagt.

Tjaldbúinn hélt áfram að láta hugann reika til samferðafólksins fyrverandi.

— Mér er sem ég sjái Magnús vera að berjast við að koma viðtækinu í lag. Gunna horfir sennilega á hann og hlær, svo að henni svelgist á sígarettureyknum, en Inga segir í þessum letilega, dragandi málrómi, sem hún heldur að sé ákaflega fínn og „raffíneraður“: — Æ, góði Mangi, flýttu þér nú að ná í almennilega dansmúsik.

— Nei, hugsaði hann og stóð á fætur, — þá vil ég heldur vera hér uppi í óbyggðum, laus við alla útvarpsmúsik og daglangan þvætting um ekki neitt og verra en ekki neitt.

Hann leit í kringum sig og drakk í sig töfra víðáttunnar.

Svo langt sem augað eygði, skiptust á heiðaflákar með hæðum og lægðum, gróðurlausar urðir og aurholt, sem voru auðsjáanlega nýkomin undan snjó.

Á stöku stað risu nakin, snævi þakin háfjöll, upp úr þessari öldóttu breiðu. Hvergi sást til sjóar og hvergi sást nokkur vottur mannabyggðar eða mannaverka.

Hrein og ósnortin af mönnum, og angandi af sumargróðri, lá óbyggðin í faðmi sólarinnar, sem fyrir nokkru hafði kysst daggartárin af vanga hennar.

Hann fór aftur í fötin og gekk upp að tjaldinu, borðaði nokkrar brauðsneiðar og hélt því næst af stað, í áttina til fjalls eins, er bar við himin í norðaustri.

Það var lengra í burtu en það sýndist. Hann gekk hratt, en þó liðu fullar tvær klukkustundir, áður en hann komst upp að snjólínunni. Það var ekki nema efst á fjallinu sem snjór lá enn. Það var því ekki langt upp á brúnina, en þangað var erfitt að komast.

Efsta lagið á snjónum hafði gljúpnað í sólarhitanum, svo að hann óð krapann upp fyrir ökla, en undir var glerhörð og svellhál hjarnfönn.

Hægt og varlega fikaði hann sig áfram eftir hálkunni, unz ekki voru eftir nema nokkrir tugir faðma upp í brúnina. Þá varð skaflinn allt í einu svo brattur, að engin leið var að ganga beint upp hallann. Hann reyndi því að sniðganga hallandann og komst þannig góðan spöl, en þegar hann sneri sér við til að taka sniðbeygjúna í hina áttina, varð honum fótaskortur. Hann skall flatur niður á hjarnið og rann samstundis niður á við. Hann greip höndum í snjóinn til að stöðva sig, en það varð árangurslaust. Lausamjöllin veitti ekkert viðnám, fremur en gripið væri í loftið tómt, og hjarnið, sem undir var, var svo hart, að ómögulegt reyndist að marka í það glufu, til viðnáms höndum eða fótum.

Leiftursnöggt ályktaði hann: — Geti ég ekki stöðvað mig strax, áður en hraðinn eykst, þá get ég það ekki heldur neðar í snjónum, þó að brattinn minnki, því að þar er engin handfestá frémur en hér. Ég stöðvast þá ekki fyrr en niðri í urðinni. Haldi ég áfram að renna á grúfu, eins og nú, með fæturna á undan, slepp ég ef til vill með beinbrot, en það er sama sem kvalafullur dauðdagi. Geti ég aftur á móti snúið mér við, þannig, að höfuðið viti á undan, eru allar líkur til þess, að ég fái skjótan dauða. — En hnífurinn, flaug allt í einu gegnum huga hans. Með nokkrum erfiðismunum dró hann hnífinn úr slíðrum, greip báðum höndum um skaftið og hjó honum niður í hjarnið fyrir framan sig.

Hnífsblaðið risti fönnina, hann hélt áfram að renna, en smám saman minnkaði hraðinn og að lokum stöðvaðist hann.

— Nú varð mér það til lífs, að hnífurinn var ekkert barnaleikfang, sagði hann við sjálfan sig. — Venjulegur slíðurhnífur myndi hafa brotnað við fyrsta átakið. Og hvað sem tautar, þá skal ég upp á brúnina.

Þegar hann kom upp á fjallstindinn, settist hann niður og blés mæðinni. Hendur hans voru hruflaðar og blóðrisa, því að hann hafði rifið sig á hjarninu, þegar hann hrapaði, og frá vinstri olnboganum lá blóðug rispa, alla leið fram á úlnlið. Hann þvoði af sér blóðið með snjó, eins vel og hægt var, og fór svo að virða fyrir sér útsýnið.

