Teksturin av Seyðabrævinum sambært Kongsbókini (A)

73v–74rαHakon med guds mijskun Noregs hærtugi son M(agnuss) kongs hins koronada [sendir ollum] monnum j færỏyium þæim sem þetta bref sea æda hæyra Q(uediu) G(uds) ok sina. Anlegr fader ok war hin kærazste win Herra Erlendr biskup j færỏyium ok herra sig[urdr log]madr af hiætlande sem ver hafdum till ydar sent tedo oss. af almugans halfu vm þa lute sem þæim þotte vm bunadarbolken askorta. Oc af þui [letu ver] j þesse fiogur blaud samansætia þa skipan sem ver hafum med hinna bæzstra manna rade þar agort. æptir þui sem ver ventom at almuganom skal [mest] vera till gagns. En vm kristinsdoms bolken kunnu ver æigi adra skipan a at gera nu at sinni. en han stande æptir þui sem virdulegr herra fader war h[in korona]de let samansætia. ok han fæk j hendr herra erlende biskupi. ok landzboken sialf wattar. Er þat fulkomet bod wart ok sannr vili at huarotuæggia þesse [skipan hal]dezt væl ok vanlega at vskaddre sỏmd konungsdomsens. ok wara æptirkomanda þar till sem ver vilium adra skipan agera med hinna vittrazstu manna rade æptir þu[i sem ver seum ok] gud gæfr oss at vndirstanda at almuganom mætte sem mæst gagn at verda. Oc till sanz vitnisburdar leto ver wart jnsigli firirsætia þessa skipan er g[or var i Oslo] laugardaghen nesta æptir jonswaku. Þa er lidit war fra burdartid wars [herra Jesu] Christi M. vettra cc. vettra njutigir vettra ok atta vetr [a nitianda are] wars hertugadỏmes. Herra ake kanceler jnsiglade. sira teitr ritade. En bardr petrs son notarius war ritade brefet.

72vaβ1. ‹Þ›at er nu þui nỏst at þessir ero þæir lutir er landino ero henttastir. ok minn herra hertoginn hevir iattað oss ok æigi stendr i logbok þæirri er varr en virðuligi herra Magnus konungr hinn koronadi gaf oss ok menn samþycktu a alþingi. at ef madr gengr i haglendi annarz manz. ok ræckr brott fænad hans sva at honum uerþr skadi at sa er halfrar merkr er uerþr gialldj fullrætti þæim er þann fænad a eptir þui sem hann er maðr til. oc halva mork silfrs konungi. ok bỏti aptr fænad þæim sem a annan iamgodan sem adr var. En ef madr kennir þat manni at hann havi verit med hundvm i haglendum hans ok gert honum med þui moti skada bỏti eptir laga domi ef vitni ero til. en ef hann kvædr næi viðr syni eptir logvm. ok at þrim dagvm se aðr fyrir til sagt. ok stefnt þæim sem sꜹð æ̨iga e(ða) haglendi saman til sam72vbrættis. En sa er æigi vill koma til samrættis forfalla laust sækr .ij. ꜹʀum silfrs við konung. Enn huervitnaγ þar sem menn æigu sꜹð saman e(ða) haglendj. þa se hundar æigi flæiri en ollum sæ̨mr þæim sem skynsamir ero. ok sæ þæir hundar allir. ollum jamhæimmolir.

2. ‹E›nn ef maðr sitr a iordu mannz. ok er æigi landskylld lokin fyrr enn hann færr af iorðinni. þa æignizt landdrottinn loð sina. Enn ef sa maðr sitr a iorðv manz er æigi hefir fe til at luka þa er hann færr af iordinni um varit. þa havi hann lokit alla landskylld at Olafs uoku. ella æignizt landdrottinn loð hans. vttan lodin verði minni enn læigunni hæyrir1 til. Nu ferr læiglendingr af iordu enn annarr ferr til.2 þa vinni huarr a þæirri 73raiorðv sem adr bio a. sva at þeim verdi æigi skadi at sem til færr En ef menn fara af þæim iordum er þæir hava um vætrinn. sva langt i fra. at þæir gæta æigi sialvir sæð yfir saþgęrð sina. ne varðveitt. þa skal sa er til kæmʀ. gærda um ok gæta. skera ok tina. ok æignazt með þi fiordung af korni oc halm. En ef skadi er a giorr. bỏti þeim er akr a eptir domi kornspell.δ enn konungi .ij. ꜹʀum silfrs.

