Teksturin av Seyðabrævinum sambært Lundarbókini (B)

132ra:21ʀettar bætur virðulegs herra hakonar konungs

Hakon með guðs miskun noregs hærtuge son magnus konungs hins koronaða. senðir ollum monnum j færæyium. þeim sæm þetta 132rbbræf sea eða hæyra. Q(ueðiu) G(uðs) ok sina. anlegr faðer ok war hin kerasti vin herra erlenðr biskup j færæyium. ok herra sigurðr laugmaðr af hiætlande. sem ver hofum til yðar sent. teðe oss af almugans halfu. vm þa lute sem þeim þotte vm bunaðar bolkin askorta. ok af þui letu ver j þessr .iiij. bloð saman setia þa skipan sem ver hofum með hinna bestv manna raðe þar a gort. æptir þui sem ver ventum at almvganum skal mest vera til gagns. En vm kristins doms bo‹l›kin. kunnv ver æigi aðra skipan a at gera nu at sinni. en han stanðe æptir þui sem vaar hin virðulege hera faðer uar hin koronaðe læth saman setia. ok han fek j hendr hera erlende biskupe ok lands bokin sealf vattar. Eʀ þat fulkomet wart boð ok sannr vili. at huartuegia þessi skipan. haldest vel ok uandlega.1 at oskaddre sæmð konungs domsens ok vara æptir komanda. þar til sem ver vilivm aðra skipan a gera með hinna 132vavitrastv manna raðe. æptir þuj sem veʀ seum ok guð gefr os at vndir standa at almuganum matte sem mest gangα at verða. ok til sans vitnis burðar letu ver vart in sigli fyrir þessa skipan. er gor var ioslo laugar dagin nesta æptir jons voko. þa er liðit var fra burðar tið wars herra ihesv christi .ᴍ.cc. niutigi vetra ok atta vetr. anitianda are vars hæʀtuga dæmis. hera ake kanceler in siglaðe. sira teitur ritaðe skrana. en barðr petvrsβ son notarius var ritaðe brefet.

her hefr rettar bætr hakonar konungs sonar magnus konungs

1. Sva hofu uer ok spurt vm oveniv þa sem fram hefir farit j landenu meir en vera skyldi vm sauðfenað manna. ok os hæfir æigi lengr lata sua bvit standa. ok at huer matte sit haua. Nv ef .ij. men æða fleiri eigu sꜹð saman j einum haga. ok vilia þeir skera baðir sin sauð. þan fyrst 132vbsem omarkaðr er. huart sem þat ero lomb æða gamlir sauðir. ok hefir þat hverγ er tekr með hunði æða oðrum velum. huart sem han a æða æigi. Nv af þui at os list sua ok oðrum skynsamum monnum. at þat ber æigi vari tign at nockor olaug hæfist vp ilandinu. Þa geru ver þa grein a. ef maðr uil taka lomb æða gamlan sauð sin omarkaðan. þa skal han fa til .ii. vitni skilrik at þat er hans sauðr ok þar kenna þeir moðr til. fallerast þeim þat suari fyrir sem han atti æcki j.

vm haga gongr ok kensl.

2. En maðr gengr j haglendi annars mans ok rekr brott fenað hans honum til skaða sua at halfrar merkr er uerðr. gialde fulrette þeim sem þan fenað attj. sem han er maðr til. ok h(alfa) mork s(ilfrs) konungj. ok bæti fenað aptur þeim er attj. jafn goðan sem aðr uar. En ef maðr kennir þat manne at han hauj verit með hunðum i haglendum hans ok gort honum skaða. bæti 133raæptir laga domj en vitni ero til. elligar syni með laugum sem skynsamir men meta. ok at .iij. dogum se aðr til sagt ok stefnt til þeim er sauð a eða haglendi saman til samrettar. en sa er æigi kemur til samrettar nauðsynia laust. gialdi konungi .ij. aura s(ilfrs). Nv huaruetna sem men eigu sauð saman eða haglendi. þa se hundar æigi fleiri en2 ollum sæmur þeim er skynsamastir ero ok sev þeir ollvm iamheimolir.

