Galdrastrákurinn í Reykjavík

Чародей из Рейкьявика

Það var einu sinni dálítill drengur; hann var sonur fátæks manns nokkurs, en hann var þegar búinn að nema galdralistina og var leikinn í henni.

Жил когда-то маленький мальчик; он был сыном какого-то бедняка, но уже овладел колдовским искусством и был в нём весьма сведущ.

Einu sinni kom hann til Reykjavíkur sem er eða á að heita höfuðstaður landsins og þar eru ágætir stjörnuspekingar, en ekki þekkja þeir vel steina né fugla, því þó að það sé sagt að þeir séu vel að sér í því þá verður ekkert úr því þegar á á að herða. Þannig var líka núna. Þegar hann var nærri kominn í Reykjavík þá hafði hann að gamni sínu gjört sig að hænu, en var með þeim eiginlegleika að hann gat flogið eins og hver annar fugl. En smyrillinn er lengi skæður og var hann nærri búinn að ná hænunni, en hún flaug án þess að vita hvort og lenti einmitt í strompinum á húsi því sem maður sá bjó í sem þekkti fugla. Hún kom niður um strompinn og ofan í eldhús og eldakonan náði henni og fór með hana inn til húsbónda síns sem sagði að það væri annaðhvort grænlenzk eða indversk arnartegund eftir litnum af því hún var orðin svört af sóti þegar hún fór ofan um strompinn, en eftir limalagi væri hún lík gripfugli. Í því kom þar að sonur mannsins sem var á áttunda árinu og spurði föður sinn hvað hann væri að gjöra við litlu hænuna þarna. Þá fór faðirinn að gæta betur að og stóð nú hundsneyptur af því að sonur hans hefði þekkt þann fugl sem hann hefði ekki þekkt sjálfur. En hænunni var sleppt, því strákur þorði ekki að gjöra það uppskátt að hann væri göldróttur. Síðan var hann í höfuðstaðnum nokkra hríð.

Однажды он пошёл в Рейкьявик, который уже назывался или должен был называться столицей страны, и там жили знаменитые астрологи, но они не разбирались ни в камнях, ни в птицах, поскольку, хоть и говорят, что они хороши в этом, из этого ничего не получается, когда доходит до дела. Так было и сейчас. Приблизившись к Рейкьявику, он ради шутки превратился в курицу, но с той особенностью, что он умел летать, как и любая другая птица. Но эту курицу чуть не схватил дербник, а она полетела не зная куда и села как раз в дымоход дома, где жил человек, изучавший птиц. Она спустилась по дымоходу в кухню, кухарка поймала её и пришла к своему хозяину, который сказал, что это по окрасу то ли гренландский, то ли индийский вид орла, так как она стала чёрной от сажи, когда спускалась по дымоходу, а строением тела она была похожа на хищную птицу. Тут пришёл туда сын этого человека, которому был восьмой год, и спросил своего отца, что он делает с этой маленькой курицей. Тогда отец присмотрелся получше и устыдился того, что его сын узнал птицу, которую он не узнал сам. А курицу выпустили, ведь проказник так и не осмелился обнаружить, что он знаком с колдовством. Затем он некоторое время жил в столице.