3. ‹S›va ok um þa menn er rækazt a hendr monnum ỏrinda laust. ok sitia þar .v. nỏtr e(ða) lengr. gialldi konunge .iij. ꜹʀa sæ̨kt. uttan hion fỏri at taca ser vist e(ða) bondi sændj ỏrinda sinna. fatỏkir menn allir skulu fara at usækiu biðia sæ̨r olmuso. Sva ok þæir menn er inn taka husbæ̨ndr. þa ero þæir sæ̨kir .iij. ꜹʀum silfrs uið konung. aðra .iij. ꜹʀa þæʀ.

73rb4. ‹Þ›at hovu ver ok spurtt vm uvenio þa. sem her hevir fram farit i landino. mæiʀ enn vera skylldj um sꜹðfæ̨nað manna. ok þess avaxtar.3 ok oss hỏvir æigi lengr yfir at þegia. helldr nockur rad a at leggia. ok skorðu vid at setia. at hverʀ mỏtti sino una eptir þi sem hann a at logum at hava. at ef .ij. menn e(ða) flæ̨iri. eigv sꜹð saman i æinom haga. ok uilia þæir skera huarntuæggia sinn sꜹð. þann fyrst sem omarkadr er. huart sem þat ero lomb e(ða) gamlir sꜹðir. þa hevir þat huerr sem tæcr með hundi e(ða) oðrvm væ̨lum huart sem hann a e(ða) æigi. þegar umarkat er. Nu af þi at oss lizt sva [ok skynsamum monnum.4 at þat ma æigi bera varri tign. at nockur olog hefizt upp i landino. ne framgang havi með rangyndvm. þa gerom ver þa græ̨in a oc scipan. at ef maðr vill taka sin lomb e(ða) gamlan sꜹð þann sem umarkaþr er. þa skal hann fa til .ij. skilrik vitni at þat er hans sauðr. ok þar kenna þæ̨ir moðvr til. Enn ef þat fallỏrazt honum þa svari sliku fyrir sem hann ætti ecki. j.

73va5. Nu liggia haglendj saman utan garðs. oc æ̨igv .ij. menn huarr sinn haga. ok gengr sꜹdr or annaʀs haga ok i hins. ok verdr þar hagfastr. ok tell hinn at er þann haga a. þa taci sa sꜹð sinn allan. ok beri i sinn haga. Nu gengr þessi sꜹdr aptr i þann haga er hann var brot or borinn. oc sva annat sinn. ok þriðia sinn. falli þessi saudr ugilldr þæim er a. uttan hann vili taca læigv fyrir haga sinn .xx. alnir fyrir sauða mork hueʀia. Enn ef hann uill æigi læ̨igu taca. þa skal hinn er sꜹð a bioða honum kꜹp a halvum sꜹðinvm við sik. Nu ef hann vill huarki kaupa ne læigu taca. þa fỏri hinn sꜹð sinn or haga sæ̨r at hagrædum. ok havi or innan .xij. manaða. Nu vill sa er sꜹð a. huarki læ̨igu bioða. ne sælia þæim er hagann a. falli sꜹdr ugilldr sem aðr. þar skal sꜹð ovan ræ̨ka sem hann er hagfastr. ok rættvm upp hallda huerʀ eptir sꜹða magni. enn ef oðru visu er giort. bỏti konungi .iij. ꜹʀum silfrs. enn 73vbhinvm skada bot eptir logum er sꜹðinn a ef skadi verdr at. Nu ef menn ero at samrætti. ok æigo þar margir menn sꜹð saman. þa merki hverʀ lamb eptir þui sem a5 æ̨ʀ til. ok hyggi at hve margr tvilęmbdr er. ok sva ef ukunnr sꜹðr er i þæirri rætt. þa hyggi sꜹða menn at huerso margaʀ er lomb hava. ok merki huerʀi lamb er æigi er gælld. Enn ef æinn huerʀ mismarkar sꜹð i þessarri rætt. þa havi sa sauð sinn er a. þegar ræ̨ttar kenningar koma til. ef sa ma sinni æ̨inkunn a koma. e(ða) annan sꜹð iafngoðan. enn sa se engv sækr er mismarkaði i samræ̨tt. Nu æigv menn allir i æinum haga. ok uill æinnhuerr kyrra sinn sꜹð e(ða) flæiri. enn sumir vilia æigi. þa raði sa er kyrra vill. ok bỏta vill sitt fæ. enn æigi hinn er spilla uill. Nu ræ̨kr sa sinn sauð i rætt er kyrran a. 74raoc kæ̨mr stygr sꜹðr i þenna. þa seti nidr ok læypi æigi upp styggum sꜹði i kyrrann. En ef sa læypir upp styggum sꜹði sinvm i hins sauð kyrran. ok giorir honum sva spellvirki ok skaða. þa bỏti honum fullræ̨tti skada.6 ok ovundar bot eptir logum. enn konungi .iij. ꜹʀum silfrs oc kyrri þann sꜹð sinn sem eptir er. i þæ̨im haga. Nu ef menn ganga eingongr i haga. ok giora ecki mann varan viðr þann sem sꜹð a i þæim haga. ok mismarkar æ̨inshvers þæirra lamb. ok setr a sina æ̨inkunn. ok voro aðr umarkat. ok segir æigi þæim til er a. þa hefir hann markat með læ̨ynd ok bỏti þæim er atti eptir domi. enn konungi .iij. morkum ef virðizt til æ̨yris. enn hvinzka ef minna er. Enn ef hann markar þann sꜹð sem aðr er markaðr. oc sætr sina æ̨inkunn a ofan a hins er aðr atti þann sꜹð. þa er hann þiofr.