Í norðri, langt, langt í burtu, sá á haf út. Handan við ásinn, sem lá fyrir sunnan og vestan tjaldið hans, var stórt vatn, og úti í því miðju eyja. Umhverfi vatnsins var grænt og grasgefið, svona yfir að líta úr fjarlægð. — Þangað fer ég á morgun, hugsaði hann. — Það er í rauninni undarlegt, að ekki skuli sjást nein mannabyggð héðan af fjallinu. Það eru þó ekki nema þrír dagar síðan ég lagði af stað frá Straumfirði, en ég hef auðvitað farið ýmsa króka, villzt með vilja, svo að ég hef nú ekki minnstu hugmynd um, hvar ég er staddur.

Hann stóð á fætur aftur. Það var allt of kalt þarna uppi til þess að sitja, einkum fyrir þann, sem var löðursveittur og heitur eftir erfiða göngu.

Enn einu sinni leit hann yfir víðáttuna. — Móðir náttúra, sagði hann. — Niðri í byggðum dvelur herskari menningarinnar, börnin, sem sneru við þér bakinu, til þess að skapa sér nýjan himin og nýja jörð. Þau hafa gert það, en sú jörð er að springa undan fótum þeirra og sá himinn er hulinn dimmum skýjum. Ég er hinn glataði sonur, sem sný aftur til míns upprunalega heimkynnis, þegar augu mín uppljúkast fyrir sannleikanum.

Hann hélt niður af fjallinu og heimleiðis. Undir kvöld kom hann til tjalds, en hrökk þá ónotalega upp úr draumum sínum og náttúrutilbeiðslu, því að þar, sem áður var eitt tjald, voru nú tvö.

Hvernig í ósköpunum gat staðið á þessu? Hver eða hverjir réðust inn í öræfaríki hans? Borgarbúar í sumarleyfi? Það var þó ekki vani þeirra að velja sér tjaldstaði svona langt frá byggð. Hversvegna ættu skrifstofumennirnir og búðarþjónarnir að fara þangað, sem þeir gætu ekki töfrað neina heimasætu með glæsimennsku kaupstaðarbúans? Og hvers vegna ættu afgreiðslustúlkur og verzlunarmeyjar að fara þangað, sem enginn var til að dást að búningi þeirra? Hann ýtti við skör nýreista tjaldsins og gekk inn.

Unglingspiltur lá þar endilangur í grasinu og svaf. Hálfreyktur vindlingur lá logandi við hlið hans.

— Nýsofnaður, sagði hann við sjálfan sig. — Það er bezt að taka þessu með silkihönzkum gamanseminnar.

— Hver eruð þér? sagði hann hátt.

Unglingspilturinn hrökk upp af svefni og stóð á fætur. Í sama vetfangi sá hann, að þetta var stúlka, grannvaxin, stuttklippt, með enska húfu á höfðinu og klædd í buxur og blússu. Hún leit því út eins og strákur, fljótt á litið, er hún lá kyrr, en hreyfingarnar sögðu til sín.

— Hvert eruð þér að ferðast? spurði hann.

— Ég ætlaði til Álfavíkur, svaraði hún.

— Álfavík! Næst fyrir vestan Straumfjörð?

— Já. Ég villtist af réttri leið og hefi nú ekki hugmynd um, hvar ég er.

— Það hefi ég ekki heldur, svaraði hann.

— Ekki það! Hver eruð þér?

— Ég er konungur fjallanna, svaraði hann og brosti.

— Konungur fjallanna, endurtók hún hlæjandi. — Hvar er hirð yðar hátignar, lífverðir og þegnar? Ég hefi engan séð.

— Það er eðlilegt. Þér eruð fulltrúi Mannheima, en þegnar mínir eru ósýnilegir mennskum augum.

— Yðar hátign er þó sýnileg.

— Sýnileg eða ósýnileg, eftir atvikum.

Hún beygði sig niður, tók upp hálfreykta vindlinginn, sem drepizt hafði í, og kveikti á eldspýtu.

— Sleppum nú þessu, sagði hún. — Hvað heitið þér annars?

— Á þessum slóðum ber ég konungsnafn — annað ekki. En þér?

— Þér viljið halda leiknum áfram. Jæja, sama er mér.

Hún stældi stellingar hans og rödd furðanlega vel.

— Á þessum slóðum ber ég drottningarnafn — annað ekki.

— Ágætt, sagði hann, og áður en hún áttaði sig, greip hann hönd hennar og leiddi hana út úr tjaldinu.

— Það er ekki gott að maðurinn sé einsamall, hélt hann áfram, — enda þótt hann sé konungur. Þér segist bera drottningarnafn á þessum slóðum. Verði yðar vilji. Við skulum nú ganga um, úti í ríki mínu, svo að þegnarnir geti séð hina fögru drottningu, sem konungur þeirra hefir tekið sér.

Hún kippti að sér hendinni.

— Eftir hirðinni að dæma, sagði hún kuldalega, — ætti drottning yðar hátignar að vera einhver jökulbungan, sem í raun réttri væri ástheitur kvenmaður, en ósýnilegur mennskum augum.