Einu sinni ætlaði hann að gjöra að gamni sínu og gjörði sig að steini sem lá á götunni og allir sem gengu um götuna ætluðu að fara að ná svona fögrum steini, en enginn sá hann þegar hann fór að beygja sig til að ná honum, en þá hvarf hann einlægt. En það voru tveir drengir sem komu sinn að hvorri hlið við hann; en hann gætti einungis að þeim fremri, en hinn kom aftan að honum og náði honum. Nú var strákur illa farinn af því að úr því það var einu sinni búið að ná honum þá gat hann ekki tekið aftur sína réttu mynd fyr en hann var orðinn laus aftur. Drengurinn fór undireins til steinafræðings með hann til að spyrja hvaða steinn það væri. Steinafræðingurinn hló mjög að þessu og sagði að það væri lakk svo að drengurinn hirti ekki um hann og skildi hann þar eftir. Steinafræðingurinn kærði sig ekkert um þenna lakkmola fyr en um sunnudaginn eftir þar eð hann komst ekki í búð, en honum lá á að lakka. Þá tók hann lakkstúfinn; en sem hann fór með það í ljósið þá skrækti strákurinn svo að steinafræðingurinn varð hræddur og fleygði honum út um gluggann. Þetta var um lágnætti. Ekki er nema einn vaktari í bænum — af því að yfirvöldin eru svo góð að þau vilja unna þessum eina manni alls ábatans — og var vaktarinn þá í hinum hluta bæjarins; en þegar strákur kemst út frá steinafræðingnum þá gjörir hann það með göldrum sínum að vaktaranum sýnist að eldur sé kominn upp hinumegin í bænum. Hann hættir nú að hrópa þar sem hann var og hleypur sem fætur toga þangað sem honum sýndist þetta vera; en þegar hann kom þangað þá var það ekkert svo hann snuggaði og snéri við aftur. Um morguninn eftir var vaktaranum gjörð boð og átti hann að standa fyrir rétti fyrir það að hann hefði hætt að hrópa um nóttina; en þegar hann kom þangað þá klappaði hann yfirvöldunum og beiddi um að fyrirgefa sér, og yfirvöldin gjörðu það, því þau eru svo blíð og meinlaus, garmarnir þeir arna.

Однажды он решил пошутить и превратился в камень, лежащий на улице, и каждый, кто шёл по этой улице, пытался получить такой красивый камень, но когда наклонялся к нему, нигде его уже не видел, поскольку тот непременно исчезал. Но вот двое мальчиков подошли к нему одновременно с двух сторон; а он следил только за первым, когда другой подошёл к нему сзади и схватил его. Теперь проказник оказался в беде, поскольку как только его поймали, он не мог принять свой истинный облик, пока не окажется на свободе. Мальчик тотчас отправился вместе с ним к минералогу, чтобы спросить, что это за камень. Минералог громко рассмеялся и сказал, что это сургуч, так что мальчик не стал о нём заботиться и оставил его там. Минералог не вспоминал об этом куске сургуча, пока в следующее воскресенье не смог попасть в лавку, а ему понадобилось запечатать письмо. Тогда он взял этот сургуч, но когда поднёс его к свече, проказник так заорал, что минералог испугался и выбросил его через окно. Это было около полуночи. В городе был только один стражник — потому что градоначальники были такими добрыми, что позволили получать этому одному человеку весь доход — и тогда этот стражник был в другой части города; а когда проказник сбежал от минералога, он своими чарами сделал так, что стражнику показалось, что в другой части города вспыхнул пожар. Поэтому он перестал кричать там, где он был, и со всех ног побежал туда, где, как ему казалось, это было; но когда он пришёл туда, там ничего не было, поэтому он фыркнул и повернул обратно. Следующим утром стражнику прислали приглашение, и он должен был предстать перед судом за то, что перестал ночью кричать; но когда он пришёл туда, то захлопал градоначальникам в ладоши и попросил простить его, и градоначальники сделали это, поскольку они были мягкие и добродушные, такие вот душки.

Nú var strákur orðinn hvekktur á að láta ná sér, því illa hafði honum liðið meðan á þessu stóð. Hann hafði heyrt að það væri í bænum góður stjörnuspekingur og ætlaði hann nú að reyna það hvort það væri ekki satt. Hann vildi því gjöra honum líka sjónhverfingar og galdraði að stjörnuspekingnum sýndist að ógurlega stór stjarna væri á himninum. En hann var orðinn hrumur af elli og vissi ekki hvort hann hélt á kíkir eða ekki svo hann fór að góna upp í stjörnuna í gegnum fingurnar á sér, en sá ekkert svo hann sagði: „Það er óhreinn kíkirinn minn.“ Þá tók hann höndurnar burtu og sá þá fyrst að hann hafði engan kíkir. Hann fór þá að horfa á stjörnuna með berum augum og sagði þá að það væru stjörnur sem hefðu dregið sig saman til þess að berjast á móti hinum stjörnunum og væri bænum nú mikil hætta búin, því þær sem ynnu mundi fleygja hinum sem yrðu undir niður á jörð og mundi hún þá eyðileggja allan bæinn og allt landið þegar hún dytti. Af þessu urðu allir í bænum hræddir og ekkert mannsbarn sofnaði dúr á þeirri nóttu fyrir ótta.