6. ‹N›u ef menn læ̨iða hunda þa 74rbi haga. er sꜹðbitar ero. ok bita sꜹði þæir. þa bỏti aptr hinum er a iamgoða sꜹði sem hann atti. ok bitr hann optaʀ bỏti sem hann sialfr dræ̨pi. Enn ef þæir hundar uerða sꜹði at skada er menn hava samþykt at upp skulu ganga. þa bỏti sa aptr iamgodan sꜹð hinvm er atti er þessi hundr fylgir. ok varizt sva við at gæyma hundz sins. Enn þat er sꜹðbitr. er optaʀ uerþr sꜹði at skaða. enn um sinn. e(ða) gengr brot i haga at bita sꜹði. Enn iskipan i haga skulu menn eptir þi hava sem at fornv hefir uerit. utan menn sæ̨. at haginn megi meira bera. þa havi sva margan sem þæim semr. oc sva margan sꜹð hverʀ i hava. sem haga a til. Sva oc vm aðra æign. nꜹt e(ða) ʀos. þa skal ok engi flæ̨iri hava. enn adr er skillt manna i millum. hallda oc engi i annars haga utan sialfs sins. enn ef helldr. svari eptir logum.

7. ‹S›va er ok at tala um þa menn er þegar lęggiazt i kot. er þæir æ̨igu til æ̨ins misseris mat. nu skal engi med minna fę bu saman sætia heðan fra 74vaenn með .iij. kyʀ. enn hverʀ sem lendir hann uið minna sæ̨kr æyrir. hvarr þæirra með konung. en siolffỏslumenn aðrir skulu engir vera utan þæir æ̨inir sem æigi fa sæ̨r atvinnu til fostrs. sva oc um hion er brot lꜹpazt fra bondvm forfalla lꜹst skal engi lengr fỏða enn .iij. nỏtr. enn ef lengr fỏðir gialldi slikt sem bok mỏlir um þa menn er annars vinnv menn taka.

8. ‹N›u ef huskarlar bonda hitta hval a havæ̨ ut ok skera af skip farm havi þæir af siondung. enn ef þeir flytia hval at landi oskorinn havi slikt af sem bok mæ̨lir. Nu ræka menn hual a land upp. þæir sem æigi eigu iorð fyrir ovan ok væ̨iða. ok biarga or flỏðar mali havi af fiorðung. sva ok um tre. at somu. Enn ef menn finna nꜹt e(ða) sꜹði e(ða) annan fenað a havi ut. oc flytia a land. þa skulu þeir hava af fiorðung.