ef sauðr gengi j annars haga ok ofan re‹k›str

3. Nv liggia haglendi saman vttan garðz ok eigv .ij. men huar sin haga. ok gengr sauðr or annars haga ok j hins ok er þar hagfastr ok telur hin at er þan haga a. þa taki han sauð sin ok beri j sin haga. Nv gengr þessi sauðr aptur annat sin j sama haga. ok .iij. sin. þa falli sauðr ogildr þeim er a. vttan hin vili taka leigv fyrir haga sin .xx. al(nir) vndir hueria sauða mork. vil han æigi leigv taka þa skal sa er sauð a bioða honum 133rbkaup ahalfum sauðinum með sik. Nv vil han huarki kaupa nema leigu taka. þa lati sa er sauð a or haganum ser at hagreðum ok haui or innan .xij. manaða. Nv vil hin er sauð a huarki leigu bioða nema kaup a halfum sauðinvm þeim er haga a. þa falli sauðr ogildr. Þar skal sauð ofan reka sem hagfastur er ok rettum upp halda huer eptir sauða magne. en ef oðru vis er gort. gialde konunge iii. aura. en hinum skaða bott eptir laugum er sauðen a en skaðe uerðr at. Nv eru men at samrettum. þa merki huer lomb eptir þui sem eer a til. ok hyggi at hve margar tujlembr ero. ok ef okunnr sauðr er j þeiri rett. þa hyggi sauðamen at hui margar lomb haua. ok merki huerj lamb sem æigi er geld. Nv mismarkar ein huer sauð j samrett. þa haui sa sauð sin þegar rettar kenningar koma til sem a. en han ma sinnj einkvn a koma æða annan sauð iafn 133vagoðan. en sa engu sekr er mismarkar isamret.

vm kyrring

4. Nv eigu men margir sauð saman jeinum haga. ok vil ein huer kyrra3 sin sauð eða sumir. en sumir vilia æigi. þa ‹skal› sa raða er kyrra uil ok bæta uil sit fe en æigi hin er spella uil. Nv rekr sa sin sauð er kyrran a. ok kemr styggur sauðr j. seti niðr ok læypi æigi upp styggum sauði i kyran. Nv læypir han upp styggum sauðj j hins kyran ok ger honum sua skaða. bæti honum fulretti ok ofundar bot eptir logum ok konungi .iij. aura s(ilfrs). ok kyrri þan sauð sin sem eptir er j þeim haga.

vm sauða(!)4

5. Nv ganga men ein gongr j haga ok gera þan æigi uaran uið er sauð a j þeim haga. ok mismarkar eins huers þeira lamb ok setr a sina einkun ok var aðr omarkaðr ok segir þeim æigi til sem a. þa hefir han markat með læynð ok bæti þeim er atti æptir domi. en konungi .iij. avra s(ilfrs). en virðist til æyris. en 133vbhujnska en minna er. Nv markar han þan sauð er aðr er markaðr ok setr a sina einkun ofan a hins sem aðr atti. þa er hann þiofr at.

vm sauð bita. ok jskipan

6. Eɴ ef men leiða hunda þa j haga er sauð bitar ero. ok bita sauðj. bæti aptur hinum er atti jafn goðan sauð. bitʀ han optar bæti sem sealfr drepi. verða þeir hunðar sauði at skaða er men haua samþyct at vpp skolu ganga. bæti sa aptur iafn goðan sauð hinum er atti er þess‹i› hunðr fylgir ok varist sua með at gæyma hans. en þat ero sauð bitar er optar verða sauði at skaða en vm sin. æða gengr brott ihaga at bita savði. Eptir þui skal iskipan j haga sem at fornu heuir verit. vttan5 men see at hage mege meira bæra. þa haui sua margan sem þeim semr. ok æigi meira j skipa huarki naut eða sauði. en at rettri til taulu ok aðr skilr manna millim. ok halda engi j annars 134rahaga vttan sealf sins. ella suare fyrir eptir laugum.

vm fimtir

7. Eɴ ef maðr skipar annars manz haga með sauði sinum ok vill æigi or lata þo at hin meini sem hagan a. þa skal sa er hagan a gera fimtir til. ok skal hin fyrsta hefia at olafs voku. ok til andres messu. eʀ þa æigi or forfalla laust. þa eignast sa þriðiung i sauði hans er haga a. aðra fimt hæfr at anðres messu ok til fostu. er þa æigi or forfalla laust. þa eignast sa .ij. lvti j sauðinum er hagan a. .iij. fimt hefr at fostu ok framan til olafs voku. er þa æigi or forfalla laust. þa eignast sa þan sꜹð allan er hagan a. vttan þer nauðsyniar bannj er men meta til forfalla. ok vitu þat grannar hans. ‹Nu ef sva virðizt. at þær nꜹðsyniar hava til gengit›6 att han mate æigi or færa þo at han vildi. þa skal han haua uerð fyrir sauð sin þan sem eptir stendr j haga hans. Sua erδ ok skipat. at sa ein eʀ sauðr hagfastr j annars haga er þar lembir ok þar hefir allan vetrar haga.