Теперь проказник стал зол из-за того, что позволил поймать себя, потому что чувствовал себя плохо, пока находился в таком состоянии. Он услыхал, что в городе живёт хороший астролог, и решил теперь проверить, правда ли это или нет. Поэтому он тоже решил показать ему фокус и наколдовал, чтобы астрологу показалось, будто в небе ужасно огромная звезда. А тот был дряхлым от старости и не понимал, держит ли он в руках телескоп или нет, так что он стал разглядывать эту звезду сквозь пальцы, но ничего не увидел, поэтому он сказал:

— Загрязнился мой телескоп.

Затем он убрал руки и наконец заметил, что у него нет телескопа. Тогда он стал разглядывать эту звезду невооружённым глазом и затем сказал, что это звёзды собрались вместе для того, чтобы биться против других звёзд, и теперь город в большой опасности, поскольку те, кто победит, швырнут тех, кто окажется побеждён, вниз на землю, а звезда уничтожит весь город и всю страну, когда упадёт. Из-за этого все в городе перепугались, и той ночью никто не сомкнул глаз от страха.

Nú var stráknum dillað þegar hann sá hversu góðir embættismennirnir voru, og ætlaði hann nú að reyna lögregluþjónana sem eru tveir. Þeir voru í vesturhluta bæjarins, en strákur lét þeim sýnast að stór hópur af drengjum væru að ólátast [í] hinum hluta bæjarins; en göturnar eru svo breiðar og beinar, því yfirvöldin eru eins góð í því að prýða bæinn eins og þeir voru við vaktarann. Nú ætluðu lögregluþjónarnir að fara að siða þennan flokk; en þegar þeir voru komnir rétt að þeim þá segir annar: „Lofaðu drengjunum að vera að leika sér, því þetta eru börn.“ Svona var hann viðkvæmur við blessuð börnin; en hinn vildi það ekki. Svo þegar þeir voru nærri komnir að þeim þá hvarf allt þeim sem vildi hafa reglu á; honum var stefnt, en hinum var þakkað fyrir það að hann gegndi ekki embætti sínu; og þannig fara yfirvöldin öfugt stundum og það í höfuðstaðnum sjálfum.

Теперь проказнику стало очень весело, когда увидел, насколько хороши были эти служащие, и теперь он решил испытать полицейских, которых было двое. Они жили в западной части города, а проказник сделал так, что им показалось, будто в другой части города буянит большая толпа мальчишек; а улицы были очень широкими и прямыми, поскольку градоначальники так же хорошо заботились о городе, как и о том стражнике. Вот полицейские решили пойти образумить это сборище; но когда они шли прямо к ним, то один из них сказал:

— Позволим мальчикам наиграться, ведь это же дети.

Вот так хорошо он относился к благословенным детям, но другой не захотел потакать беспорядкам. Когда же они приблизились к ним, те вдруг пропали. Но на того полицейского, который хотел навести порядок, подали в суд, а другого поблагодарили за то, что он не выполнил свои обязанности. Даже в самой столице градоначальники иногда поступают наоборот.

