Þess er getið í fornum frásögnum að séra Magnús hafi prestur heitið hér norðanlands, annaðhvurt á Stað í Kinn eður Helgastöðum; hann var vel að sér um marga hluti. Sagt er hann hafi verið kraftaskáld og vitað frá sér enda urðu margir til að bekkjast til við hann. Hann var kvongaður og hélt bú, en hafði fátt hjúa, varð því oft sjálfur að gegna ýmsum störfum, ferðalögum og öðru.
В старинных рассказах упоминается, что одного священника здесь на севере, либо в Стаде в Кинне, либо в Хельгастадире, звали преподобный Магнус1; он был хорош во многих вещах. Говорят, он был могучим скальдом и всякое ведал, да и многие ему досаждали. Он был женат и держал хозяйство, но домочадцев у него было мало, поэтому ему самому часто приходилось выполнять различные работы, совершать поездки и прочее.
Einu sinni bar svo til að hann varð að fara kaupstaðarferð um vetrartíma og hafði tvo hesta meðferðis með föggum á, því snjólítið var. Þess er ekki getið að nokkuð hafi fyrir hann komið á leiðinni til kaupstaðarins, en þegar hann fór til baka lagði hann upp á svo kallaða Hvammsheiði sem ekki er ákaflega löng yfirferðar. Þegar hann hafði nokkra hríð farið leiðar sinnar á heiðinni tók að dimma veður og eftir litla stund brast á bylur; prestur missir vegarins vegna snjófalls og dimmu; ræður hann þá af að setjast að, því það sókti líka að nótt; ætlaði hann að grafa sig í fönn. Nú þegar hann ætlaði að fara að taka föggur af hestum sínum veit hann ekki fyrri til en hann heyrir rödd ógurlega og í því bili sér hann baggana í háa lofti. Röddin segir: „Hvursu þykir þér nú að fara?“ „Nógu vel,“ segir prestur. Síðan sér hann hvar að sér vegur draugur af karlkyni. Hann spyr draug hvur hann sent hafi. „Eiríkur á Jódísarstöðum sendi mig,“ segir draugsi, „til þín og bað mig fyrirkoma þér.“ „Það verður nú reynt fyrst,“ segir prestur, „og satt var það að við Eiríkur höfum oft elt grátt silfur saman í kveðlingum, en ég vona að sá sem hefur styrkt mig hingað til að verjast illskukrafti kvæða hans muni einnig styrkja mig á móti þér, þú hinn vondi útsendari hans.“ Síðan glíma þeir og verður sú niðurstaða að prestur vefur hann saman sem líknarbelg, en draugsi smýgur jafnótt úr greipum honum. Í þrjár reisur glíma þeir og fer á sömu leið. Seinast segir prestur:
Однажды вышло так, что зимой ему нужно было съездить в торговое местечко, и он взял с собой двух лошадей с поклажей, поскольку снега было мало. Не упоминается, чтобы что-нибудь случилось с ним по пути в торговое местечко, но когда он поехал обратно, то поднялся на так называемую пустошь Хваммсхейди, через которую дорога не слишком длинная. Когда он проехал по пустоши какое-то время, небо стало темнеть, и вскоре поднялся буран; из-за снегопада и темноты священник теряет путь; тут он решает остановиться, поскольку ещё и приближалась ночь; он думал зарыться в сугроб. Едва он собрался снимать с лошадей поклажу, как, не успев опомниться, слышит ужасный голос, и в тот же миг он видит поклажу высоко в воздухе. Голос говорит:
— Каково тебе теперь ехать?
— Достаточно хорошо, — отвечает священник.
Затем он видит, что на него нападает драуг мужского пола. Он спрашивает драуга, кто его послал.
— Эйрик из Йоудисарстадира послал меня, — отвечает привидение, — к тебе и велел мне убить тебя.
— Вот это теперь первым делом и попробуем, — отвечает священник, — и это правда, что мы с Эйриком часто ссорились в стишках, но я надеюсь, что тот, кто до сих пор помогал мне защищаться от злых сил его стихов, поддержит меня также и против тебя, ты, дьявол, посланник его!