— Það er rétt, anzaði hann. — Jöklar hvíla oft á eldfjöllum, en eldurinn er mönnum ósýnilegur.

Hún leit á hann spyrjandi.

Hann hló.

— Þetta er nú kallað að skilmast með orðum. En heyrðu mig, drottning, — kóngurinn og drottningin þúast í öllum gömlum æfintýrum — eigum við ekki að reyna að hita okkur kaffi, áður en við förum að sofa?

— Jú, jú, svaraði hún glaðlega, — en hvernig förum við með eld? Ég hafði lítinn „prímus“, en gleymdi honum þar, sem ég tjáldaði í fyrri nótt. Hefirðu nokkuð þesskonar áhald?

— Nei, svaraði hann, — en ég er vanur að kynda bál og setja ketil á hlóðir.

— Jæja, sagði hún, — ég skal ná í vatn. Þú verður að ná í eldivið og búa til hlóðir, því að það kann ég ekki.

— Það skal gert.

Og konungur fjallanna reif lyng í eldinn.

— — — Seint um kvöldið kallaði hann úti fyrir fjaldi hennar:

— Drottning, komdu út!

— Ég ætla að fara að sofa, sagði hún og kom fram í dyrnar.

— Ég er orðin þreytt.

— Þú getur sofið út í fyrramálið. Gakktu með mér hérna út á hæðina.

Hún kom nú út og þau gengu upp á ásinn, sunnan við tjöldin. Þegar þau komu nokkuð upp í hjallana, settust þau niður og horfðu í norðurátt.

— Opnaðu nú augu þín, drottning, sagði hann og benti norður yfir öræfin.

— Nei, en hvað þetta er fallegt! hrópaði hún upp yfir sig, eins og barn, sem kemur auga á sjaldgæft leikfang.

— Aldrei hefir mér dottið í hug, að miðnætursólin væri svona fögur upp til fjallá, bætti hún við, og svipur hennar varð þroskaðri og alvarlegri.

— Ríki okkar er ríki fegurðarinnar, svaraði hann. Sjáðu hvað...

— Nei, nei, sagði hún áköf, og gerði sig líklega til að loka munni hans með lófa sínum, reyndu ekki að lýsa því með orðum. Það getur hvort sem er enginn maður.

— Ég ætlaði heldur ekki að reyna hað, svaraði hann. — Ég ætlaði bara að segja, að þarna gætir þú séð, hversu mikils þeir fara á mis, sem aldrei gefa sér tíma til að horfa á unaðssemdir náttúrunnar, af ótta við að missa sjónar af lystisemdum Mannheima, veizlunum, kvikmyndunum, leikhúsunum, dansleikjunum o. s. frv.

Hún horfði dreymandi á litskrúð himinsins og hlustaði á nið lækjanna.

— Það er satt, sagði hún, — þeir fara mikils á mis. — — Það var ekki til einskis, að ég villtist af leið, bætti hún svo við, eftir nokkra þögn. — Þetta verður mér minnisstætt æfintýri.

— Ekkert er til einskis, svaraði hann, — og öll æfintýri eru minnisstæð. En æfintýrið, sem þig dreymir um, er enn ekki komið, — en það kemur — og verður þér minnisstætt — og mér. Hann leit snöggt og athugandi inn í dökk augu hennar.

— Hvar er skemmst til mannabyggða? spurði hún.

Hann benti brosandi á tjöldin.

— Annars getum við talað um það á morgun, sagði hann. — Í kvöld skulum við ekki hugsa um annað en fegurð líðandi stundar. Á morgun bíður okkar æfintýrið, óvissan, framtíðin.

Þau gengu heim að tjöldunum.

— Þú talar tvírætt, sagði hún.

— Framtíðin er alltaf tvíræð, þessvegna tala ég líka tvírætt um hana. — En ég get talað annað mál en mál tungunnar, ef ég tala um nútíðina — augnablikið.

— Hvaða mál er það?

— Mál atlotanna.

— Skilmingar með orðum, svaraði hún og hló. — Er ekki vani að tala um mál augnanna á undan máli atlotanna?

— Jú, hjá börnum.

— Þú sagðir áðan, að þetta öræfaríki væri ríki fegurðarinnar. Er það þá ekki líka ríki hamingjunnar ?

— Jú, svaraði hann.

— En inn í ríki fegurðarinnar og hámingjunnar kemst enginn, nema hann sé eins og barn.

— Sigraður! svaraði hann hlæjandi. — Það veit trúa mín, að orðfimari konu hefi ég aldrei hitt í Mannheimum.

Nú voru þau komin heim að tjaldi hennar.

— Líttu á, sagði hann, — nú er sólin horfin af hæðunum í kring, en hún roðar ennþá hæstu fjalltindana. Nú er kominn tími til að hvíla sig. Enginn vættur grandar þeim, sem andar öræfanna vaka yfir. — — Farðu að sofa, drottning! Vektu mig í fyrramálið, ef þú vaknar á undan mér.