9. ‹S›va er ok um þa menn er her sitia uæ̨trsæ̨tr. ok bỏndr bioða hæim til sin. ‹hve› mikit bỏndr skulu taca með þæim i forgipt a .xij. manoðum. at þæir menn 74vbgevi .ccc. er ecki hava mungat ok þo mat slikan sem bondi. Enn sa .cccc. er maldryckio hevir helga daga. ok fostudaga. Enn sa .ccccc. er huerndag hefir mungat.

10. ‹Þ›at er nu þui nỏst at ef maðr skipar annars manz haga með sꜹð sinvm. ok vill æigi or lata. þo at hinn mæ̨ini er hagann a. þa skal sa er hagann a. gera fimt til. ok skal hin fyrri hevia at olafs uoku fyrri. ok til andres messo. enn ef þa er æigi or forfalla lꜹst þa æignazt sa þriðiung i sꜹði hans. er haga a. aðra fimt hefr at andres messo ok til fostu. enn ef þa er æ̨igi or forfalla lꜹst. þa æignazt sa .ij. luti i sꜹði er hagann a. hin .iij. fimt hęfr at fostu ok til olafsuoku. enn ef þa er enn æ̨igi or. þa æ̨ignazt sa þann sꜹð allan er haga a. utan þær nꜹðsyniar banni er skynsamir menn meta til forfalla. ok sva uitu þat nagrannar hans. Nu ef sva virðizt at þær nꜹðsyniar hava til gengit. at hann matti æigi or fỏra. þo at 75rahann villdi. þa skal hann hava uerð fyrir sꜹð sinn. þann sem eptir stendr i haga hins. Sva er ok skipat at sa einn er sꜹðr hagfastr i annars haga. er þar hevir uetrar hava. ok þar lembir um varit. Enn þar sem haga mork manna liggia saman ok sꜹðr gengr hvarʀ til moz við annan. þa skal sa er ganga uill til markræina. gera þæim orð er til mozt a uið hann ok gangi baðir saman. Enn ef annarr hvarʀ uill æigi ganga. þa gangi sa er stefndi hinvm i sinn haga. enn æigi hins utan logvatta. Nu ef hann gengr um markræ̨in i annars haga. svari slikv fyrir sem hann giordi hinvm engi orð. Enn ef æigi ero orð gior ok gengr þo. þa svari slikri tortrygd sem sa vill a hendi honum hava er hæima sat. ok skada þann allan sem af gerizt hans uppgongu a þæim degi ok ovundar bot slika sem logbok vattar. enn konungi .iij. ꜹʀum silfrs. Enn ef menn æigu haglenndi saman ok styggan sꜹð. nv vilia sumir kyrra enn svmir æigi. þa skal sa raða er kyrra 75rbuill. ok bỏta vill sitt fæ̨. enn æ̨igi sa er spillir. fyrir baðvm. ella abyrgizt sa skaðan er æigi vill hæim taca þann sem a verdr sꜹð hans. utan nockur nꜹðsyn gangi til.

11. ‹S›va hovu ver ok þa skipan a gert. at hvalflystri þꜹ er ver kollum vagn hogg. e(ða) sva mioc rekin at æigi tæ̨kr sallti. þa viliu ver þat gæva þæim sem þat land a. er ræ̨kr a. fyrir guðs sakir ok sa[kir] foður vars oc moður. oss til friðar oc farsæ̨lldar með þæim hætti at syna skal aðr fyrir .ij. vattum enn þæir geri nockut rað fyrir. uttan varir eptirkomendr sæ at þat sæ̨ moti konungdominum.

12. ‹S›va ok þæir menn er skemma goða menn i orðum e(ða) verkum ok hava æcki til at bỏta. ok træ̨ysta sva fælæ̨ysi sino. at þæir havi slika refsing. sem .xij. skynsamir menn dỏma. logliga til nefndir. af rættaranvm. Nu ef maðr er við staddr dæilld manna e(ða) kaupi. ok vill hann æigi vitni bæra logliga til stemndr. gialldi konungi mork silfrs huerio sinni. þar til er hann bæ̨rr.ε