134rb8. Nv þar sem hag merkr manna liggr saman ok sauðr gengr huar til moz með annan. þa skal sa er til markreinar vill ganga. gera þeim orð er til moz eigv með han ok ganga baðir saman. vil annar hvar æigi ganga. þa gangi sa er stefndi i sin haga en æigi j hins. Nv gengr han vm markrein j annars haga. suari sliku fyrir sem han gerði honum ecki orð. Nv ero æigi orð gor. ok gengr þo suari slikri tortrygh sem sa uil ahendi honum haua er heima satt. ok skaða þan allan er af gerist hans up gongu a þeim degi ok ofundar bot slika sem loghbok uattar. en konungi .iij. aura s(ilfrs).

vm kyring

9. Nv ef men eigu haglendi saman ok styggan sauð ok vilia sumir kyra en sumir æigi. þa skal sa raða sem kyrra vil. ælla abyrgist honum allan þan skaða er af verðr a sauði hins. sa er æigi vil heim taka. nema nockor nauðsyn gangi til.

vm landskyld

10. Eɴ maðr sitr a iorðu manz 134vaok er æigi landskyld lokin fyr en hann fer af iorðu. þa eignast lanðzdrotten loð. en ef sa maðr situr a iorðu mans er æigi hefir fe til at luka þa er han fer af iorðu vm varit. þa hafi han lokit alla landskyld at olafs voku. ella eignist landzdrotte‹n› bæðe loð ok leigu. Nv fer leiglendingr af iorðu en annar fer til. þa vinni huar a þeiri iorðu er aðr bio a. sua at þeim uerði æigi skaði at. er til fer. en ef men fara af þeim iorðum er þeir haua a verit vm vetrin7. sua langt at þeir geta æigi sed yfir sað gerð sina nea uarðveit. þa skal sa er til kemur girða vm ok geta. skera ok tina8 ok eignast með þui feorðung af korni ok halmi. en ef skaði er a gor. bæti þeim sem akr atti æptir domj. korn spel en konungi .ij. aura s(ilfrs).

vm husbeðr(!)

11. Sva ok vm þa men er rekast a hendr monnum ærenda laust ok sitia þar .v. netvr æða lengur gialde konunge .iij. aura. vttan 134vbhiun fari at taka ser uist. eða bondi sendi ærenda sinna. fatekir men allir skolu fara at osekiv at biðia ser matar ok olmosv. Sua ok þeir men er in taka husbeðr(!). gialdi konungi .iij. aura. ok aðra .iij. þer. Sua ok vm þa men er skemma goða menε j orðum æða verkvm ok træysta sua felæysi sinu. þeir skolu haua slika refsing sem skynsamir men meta ok fara j myrka stofv. ok sitia þar sua lengi sem mal er hart til. ok se siðan breit a bak þeim er þeir fara þaðan. þui at hertugin vil æigi at þeir seu refsingar lausir er þat gera bæðe karl men ok sua konʀ.

vm vitnist burð

12. Eɴ maðr er stadðr við deild manna æða kaup. ok vil han æigi vitni bera lauglega til nefnðr gialdi konungi mork s(ilfrs) hueriu sinni þar til er han ber. Nv ef men verða hia stadir kaupum manna eða einv hueriu þui sem men skilr a. ok 135raζniga siðan eptir auðrum huarvm. þa skulv þeir æigi uitni bera þo at þeir seu nef‹n›dir til. vttan engir faist aðrir valenkunnir ok skilrikri.

vm forgipt

13. Sva ok þeir men sem her haua vetur setur ok bænðr bioða heim til ‹sin. hve› mikit er benðr skolu taka með þeim j forgipt a .xii. manaðum. þeir skolv gefa .ccc. er ecki haua mungat ok þo mat slikan sem bondi. en sa .cccc. er maldrykiu hefir helga daga ok fostu daga. en sa. fim hundrat er huern dag hefir mungat.

vm bvnad

14. Sva er ok vm þa men er þegar legiast jkott. er þeir eigu eins miseris matt. en nv skal engi með mina fe ‹bu› saman setia heðan af en með .iij. kyr. en huer sem lendir með minna gialdi æyrj s(ilfrs). en sealf fæslu men aðrir skolv engir vera. vttan þeir sem æigi faa ser vinnv til fosturs. Sua ok vm þau hiun sem laupast brot fra bonda forfalla laust. skal engi lengr 135rbηfæða en .iij. netʀ æða gialdi slict sem bok melir vm þa men er taka annars mans uinnv hivn.

vm hual funð

15. Eɴ huskarlar bonda hitta hual a hauj vt ok skera af skip farm. havi af siaundvng. Nv flytia þeir hual at landi oskorin. havj af slict sem bok melir. Nv reka men hval a lanð þeir er eigi eigu iorð fyrir ofan ok biarga or flæðarmali. hafi af feorðung. sua vm trio. naut eða sauði eða annan fenað en þeir finna a hafi vtt ok flytia til lanðz havj af feorðung.

vm haf rekstvr

16. Þa skipan hofu uer a gort at hval flystri þau sem ver kollvm vagn hogh. þa viliu ver þat gefa þeim monnum er þat lanð eigu sem a rekr. fyrir guðs sakir. ok salv fauðr uars. os til friðar ok farseldar. með þeim hette at syna skal aðr .ij. skilrikvm monnum en þeir geri rað fyrir. vttan variʀ eptir komendr see at þat er nockot motj konungdominum.