После этого они сходятся в борьбе, и итог таков, что священник обхватывает его, точно саваном, но привидение тут же выскальзывает у него из рук. Трижды они сходятся, и всё повторяется так же. Потом священник говорит:
„Sá hinn saklausi
sem á krossi dó
hann láti þitt illskumagn
hjaðna sem snjó
fyrir hita sólarinnar.
Opnist uppsprettur
æðastraums
lambs hins flekklausa
er líða hlaut
kvöl og krankdæmi
og kvellingar
víst fyrir veröld —
og vondan djöful
batt svo böl gistir
biturt víti.“
Тот, что безвинно
погиб на кресте,
пусть твою ворожбу
он рассеет, как снег
под солнца лучами.
Отверзнись, родник
потока вен
безгрешного агнца,
что ввергнут был
в боль и мучения
и страданья
за мир, то правдиво —
и дьявола злого
связал — прозябают
беды в горчайшем аде.
Þá lyknaðist draugsi niður, en prestur gekk svo frá honum að sagt er hann hafi ekki aftur komið.
Тогда привидение сдалось, а священник так его избил, что, говорят, оно больше не возвращалось.
Nú var dagur kominn og upp birt hríðin. Þá heldur prestur áfram, en áður hann heim kemst verður hann enn nú dagþrota. Hann kemur þar fram sem nokkrir klettar eru og þrengsli. Tunglsljós var af og til. Hann heyrir fyrst eitthvurt hark fyrir ofan sig í skriðunni og steinaflug kemur niður. Hann gefur sig ekki að því og heldur áfram. Loks kemur þar að að honum virðist allt í einu verða myrkt fyrir augum sér, loftið þykknar svo hann fær valla dregið andann. Þessu fylgdi fýla svo megn að hann hafði valla slíka fundið. Nú tók hestur hans hinn góði að gjörast tregur og þar kom loks að hann vildi hvergi ganga og nærfellt stóð á afturfótunum undir honum. Þá fyllist prestur megnrar andagiftar og reiði og segir:
Вот наступил день и метель прояснилась. Тогда священник продолжает путь, но прежде чем он добирается до дома, его снова застают сумерки. Он оказывается там, где какие-то скалы и теснота. Луна то светила, то нет. Сначала он слышит какой-то шум сверху выше себя, на осыпи, и вниз летят камни. Он не обращает на это внимания и продолжает путь. В конце концов у него перед глазами внезапно темнеет, воздух так густеет, что он едва может вдохнуть. За этим последовала вонь, столь сильная, что подобную он едва ли когда-то ощущал. Вот его лучшая лошадь принялась артачиться и в конце концов не захотела никуда идти и почти что встала под ним на дыбы. Тут священник исполняется мощного вдохновения и гнева и говорит:
„Komi og auki kvæðamegn
kraftur af himnahæðum,
sem stálhárbeittur standi í gegn
straumur úr Jesú æðum.“
С высей небесных неистово грянь,
стихов могучая сила,
словно разящий, как сталь, восстань,
поток в Спасителя жилах.
Þessa vísu fram ber hann af svo miklum krafti og andagift að allt í einu sundraðist hinn dimmi þokumökkur sem ský fyrir hvössum vindi, loftið þynntist og hesturinn tók að ganga liðugt undir honum. Hann heldur áfram ferðinni og kemur um miðnætti heim til sín, leggst í rekkju og fer að sofa.
Эту вису он произносит с такой силой и вдохновением, что мгла внезапно рассеялась, словно облака от резкого ветра, воздух разрядился, и лошадь под ним живо пошла. Он продолжает путь и в полночь добирается к себе домой, ложится в постель и засыпает.
1 Магнус Бьёртнссон (1746–30.05.1785).
Источник: Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri (1862), Jón Árnason.
Текст с сайта is.wikisource.org
© Ксения Олейник, перевод с исландского и примечания
Дата публикации: 25.09.2025