En nú átti strákur eftir að reyna kaupmennina og gjörði hann sig að gömlum förukarli og kom inn til eins af þeim og spurði hvort þar væri til korn. Kaupmaðurinn varð hlessa og spurði hvort hann héldi að það væri til korn. „Já,“ sagði förukarlinn, „því þetta er höfuðstaðurinn.“ Kaupmaðurinn gekk þegjandi burt. Förukarlinn fór líka burtu og tók nú aftur sína réttu mynd. Daginn eftir gjörði hann sig að hrörlegum karli og fór til annars kaupmanns og spurði eftir matvælum, en kaupmaðurinn sagðist engin hafa. Þá sagði karlinn: „Mikið blessuð yfirvöld eru í höfuðstaðnum; ekki skal mig furða þó hann sé kallaður höfuðstaður; það má segja þau eru ljúfmenni.“ Þá segir kaupmaðurinn og varð reiður: „Þorir þú að hæða yfirvöldin?“ „Nei,“ sagði karlinn, „það kom mér ekki í hug.“ „Jú,“ segir kaupmaðurinn, „og fyrir það stefni ég þér nú.“ Þegar karlinn stóð nú hjá yfirvöldunum þá ætlaði hann að fara að eins og vaktarinn, en það vildi ekki takast svo hann lofaði þeim að gefa þeim rúsínur fyrir fjóra skildinga og í staupinu fyrir aðra fjóra skildinga og ættu þeir að skipta þessu bróðurlega svo að allir fengju jafnt ef þeir á annað borð væru svo afskiptasamir að sjá til að það væri til í búðunum. En þau þoldu þessi atyrði vel þar eð þeir áttu von á rúsínum og brennuvíni og svo gengu þeir á eftir honum ofan í búð eins og þegar hundarnir elta herra sinn þegar þeir halda að hann ætli að gefa sér bita; og þegar þeir komu ofan í búðina þá sagði karlinn við kaupmanninn: „Gefðu þessum mönnum í staupinu og gefðu þeim sykurmola með; ég skal borga þér það.“ Kaupmaðurinn gjörði það og þegar þeir voru búnir að drekka þá kaupir kallinn fyrir fjóra skildinga rúsínur og biður þá um að setjast niður og snæða, en þeir settust á rommtunnur sem stóðu utar í búðinni; en strákur gekk þá út og galdraði það að botninn í rommtunnunum sem þeir sátu á brotnaði undir þeim svo að þeir duttu allir hálfir ofan í rommtunnurnar. Kaupmaðurinn heyrir að eitthvað er að bresta og fer að gæta að því og sér þá að yfirvöldin voru að brjótast um í rommtunnunum og höfðu misst allar rúsínurnar niður í þær og það var það sem þeim þótti verst, því það gjörði ekkert þó að fötin skemmdust. En kaupmaðurinn rak þá út með köðlum og lét þau þar að auki borga allan skaðann sem þeir höfðu honum gjört. Yfirvöldin sneru heim og höfðu fataskipti.

А теперь проказник решил испытать торговцев, он превратился в старого нищего, пришёл к одному из них и спросил, имеется ли там зерно. Торговец удивился и спросил, неужели он думает, что там есть зерно.

— Да, — сказал нищий, — ведь это столица.

Торговец молча ушёл прочь. Нищий тоже пошёл прочь и снова принял свой истинный облик. На следующий день он превратился в дряхлого старика, отправился к другому торговцу и спросил о съестных припасах, но торговец сказал, что ничего нет. Тогда старик сказал:

— Очень благословенны градоначальники в столице; даже не удивительно, что этот город называют столицей; можно сказать, что они очень любезные люди.

Тогда торговец рассердился и спросил:

— Ты смеешь высмеивать начальство?

— Нет, — сказал старик, — мне это на ум не приходило.

— Как же, — говорит торговец, — и за это я вызываю тебя в суд.

Когда старик предстал перед градоначальниками, он собирался поступить как тот стражник, но это не имело успех, поэтому он пообещал дать им изюму на четыре скильдинга и налить в стопочку ещё на четыре скильдинга, и они должны поделить это по-братски, чтобы все получили поровну, если, с другой стороны, они надеются, что всё это имеется в лавке. Но они пропустили эти оскорбления мимо ушей, так как надеялись получить изюм и бреннивин, и затем последовали за ним в лавку, словно собаки бегут за своим хозяином, когда думают, что он даст им кусок мяса; и когда они спустились в лавку, старик сказал торговцу:

— Поднеси этим людям стопочку и дай им кусок сахара в придачу; я заплачу тебе за это.

Торговец сделал это, когда же они выпили, старик купил за четыре скильдинга изюма и предложил им сесть и покушать. Они расселись на бочки с ромом, которые стояли в лавке, а парень вышел наружу и наколдовал, чтобы днища у бочек, на которых они сидели, сломались, и они провалились внутрь бочек. Торговец услышал, что что-то треснуло, пошёл проверить и увидел, что градоначальники мечутся в бочках с ромом и растеряли в них весь изюм, и это им казалось самым худшим, потому что они ничего не успели съесть, хотя и испортили одежду. Но торговец выгнал их взашей и заставил заплатить за весь нанесённый ему ущерб. Градоначальники вернулись домой и переоделись.

