Gilitrutt

(Eptir sögn gamallar konu úr Rángárþíngi.)

Einu sinni bjó úngur bóndi austur undir Eyafjöllum. Hann var ákafamaður mikill og starfsamur. Þar var sauðgánga góð, sem hann var, og átti bóndi margt fé. Hann var nýkvæntur, þegar þessi saga gjörðist. Kona hans var úng, en duglaus og dáðlaus. Hún nenti ekkert að gjöra, og skipti sér lítið af búinu. Þetta líkaði bónda mjög illa, en gat þó ekki að gjört. Eitt haust fékk hann henni ull mikla, og bað hana, að vinna hana til vaðmála um veturin, en konan tók ekki líflega undir það. Leið svo fram á vetur, að konan tók ekki á ullinni, og ámálgaði þó bóndi það opt. Einu sinni kemur kerlíng ein heldur stórskorin til konunnar, og bað hana, að greiða eitthvað fyrir sér. „Geturðu unnið nokkuð fyrir mig í staðinn?“ segir konan. „Til er það,“ segir kerlíng, „eða hvað á eg að vinna?“ „Ull til vaðmála,“ segir konan. „Fáðu mér hana þá,“ segir kerlíng. Konan tekur þá ákaflega stóran ullarpoka og fær henni. Kerlíng tekur við sekknum, snarar honum á bak sér, og segir: „Eg skal koma með voðina á sumardaginn fyrsta.“ „Hvað viltu hafa í kaup?“ segir konan. „Það er nú ekki mikið,“ segir kerlíng, „þú skalt segja mér nafn mitt í þriðju gátu, og erum við þá sáttar.“ Konan játti því, og fer nú kerlíng burtu. Líður nú fram veturinn, og spyr bóndi hana opt, hvar ullin sé. Hún segir hann það eingu skipta, en hann skuli fá hana á sumardaginn fyrsta. Bóndi lét sér fátt um finnast, og líður nú fram á útmánuði. Þá fer konan að hugsa um nafn kerlíngar, en sér nú eingin ráð til að komast eptir því. Varð hún nú áhyggjufull og hugsjúk af þessu. Bóndi sér, að henni er brugðið, og bað hana segja sér, hvað að henni geingi. Hún sagði honum þá upp alla sögu. Varð þá bóndi hræddur, og segir, að nú hafi hún illa gjört; því þetta muni tröll vera, sem ætli að taka hana.

Einu sinni seinna varð bónda geingið upp undir fjallið, og kom hann á grjóthól einn stóran. Hann var að hugsa um raunir sínar, og vissi varla af sér. Þá heyrist honum högg í hólnum. Hann geingur á hljóðið, og kemur að smugu einni. Sér hann þá, hvar kona ein heldur stórvaxin situr að vef. Hefir hún vefinn milli fóta sér, og slær hann mjög. Hún kvað fyrir munni sér þetta: „Hæ, hæ, og hó, hó. Húsfreya veit ei, hvað eg heiti; hæ, hæ, og hó, hó. Gilitrutt heiti eg, hó, hó. Gilitrutt heiti eg, hæ, hæ, og hó, hó.“ Þetta lét hún alt af gánga, og sló vefinn í ákafa. Bóndi varð glaður við, og þóktist vita, að þetta mundi vera kerlíng sú, sem hafði fundið konu hans um haustið. Hann fer síðan heim, og ritar hjá sér á miða nafnið „Gilitrutt.“ Ekki lét hann konu sína heyra það, og kom nú hinn síðasti vetrardagur. Þá var húsfreya mjög ángurvær, og fór hún ekki í klæði sín um daginn. Bóndi kemur þá til hennar, og spyr, hvort hún viti nafn vinnukonu sinnar. Hún kvað nei við, og segist nú ætla að harma sig til dauða. Bóndi segir, að þess þurfi nú ekki við, fékk henni blaðið með nafninu á, og sagði henni upp alla sögu. Hún tók við blaðinu, og skalf af hræðslu; því hún óttaðist, að nafnið kynni að vera rángt. Biður hún bónda að vera hjá sér, þegar kerlíng komi. Hann segir „nei, og varstu ein í ráðum, þegar þú fékkst henni ullina, svo það er bezt, að þú gjaldir ein kaupið.“ Fer hann burtu síðan. Nú kemur sumardagurinn fyrsti, og lá konan ein í rúmi sínu, en einginn maður annar var í bænum. Heyrir hún þá dunur miklar og undirgáng, og kemur þar kerlíng, og er nú ekki frýnileg. Hún snarar inn á gólfið vaðmálsstránga miklum, og segir: „Hvað heiti eg nú, hvað heiti eg nú?“ Konan var nær dauða en lífi af ótta, og segir: „Signý?“ „Það heiti eg, það heiti eg, og gettu aptur, húsfreya,“ segir kerlíng. „Ása,“ segir hún. Kerlíng segir: „Það heiti eg, það heiti eg, og gettu enn, húsfreya!“ „Ekki vænti eg, að þú heitir: Gilitrutt?“ segir þá konan. Kerlíngunni varð svo bilt við þetta, að hún datt kylliflöt niður á gólfið, og varð þá skellur mikill. Rís hún upp síðan, fór burtu, og sást aldrei síðan. Konan varð nú fegnari, en frá megi segja, yfir því, að hún slapp frá óvætti þessum með svona góðu móti, og varð nú öll önnur. Gjörðist hún iðjusöm og stjórnsöm, og vann æ síðan sjálf ull sína.