Nú var eftir að reyna prentarana og gjörði hann sig að einum af skólakennurunum og beiddi prentarann um að prenta fyrir sig með alþingisletri Passíusálmana, því hann heyrði sagt að yfirvöldin hefðu veitt þeim ný og óslitin letur og væri þetta fallegast þeirra. Þeir lofuðu því og var það bráðum búið. Það átti að kosta eitt hundrað og tíu dali; en þegar hann ætlar að fara að lesa, þá er þetta svo sterkt í augun, því þetta var svo fallegt og óslitið letur að hann gafst upp undireins og hann fór að lesa. Yfirvöldin eru í flestu góð og ekki sízt í því að fá gott letur, því þeir eru svo starfsamir og vilja láta aðra vera eins með því þeir hafa það svona óslitið til þess að menn geti ekki lengi verið að tefja sig frá verki sínu með lestri. Og þetta allt er að þakka þessum ljúfu yfirvöldum sem eru svo afskiptasamir.

Теперь осталось проверить печатников, он превратился в одного из школьных учителей и попросил печатников напечатать для него парламентским шрифтом Страстные псалмы, поскольку ему сказали, будто градоначальники выдали им новый и неизношенный шрифт, и он очень красив. Они пообещали сделать это и вскоре выполнили заказ. Это стоило сто десять далеров; но когда он решил прочитать это, то почувствовал сильную резь в глазах, поскольку это были такие красивые и чёткие буквы, что бросил это дело сразу, как начал. Градоначальники во всём были хороши, и не в последнюю очередь в том, чтобы получить хороший шрифт, поскольку они были очень трудолюбивы и хотели сделать других такими же, используя такие чёткие буквы, что люди не могли надолго отлынивать от своей работы из-за чтения. И всё это благодаря любезным градоначальникам, которые были так заботливы.

Nú veit strákur að það væri einn læknir í bænum og datt honum í hug að reyna hann. Hann gjörir sig því að manni einum sem hafði kólerusóttina, fer til hans, segist hafa kóleru og biður um lækningu. Læknirinn sagði: „Hvað er það fyrir sótt, þessi kórela, er það sótt eða hvað er það?“ Þá sagði maðurinn: „Ég sagði ekki kórela; ég sagði kólera; það er ósköp vond sótt.“ „Ég þekki [ekki] þessa sótt,“ sagði læknirinn, „ég hef ekki heyrt hennar getið. Ég ætla að skrifa hana hjá mér svo ég gleymi henni ekki.“ Svo fór strákur og hló í huga sínum.

Теперь проказник узнал, что в городе есть один врач, и ему пришло на ум испытать его. Поэтому он превратился в человека, больного холерой, отправился к нему, сказал, что у него холера, и попросил лекарство. Врач сказал:

— Что это болезнь, эта хорела? Это вообще болезнь или что?

Тогда человек сказал:

— Я говорил не «хорела», я говорил «холера»; это ужасная болезнь.

— Мне эта болезнь незнакома, — сказал врач, — я ничего про неё не слышал. Я запишу себе название, чтобы не забыть.

Проказник ушёл, смеясь про себя.

Á leiðinni frétti hann að það væri prófessor einn í bænum sem hafði fengið þenna titil fyrir það hvað hann gat etið mikið af sætum kökum. En nú var illa farið fyrir honum; hann missti allt í einu galdralistina og varð nú að leggjast í kóleru svo hann gat ekki fundið þenna prófessor, en varð nú að deyja úr sóttinni. Engum varð hann harmdauði og sízt yfirvöldunum, því hann hafði ekki verið dyggur þegn.

По дороге он услыхал, что в городе есть один профессор, который получил это звание за то, что смог съесть много сладких пирожных. Но тут с ним случилось несчастье: он внезапно лишился колдовского искусства, и теперь он слёг с холерой, так и не встретившись с этим профессором, и умер от этой болезни. Никто его не оплакивал, и менее всего градоначальство, поскольку он не был законопослушным гражданином.

Og lýkur svo þessari sögu.

И так заканчивается этот рассказ.